1. Tình huống giả định

Ngày 23 tháng 07 năm 2016, Cơ quan Bảo hiểm xã hội  Quận X có nhận được đơn khiếu nại của ông Trần Văn K , 65 tuổi, trú quán phường NL, Quận X, thành phố Hđề nghị can thiệp giúp đỡ cho ông hưởng về việc hưởng chế độ tai nạn lao động của con trai ông K. Theo nội dung đơn thì gia đình ông K là gia đình thuộc hộ nghèo, có một con trai là anh Trần Văn S làm công nhân cho Doanh nghiệp sản xuất gạch ngói NT đặt tại phườngBảo Khê, Quận X, thành phố Hdo ông Nguyễn Đức M làm chủ. Anh S được phân công vào tổ chuyên nhào trộn, ép đất nguyên liệu do ông Phạm Văn N làm tổ trưởng, cùng làm việc với anh S còn có chị H, công nhân mới được nhận vào làm việc hơn 5 tháng. Công việc chính của anh S đưa gạch ngói vào nung và đây cũng là công đoạn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm cho người lao động trực tiếp. Ngày 25 tháng 05 năm 2016, một sự cố nghiêm trọng đã xảy ra tại nơi làm việc của anh S: Như thường lệ, sau khi khởi động máy và bắt đầu thao tác được gần 02 giờ đồng hồ thì bộ phận lưới sắt dùng để che chắn, bảo vệ máy bị hỏng mối hàn cố định với chân đế nên anh S và chị H quyết định cho dừng máy để tháo dỡ ra mang đến người quản lý là ông N để báo cáo và yêu cầu cho phép sửa chữa, khắc phục để đảm bảo an toàn và tiếp tục sản xuất. Được sự đồng ý của ông N, anh S đã mang đến cơ sở hàn tiện gần đó để hàn sửa. Mọi thông tin đã được anh S phản hồi đầy đủ đến ông N. Sau khi sửa chữa xong, tổ nhào nặn đất khởi động lại máy nung và tiếp tục vận hành. Sau hơn 30 phút tiếp tục làm việc, do sơ xuất, máy chưa hoàn toàn sửa chữa xong nên trong quá trình vận hành  do nhiệt độ quá cao nên máy phát nổ. Anh S là người đứng gần máy nhất nên bị vỡ đâm vào động mạnh chủ, hai công nhân khác thì bị thương nhẹ. Cả tổ tri hô lên và nhận được sự giúp đỡ của các đồng nghiệp. Trước tai nạn nghiêm trọng đó, ông N đã nhanh chóng gọi phương tiện, xe đưa anh S đi cấp cứu tại bệnh viện Đa khoa thành phố Hnhưng anh đã tử vong trên đường đến bệnh viện do mất máu quá nhiều. Gia đình anh S có hoàn cảnh khó khăn do anh S là lao động chính trong gia đình. Vì vậy, gia đình đã yêu cầu công ty hỗ trợ một phần để lo mai táng cho anh S. Đến tháng 6 năm 2016 vừa qua, gia đình nhận được thông báo của công ty lên để trực tiếp giải quyết chế độ cho anh S. Ông K tới công ty nơi con trai làm việc thì được cán bộ phòng tổ chức hướng dẫn làm đơn đề nghị hưởng trợ cấp một lần. Do không hiểu biết về chính sách Bảo hiểm xã hội  nên ông K quay về làm đơn xin xác nhận của chính quyền địa phương  (Ủy ban nhân dân phường NL) và ông đã thay mặt con trai ký tên Trần Văn S vào mục người làm đơn. Sau đó ông K lại trở lại công ty để nộp đơn. Tháng 7 năm 2016, ông được công ty thông báo lên nhận được thông báo của công ty mời lên nhận các hồ sơ trong đó có sổ Bảo hiểm xã hội , quyết định hưởng trợ cấp một lần, bản ghi lại quá trình tham gia Bảo hiểm xã hội  (anh S có thời gian đóng Bảo hiểm xã hội  từ 10/2007 đến tháng 01/2016, mức lương tháng đóng Bảo hiểm xã hội trung bình là 5.000.000 đồng/tháng) và hướng dẫn gia đình trực tiếp đến cơ quan Bảo hiểm xã hội  Quận X để nhận tiền trợ cấp một lần. Ông K có thắc mắc rằng tại sao con ông chết mà lại không được hưởng mai táng phí? Ông đề nghị cơ quan Bảo hiểm xã hội  không giải quyết việc hưởng trợ cấp một lần mà làm đơn đề nghị nhận chế độ tử tuất của anh S”. Tuy nhiên ông trả lời rằng đó là quyết định của bên Bảo hiểm xã hội , ông đã làm hết trách nhiệm rồi, có gì thắc mắc mời gia đình tới bên Bảo hiểm xã hội  huyện hỏi rõ. Ông S đã làm đơn khiếu nại gửi tới cơ quan Bảo hiểm xã hội  Quận X để làm rõ thắc mắc của mình. Ngay khi nhận được đơn khiếu nại của ông S, cơ quan Bảo hiểm xã hội  đã ngay lập tức tiến hành kiểm tra, rà soát hồ sơ và thực hiện các công tác chuẩn bị giải quyết yêu cầu mà ông S đề nghị làm rõ.

2. Mục tiêu xử lý tình huống

Đối với anh S – người lao động và thân nhân

Việc giải quyết đơn khiếu nại cho gia đình anh S không chỉ mang lại quyền lợi chính đáng cho gia anh và gia đình anh, mà còn tạo niềm tin cho hàng trăm công nhân lao động đang làm việc trong Doanh nghiệp, đồng thời còn thể hiện ý thức tuân thủ pháp luật của cá nhân, đơn vị và tổ chức góp phần tăng cường pháp chế Xã hội chủ nghĩa.

Do anh S gặp tai nạn trong quá trình lao động và tử vong nên thân nhân của anh S là bố anh – ông K sẽ được hưởng chế độ Bảo hiểm xã hội  của anh. Như đã nêu ở đầu tình huống, ông S tuổi đã cao lại không có công ăn việc làm, mọi sinh hoạt trong gia đình đều phụ thuộc vào anh S nên khi giải quyết tình huống cần cân nhắc kỹ lưỡng việc đảm bảo quyền lợi cho ông S, đảm bảo nhu cầu sống tối thiểu hàng ngày của ông phải được đáp ứng đồng thời giải quyết đúng chế độ để ông K có thể trang trải và lo cho cuộc sống sau này.

Đối với ông N – người sử dụng lao động

Ông N phải thấy được nghĩa vụ của người chủ sử dụng lao động theo quy định của pháp luật lao động để chấp hành và thực hiện đúng các quy định liên quan đến các chế độ Bảo hiểm xã hội  mà người lao động được hưởng nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, tạo điều kiện cho mối quan hệ lao động giữa doanh nghiệp và người lao động được hài hòa, ổn định, góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, đảm bảo nhu cầu sống của người lao động.

Sau khi giải quyết tình huống, ông N cần rút kinh nghiệm để đào tạo một đội ngũ nhận viên có chuyên môn hiểu biết về pháp luật lao động và pháp luật bảo hiểm làm công tác tham mưu tránh lặp lại sai lầm cũ. Đồng thời việc sử lý tình huống cũng phải tạo giá trị giáo dục, răn đe đối với những trường hợp người sử dụng lao động, nhân viên phụ trách bảo hiểm, công đoàn lợi dụng, trốn tránh nghĩa vụ với người lao động để trục lợi.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước và Bảo hiểm xã hội quận

Với tình huống nêu trên, đòi hỏi cơ quan quản lý nhà nước phải xem xét, giải quyết vấn đề vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật vừa hợp tình, hợp lý, giải quyết nhanh chóng và kịp thời nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, người sử dụng lao động.

+) Về phía Phòng Lao động- Thương binh và Xã hội phải thực hiện đúng chức năng quản lý Nhà nước về lao động, có nghĩa là phải thường xuyên kiểm tra xử lý những trường hợp vi phạm để đảm bảo cho pháp luật lao động được thực hiện một cách nghiêm minh và đạt được mục tiêu đề ra trong giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.

+) Đối với cơ quan Bảo hiểm xã hội  phải nhanh chóng có biện pháp tháo gỡ kịp thời những vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội  để giải quyết kịp thời chế độ trợ cấp Bảo hiểm xã hội  cho người lao động một cách hợp pháp, thỏa đáng. Qua đó tạo được niềm tin của người lao động khi tham gia Bảo hiểm xã hội .

3. Phân tích tình huống, nguyên nhân và hậu quả vụ việc.

Tình huống này đòi hỏi phải nghiên cứu một cách cẩn thận, phân tích cụ thể để tìm ra sự đúng sai, xác định trách nhiệm thuộc về chủ thể nào để từ đó yêu cầu chủ thể đó phải thực hiện đúng các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Thứ nhất, qua tình huống trên, ta thấy ngay một điều đó là anh S là đối tượng được hưởng chế độ Bảo hiểm xã hội  theo quy định tại Điều 66, Điều 67 Luật Bảo hiểm xã hội  2014. Anh S gặp tai nạn và tử vong trong quá trình lao động. Gia đình đã yêu cầu và được công ty hỗ trợ một phần chi phí mai táng. Như vậy, mọi việc liên quan tới cái chết của anh S công ty đều biết. Vậy tại sao cán bộ tổ chức không hướng dẫn ông K làm thủ tục đề nghị hưởng chế độ tử tuất mà lại hướng dẫn ông làm thủ tục xin hưởng trợ cấp một lần? Điều này chứng tỏ sự thiếu hiểu biết của công ty về chính sách bảo hiểm cho người lao động nên đáng ra họ được giải quyết chế độ tử tuất theo quy định tại Điều 66, Điều 67 và Điều 68 Luật Bảo hiểm xã hội  2014; Điều 24, Điều 25 và Điều 26 Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH Hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội  về Bảo hiểm xã hội  bắt buộc.

Thứ hai, ông K do không hiểu biết về chế độ chính sách Bảo hiểm xã hội  nrrn hoàn toàn thụ động khi được Doanh nghiệp hướng dẫn làm thủ tục đề nghị giải quyết trợ cấp một lần nên ông đã tự ký tên của anh S vào mục người làm đơn và đề nghị Ủy ban nhân dân phường NL xin xác nhận.

Thứ ba, Ủy ban nhân dân phường NL  đã xác nhận đơn đề nghị hưởng trợ cấp cho anh S lập vào ngày ......, nhưng thực tế là anh S đã chết từ ngày ..... Do vậy, việc cấp đơn đề nghị hưởng trợ cấp có chứ ký của anh S là không có cơ sở, thiếu sự kiểm tra, thiếu tinh thần phối hợp giữa cán bộ tư pháp với cán bộ hộ tịch nên không nẵm bắt được sự biến động về số lượng người trong phườngdẫn tới việc cấp một lá đơn có chữ ký của người đã mất.

Thứ tư, đối với quyết định cho hưởng trợ cấp một lần của Bảo hiểm xã hội  Quận X. Bảo hiểm xã hội  Quận X nhận hồ sơ giải quyết chế độ từ đơn vị sử dụng lao động là Doanh nghiệp NT với thủ tục hồ sơ trợ cấp một lần đầy đủ theo Quyết định số 01/QĐ-BHXH năm 2014 của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội  Việt Nam về Quy định hồ sơ và quy trình giải quyết hưởng các chế độ Bảo hiểm xã hội . Vì vậy, Bảo hiểm xã hội  Quận X đã giải quyết cho thân nhân của anh S hưởng trợ cấp một lần là đúng với quy định tại Điều 51 Luật Bảo hiểm xã hội  2014.

Nguyên nhân vụ việc:

Nhìn vào tình huống trên, ta có thể thấy nguyên nhân tình huống xuất phát từ:

+) Người phụ trách chế độ bảo hiểm của doanh nghiệp “...”. Việc người phụ trách chế độ bảo hiểm không nắm rõ các quy định liên quan đến chế độ của người lao động chết do tai nạn lao động đã dẫn tới việc hướng dẫn nhầm cho thân nhân của họ làm đơn xin giải quyết sang chế độ khác. Nếu ngay từ đầu họ hướng dẫn đúng thì việc giải quyết chế độ cho người lao động, thân nhân người lao động đã rất dễ dàng, kịp thời, đảm bảo quyền lợi cho người tham gia Bảo hiểm xã hội  và thân nhân của họ, đồng thời cũng giúp cơ quan Bảo hiểm xã hội  giảm bớt trách nhiệm phải làm khi xử lý đơn khiếu nại từ người lao động hoặc thân nhân của họ.

+) Cán bộ tư pháp xã, cán bộ hộ tịch phường“...” đã thiếu sự kiểm tra, quản lý chặt chẽ đối với sự gia tăng, biến động dân số trong xã, thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếu sự phối hợp với nhau dẫn tới việc sai xót nghiêm trọng

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật chưa thực sự đạt được hiệu quả đồng bộ. Vẫn còn tồn tại một số hạn chế liên quan đến khả năng tiếp thu, hiểu biết luật của một số người dân, kể cả một bộ phần cán bộ, công nhân, viên chức, không có tinh thần học hỏi, không nghiên cứu, cập nhật văn bản để nâng cao năng lực chuyên môn công tác của mình, dẫn tới quyết định sai (việc Ủy ban nhân dân phường đã xác nhận đơn xin hưởng trợ cấp một lần có chữ ký của anh S trong khi đó anh S đã chết trước ngày xin xác nhận).

Hậu quả xảy ra:

Việc nghiên cứu hậu quả của tình huống nhằm giúp ta trách được sự cứng nhắc, nguyên tắc, giáo điều trong việc thực hiện chế độ chính sách của người lao động. Đồng thời, lường trước được hậu quả phù hợp với điều kiện thực tế nhắm giải quyết đúng, kịp thời, đảm bảo quyền lợi cho người tham gia Bảo hiểm xã hội . Từ đó, có biện pháp xử lý việc chấp hành không đúng quy định trong việc thực hiện chế độ chính sách của Nhà nước và đề ra những biện pháp phù hợp, tránh lạm dụng quỹ bảo hiểm xã hội.

Đối với tình huống trên:

- Với ông K, Anh S là lao động chính trong gia đình, ông K hiện đã 60 tuổi và không có việc làm nên hoàn cảnh gia đình sau khi anh S chết vô cùng khó khăn. Việc chậm thực hiện chế độ sẽ khiến cuộc sống của ông K đã khó lại càng khó khăn hơn. Ngoài ra, nếu giải quyết luôn chế độ hưởng trợ cấp một lần thì số tiền trợ cấp một lần ít hơn với số tiền tuất hàng tháng mà ông K đáng ra nên được hưởng.

Đối với doanh nghiệp, việc hướng dẫn nhầm chế độ bảo hiểm cho thân nhân của người lao động chết do tai nạn lao động dẫn tới việc mất lòng tin của những người lao động khác vào kiến thức, sự hiểu biết của đội ngũ lãnh đạo, đồng nghĩa với việc hoài nghi vào việc quyền và lợi ích chính đáng của mình có hay không? Điều này rất bất lợi cho doanh nghiệp nếu một số đông người lao động không còn niềm tin vào doanh nghiệp.

- Ngoài ra, nếu không điều chỉnh kịp thời những sai xót trên thì dẫn đến người dân mất lòng tin vào chính sách của nhà nước.Trong khi đó, Đảng ta chủ trường quan tâm đúng mức tới quyền lợi của người lao động. Giải quyết không thảo đáng cũng ảnh hưởng tới uy tin, chính sách bảo hiểm và cơ quan bảo hiểm.

- Một hậu quả cũng đáng cân nhắc đó làm trong việc lập và tiếp nhận hồ sơ, nếu bên bảo hiểm chủ quan trong việc giải quyết hồ sơ sẽ dân tới việc có lợi hơn về mặt kinh tế cho người xin hưởng trợ cấp. Do vậy, cẩn trọng kiểm tra, rà soát là việc vô cùng quan trọng.

4. Xây dựng và lựa chọn phương án giải quyết

Cơ sở để xây dựng phương án:

- Theo quy định tại Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội  2014; Điều 24 Thông tư số 59/2015/TT – BLĐTBXH hướng dẫn luật Bảo hiểm xã hội  về Bảo hiểm xã hội  bắt buộc quy định các trường hợp người lao động sau khi chết thì người lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương tối thiểu chung.

- Điều 67 Luật Bảo hiểm xã hội  2014; Điều 25 Thông tư 59/2015/TT – BLĐTBXH về các trường hợp được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng.

Theo quy định tại hai điều này, các đối tượng được hưởng trợ cấp tuất hằng tháng gồm:

Điều 67. Các trường hợp hưởng trợ cấp tuất hằng tháng

1. Những người quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 66 của Luật này thuộc một trong các trường hợp sau đây khi chết thì thân nhân được hưởng tiền tuất hằng tháng:

a) Đã đóng Bảo hiểm xã hội  đủ 15 năm trở lên nhưng chưa hưởng Bảo hiểm xã hội  một lần;

b) Đang hưởng lương hưu;

c) Chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

d) Đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng với mức suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.

2. Thân nhân của những người quy định tại khoản 1 Điều này được hưởng trợ cấp tuất hằng tháng, bao gồm:

a) Con chưa đủ 18 tuổi; con từ đủ 18 tuổi trở lên nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; con được sinh khi người bố chết mà người mẹ đang mang thai;

b) Vợ từ đủ 55 tuổi trở lên hoặc chồng từ đủ 60 tuổi trở lên; vợ dưới 55 tuổi, chồng dưới 60 tuổi nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên;

c) Cha đẻ, mẹ đẻ, cha đẻ của vợ hoặc cha đẻ của chồng, mẹ đẻ của vợ hoặc mẹ đẻ của chồng, thành viên khác trong gia đình mà người tham gia Bảo hiểm xã hội  đang có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình nếu từ đủ 60 tuổi trở lên đối với nam, từ đủ 55 tuổi trở lên đối với nữ;

d) Cha đẻ, mẹ đẻ, cha đẻ của vợ hoặc cha đẻ của chồng, mẹ đẻ của vợ hoặc mẹ đẻ của chồng, thành viên khác trong gia đình mà người tham gia Bảo hiểm xã hội  đang có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình nếu dưới 60 tuổi đối với nam, dưới 55 tuổi đối với nữ và bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

3. Thân nhân quy định tại các điểm b, c và d khoản 2 Điều này phải không có thu nhập hoặc có thu nhập hằng tháng nhưng thấp hơn mức lương cơ sở. Thu nhập theo quy định tại Luật này không bao gồm khoản trợ cấp theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công....”.

- Điều 68 Luật Bảo hiểm xã hội  2014 và Điều 26 Thông tư 59/2015/TT – BLĐTBXH quy định về mức trợ cấp hàng tháng.

Trong trường hợp của ông K, thứ nhất, anh S là lao động của doanh nghiệp NT chết do tai nạn lao động; thứ hai, ông K là đối tượng thuộc Điểm c Khoản 2 Điều 67 nên trong trường hợp này, ông K được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng.

5. Một số phương án giải quyết đối với Bảo hiểm xã hội quận X

Phương án thứ nhất

Bảo hiểm xã hội  Quận X từ chối việc giải quyết chế độ tử tuất cho anh Trần Văn S và hướng dẫn ông Trần Văn K làm lại đơn có xác nhận của chính quyền địa phương về việc con trai ông – anh S đã chết. Bởi đơn xin hưởng trợ cấp tử tuất có chữ ký của anh S là điều không thể bởi sự thật là anh S đã chết trước ngày đơn xin hưởng chế độ được lập. Và tất nhiên, không thể có câu chuyện ủy quyền ở đây bởi thủ tục ủy quyền không được chấp nhận do người ủy quyền đã chết trước khi lập văn bản ủy quyền nên biện pháp tốt nhất là ông K quay trở về địa phương, làm đơn xác nhận anh S đã chết và làm đơn đề nghị để người thân được hưởng chế độ tử tuất.

Ưu điểm:

Khi sử dụng phương án này, giấy xác nhận người lao động đã chết để xem xét hưởng chế độ tử tuất là một trong những giấy tờ quan trọng để cơn quan bảo hiểm giải quyết chế độ cho thân nhân mà không lo tới việc quỹ Bảo hiểm xã hội  bị lợi dụng, hưởng chế độ hơn so với chế độ thực tế được hưởng.

Thủ tục đơn giản, cơ quan bảo hiểm sẽ không tốn nhiều thời gian trong việc xác minh cái chết của người lao động. Ngoài ra, nếu xét về mặt hồ sơ giấy tờ thì đây là biện pháp đảm bảo hồ sơ giấy tờ đầy đủ nhất, là căn cứ rõ ràng để giải quyết chế độ tử tuất cho ông K.

Nhược điểm:

Phương án này có một nhược điểm đó là chưa giải quyết ngay được quyền lợi  của người lao động và thân nhân của họ bởi ông K còn phải mất một khoảng thời gian xin xác minh của chính quyền phường về việc anh S đã chết. Như vậy, đối với một người ngoài 60 tuổi, không có việc làm thì nhu cầu sông tối thiểu trong một khoảng thời gian sẽ khó được đáp ứng đầy đủ như trước.

Phương án thứ hai

Bảo hiểm xã hội  Quận X chấp nhận đơn đề nghị “không giải quyết chế độ trợ cấp một lần” mà chấp nhận đơn đề nghị “hưởng chế độ tử tuất”. Theo phương án này, cơ quan Bảo hiểm xã hội  sẽ không thực hiện chi trả trợ cấp một lần mà tiếp nhận đơn xác nhận của chính quyền địa phương và hồ sơ giải quyết chế độ tử tuất cho anh S.

Ưu điểm:

Phương án này đảm bảo được quyền lợi cho thân nhân người lao động (ông K), giúp tiết kiệm thời gian, giúp đỡ phần nào khó khăn khi một mình ông K phải chịu.

Giải quyết theo phương án này, tức là giải quyết xong yêu cầu khiếu nại của ông K nhu vậy, không còn sự khiếu nại, đồng thời tạo niềm tin và chính sách bảo hiểm nói riêng và các chính sách khác của Nhà nước nói chung.

Nhược điểm:

Phương án này theo cá nhân tôi đánh giá là một phương án chủ quan về phía Bảo hiểm xã hội .  Nếu giải quyết theo phương án này, việc kiểm tra, rá soát cẩn thận hồ sơ không được thực hiện triệt để sẽ dẫn tới khả năng có thể xét duyệt sai chế độ, gây hậu quả lâu dài, nghiêm trọng hơn là gây thất thoát quỹ Bảo hiểm xã hội , ảnh hưởng nghiêm trọng tới ngân sách Nhà nước.

Phương án thứ ba

Phương án thứ ba nêu ra như sau, về chế độ tử tuất của anh S, Doanh nghiệp NT sẽ đứng ra xác minh hồ sơ sau đó chi trả trước cho ông S sau đó lập hồ sơ đầy đủ gửi cho bên Bảo hiểm xã hội  Quận X để bên bảo hiểm thanh toán cho Doanh nghiệp. Theo phương án này, Doanh nghiệp NT biết rất rõ về vụ tai nạn xảy ra ngày... thàng... năm khiến anh S thiệt mạng do vậy, việc xác minh cái chết của anh S đối với Doanh nghiệp là không khó. Sau khi xác minh thì doanh nghiệp cử đại diện xuống làm việc với chính quyền địa phương phường NL về việc cấp giấy chứng tử cho anh S. Tiếp tới sẽ hướng dẫn ông K lập hồ sơ đầy đủ, hợp lệ để xin hưởng trợ cấp tuất hàng tháng. Sau đó Doanh nghiệp sẽ đứng ra chi trả trước rồi tiến hành quyết toán với Bảo hiểm xã hội  huyện để thanh toán lại cho Doanh nghiệp.

Ưu điểm: Phương án này mang lại lợi ích lớn cho Doanh nghiệp NT đó là niềm tin của người lao động vào đội ngũ lãnh đạo, vào các chế độ của công ty từ đó sẽ có nhiều người muốn xin vào làm vì “nghe kể lại cán bộ lãnh đạo nhiệt tình, lo lắng cho người lao động, và đặc biệt là chế độ rất tốt”. Uy tín của doanh nghiệp được nâng cao sẽ mở ra nhiều cơ hội mở rộng sản xuất, hợp tác, phát triển và thu được lợi nhuận tốt.

Ngoài ra, phương án này giúp giải quyết kịp thời chế độ cho ông K trong lúc ông đang gặp khó khăn vì gia đình mất đi người lao động chính. Xa hơn nữa, thì khiến cho người lao động cảm kích lãnh đạo, và khi quyền lợi được thực hiện thì sẽ không còn đơn khiếu nại. Cơ quan bảo hiểm sẽ không phải mất thời gian xác minh hồ sơ thực tế, chỉ cần xét duyện hồ sơ để chi trả lại cho doanh nghiệp.

Nhược điểm: Nhìn một cách sơ lược thì phương án này đem lại khá nhiều lợi ích, tuy nhiên nếu phân tích kỹ sẽ thấy nhược điểm của phương án này không hề nhỏ. Thực hiện phương án này, bấy nhiêu uy tín doanh nghiệp lấy lại, gây dựng được thì bấy nhiêu uy tín mà cơ Quan bảo hiểm mất đi trong lòng người dân. Bởi thứ nhất, đơn khiếu nại gửi tới cơ quan bảo hiểm với hi vọng sẽ được cơ quan bảo hiểm “bảo vệ”quyền và lợi ích hợp pháp thế nhưng doanh nghiệp lại tự đứng ra hóa giải mâu thuẫn và giải quyết khá tốt chế độ cho người lao động điều này sẽ khiến người dân không còn tin tưởng vào việc hi vọng cơ quan bảo hiểm trong việc giải quyết các khiếu nại cho người lao động để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Thứ hai, khi doanh nghiệp đứng ra ứng trước để chi trả chế độ thì người lao động, thân nhân của họ chỉ biết là “nhận tiền từ ai thì biết ơn người đấy”. Từ đó khiến họ mất niềm tin vào chính sách bảo hiểm của Nhà nước. Câu chuyện niêm tin rất quan trong trọng việc thực hiện các đường lối, chính sách cua Đảng và Nhà nước, Dân có tin, có nghe theo thì các đường lối, chính sách mới được hiện thực hóa. Thế nhưng khiến đa số người dân mất lòng tin thì e rằng tuổi đời của những đường lối, chính sách đó chẳng dài. Việc một số lượng lớn người lao động không tin tưởng việc được đảm bảo chế độ theo chế độ Bảo hiểm sẽ khiến họ không muốn tham gia hoặc lựa chọn hình thức khác, điều này nếu nghiêm trọng sẽ ảnh hưởng tới nguồn thu của Quỹ bảo hiểm, ảnh hưởng tới ngân sách nhà nước.

Phương án thứ tư

Bảo hiểm xã hội  Quận X mời ông Trần Văn K trực tiếp trình bày lại toàn bộ sự việc nhằm làm rõ thêm đơn đề nghị của ông, Từ đó, tư vấn để ông hiểu hơn về chế độ, chính sách Bảo hiểm xã hội  và quyền lợi, nghĩa vụ của người tham gia bảo hiểm. Đồng thời hiểu rõ hơn trách nhiệm của người sử dụng lao động. Sau đó hướng dẫn ông K nộp đầy đủ hồ sơ trợ xin hưởng trợ cấp tử tuất hàng tháng kem theo giấy chứng tử của anh S.

Tiếp theo, Bảo hiểm xã hội  huyện sẽ trực tiếp làm việc với công ty M để tìm ra hướng giải quyết phù hợp nhất. Đồng thời, Bảo hiểm xã hội  Quận X cũng cử trực tiếp cán bộ, chuyên viên liên hệ với bên bệnh viện đa khoa tỉnh để xác minh ngày, tháng, năm chết thực tế của anh S rồi sau đó tới địa bàn nơi gia đình ông S sinh sống để xác minh thông tin liên quan để có cơ sở làm việc với ủy ban nhân dân phường NL. Và phối hợp với ủy ban nhân dân hướng dẫn ông K làm các thủ tục tiếp theo để trình Bảo hiểm xã hội  huyện xem xet giải quyết.

Ưu điểm:

Làm rõ được trách nhiệm cơ bản thuộc về hai đối tượng:

+ Người sử dụng lao động: cần phải có hiểu biết về nghĩa vụ của bản thân đối với người lao động theo quy định của Bộ luật lao động 2019 đồng thời phải nắm rõ và nhuần nhuyễn những chế độ mà người lao động được hưởng khi tham gia Bảo hiểm xã hội .

+Ủy ban nhân dân phường NL cần phải thường xuyên cập nhật biến động dân cư, quản lý dổ hộ khẩu, tăng cường công tác kiểm tra trước khi xác nhận.

Giúp bản thân ông K hiểu biết hơn về các chế độ chính sách bảo hiểm, cũng là bài học cho những người lao động khác, nhắc nhở bản thân phải nắm rõ quyền, nghĩa vụ của người sử dụng lao động và quyền, các chế độ mà bản thân họ được hưởng. Phải nắm chắc để bảo về quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân.

Thể hiện tính nhân văn sâu sắc của chính sách bảo hiểm, tạo dựng niệm tin giữa nhân dân với cơ quan nhà nước.

Nhược điểm:

Nếu sử dụng phương án này, cơ quan bảo hiểm sẽ tốn khá nhiều thời gian để xác minh thực tế để đảm bảo lợi ích của thân nhân người lao động.

Lựa chọn phương án tối ưu

Trong bốn phương án trên, hai phương án thứ nhất và thứ hai là hai phương án bộc lộ nhược điểm và rủi ro nhiều nhất. Phương án thứ nhất: không đảm bảo được lợi ích của thân nhân người lao động tử vong do tai nạn lao động, diều này đã đi lệch đường lối mà chính sách Bảo hiểm xã hội  đề ra. Phương án thứ hai: là phương án tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất, rủi ro trong việc xét duyệt nhầm chế độ dẫn tới thâm hụt quỹ Bảo hiểm xã hội , ảnh hưởng tới ngân sách nhà nước và hoạt động của cơ quan bảo hiểm. Phương án thứ ba lại làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín của cơ quan Bảo hiểm xã hội , sâu xa hơi thì sẽ ảnh hưởng tới khả năng thực hiện một số đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước.

Do vậy, phương án thứ tư là phương án được ưu tiên áp dụng. Đây là phương án hữu hiệu nhất, vừa dảm bảo thực hiện đúng các quy định của pháp luật, thực hiện đúng nguyên tắc thu đúng, thu đủ, chi đúng, chi đủ vừa giải quyết thỏa đáng chế độ cho người lao động, vừa cho người dân thấy sự nhiệt tình, hết mình vì dân của cơ quan nhà nước, tạo dựng niềm tin trong lòng quần chúng nhân dân. Bên cạnh đó, làm tốt công tác tuyên truyền pháp luật Bảo hiểm xã hội  và vận động mọi người tham gia thực hiện tốt chế độ Bảo hiểm xã hội .

6. Tổ chức thực hiện phương án

Bước 1: Cơ quan Bảo hiểm xã hội  Quận X căn cứ vào lời trình bày của ông K về vụ việc, trực tiếp xác minh ngày, tháng, năm tử vong của anh S tại bệnh viện đa khoa thành phố H, sau đó xuống làm việc với Ủy ban nhân dân phườngvề việc khai tử của anh S thông qua làm việc vớ cán bộ tư pháp xã, công an xã, trưởng thôn, bí thư chị bộ và người phụ trách công tác dân số tại thông ia đình anh S sinh sống.

Bước 2: Sau khi đã xác minh giấy tờ là đúng, Ủy ban nhân dân phường NL giải thích về sai sót trong việc ký đơn hưởng trợ cấp của anh S trong khi đó anh S đã chết và đề nghị Bảo hiểm xã hội Quận X xem xét giải quyết. Bên cạnh đó, cần xử lý cán bộ đã tham mưu cho lãnh đạo ký xác nhận.

Bước 3: Yêu cầu công ty M làm tờ giải trình gửi Bảo hiểm xã hội  Quận X về việc hướng dẫn thực hiện sai chế độ cho ông K và đề nghị Bảo hiểm xã hội quận X xem xét và giải quyết lại chế độ Bảo hiểm xã hội  cho anh S.

Bước 4: Bảo hiểm xã hội  Quận X có trách nhiệm hướng dẫ ông K lập đầy đủ thủ tục, hồ sơ  đề nghị giải quyết chế độ tử tuất cho anh S, gồm các giấy tờ  theo quy định tại Điều 111 Luật Bảo hiểm xã hội  2014:

- Sổ Bảo hiểm xã hội ;

- Đơn đề nghị hưởng chế độ tử tuất hàng tháng;

- Giấy chứng tử: 04 bản (01 bản chính, 03 bản sao công chứng, chứng thực)

- Tờ khai của thân nhân người đã chết (Theo mẫu 09A-HSB)

- Biên bản điều tra tai nạn lao động (Đại diện phòng Lao động - Thương binh và Xã hội Quận X; Đại diện Trung tâm y tế Quận X điều tra tai nạn lao động, ghi lại biên bản điều tra tai nạn lao động)

Bước 5: Ông K trực tiếp đến bộ phận giao dịch Bảo hiểm xã hội  Quận X nộp tòa bộ hồ sơ nêu trên. Cán bộ chuyên trách Bảo hiểm xã hội  huyện tiến hành kiểm tra hồ sơ đầy đủ, tiếp nhận, lập phiếu hẹn trả kết quả trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ theo quy định tại Khoản 3 Điều 112 Luật Bảo hiểm xã hội  2014: “3. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan Bảo hiểm xã hội  có trách nhiệm giải quyết và tổ chức chi trả cho thân nhân của người lao động. Trường hợp không giải quyết thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do”.

Đồng thời tách 01 bộ hồ sơ chuyển vào bộ phận hồ sơ đưa vào lưu trữ và tiến hành giao 01 bộ hồ sơ trợ cấp tử tuất hàng tháng cho ông K.

7. Nhận xét và kiến nghị

Bảo hiểm xã hội  là một chính sách lớn của Đảng, Nhà nước, thể hiện sự quan tâm đối với người dân lao động. Từ giải quyết vụ việc khiếu nại trên đây đã giúp chúng ta phát hiện thêm những vấn đề hết sức quan trong trong việc thực hiện pháp luật về Bảo hiểm xã hội .

Thứ nhất, là tình trạng người lao động không hiểu biết về quyền lợi chính đáng của mình, không hiểu biết về các chế độ Bảo hiểm xã hội . Doanh nghiệp, người sử dụng lao động, cán bộ công đoàn, phụ trách bảo hiểm nhưng thiếu hiểu biết về nghĩa vụ của bản thân với người lao động, về các chế độ mà người lao động được hưởng khi tham gia Bảo hiểm xã hội  dẫn đến việc hướng dẫn lập hồ sơ xét duyệt chế độ sai, quyền lợi của người lao động và thân nhân của họ không được đảm bảo, thực hiện kịp thời.

Thứ hai, công tác tuyên truyền pháp luật chưa đạt hiệu quả, đội ngũ tuyên truyền chưa đủ mạnh cả về chiều sâu và chiều rộng. Vì vậy, cần sớm có chính sách, biện pháp dầu tư thỏa đáng vào công tác thông tin – tuyên truyền, không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền các chế độ, chính sách của Đảng, Nhà nước mà cần phải đẩy mạnh tuyên truyền về mọi mặt hoạt động của hệ thống Bảo hiểm xã hội  Việt Nam cũng như kinh nghiệm về Bảo hiểm xã hội  trong mọi tầng lớp người lao động và toàn thể quần chúng nhân dân.

Thứ ba, đội ngũ cán bộ của một số cơ quan chính quyền địa phương cần nắm vững kiến thức pháp luật trong các lĩnh vực cơ bản như dân sự, hình sự, hành chính, lao động, bảo hiểm để có kiến thức toàn diện trong việc xác định thẩm quyền, tính hợp pháp, hợp lý của các văn bản mà họ xác nhận hoặc ban hành. Ngoài kiến thức, đội ngũ cán bộ cần rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, nâng cao trách nhiệm trong việc thực hiện các công việc đước giao, hạn chế tối đa tình trạng nhầm lẫn, thiếu xót như tình huống trên.

Thứ tư, một số đơn vị, doanh nghiệp sử dụng lao động có thành lập tổ chức công đoàn nhưng hiệu quả hoạt động không cao, kiến thức pháp luật chưa sâu, chưa bảo vệ được triệt để quyền lợi của lao động, trong khi đó, người sử dụng lao động luôn muốn vì lợi ích mà tìm mọi cách trốn tránh nghĩa vụ tham gia Bảo hiểm xã hội . Vì vậy, cần bồi dưỡng nghiệp vụ về công tác bảo hiểm cho các đơn vị sử dụng lao động thông qua các kênh thông tin tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc qua các lớp tập huấn kiếm thức.

Thứ tư, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, ngành với cơ quan Bảo hiểm xã hội  trong việc kiểm tra, giám sát, điều tra tai nạn lao động,...trong việc thực hiện công tác Bảo hiểm xã hội .

Thứ năm, qua việc nhìn nhận tình huống trên, ta thấy rằng cần phải coi trọng yếu tố con người. Để có một Xã hội trong sạch, vững mạnh, chúng ta cần có những con người có phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao, có tinh thần trách nhiệm, biêt tôn trọng và lắng nghe ý kiến người dân, tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp. Điều này góp phần làm trong sách bộ máy nhà nước đồng thời cũng giúp cho quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được đảm bảo một cách tốt nhất.

Luật Minh Khuê sưu tầm, biên tập.