Tóm tắt lý thuyết Sinh học 11 bài 15 ngắn gọn, đầy đủ nhất

1. Khái niệm về sinh trưởng và phát triển

Tất cả các sinh vật đều trải qua quá trình sinh trưởng và phát triển. Sinh trưởng được định nghĩa là sự gia tăng về cả khối lượng và kích thước của các cơ quan hoặc cơ thể. Ví dụ điển hình cho hiện tượng này có thể thấy qua sự mở rộng của lá, sự phát triển của rễ và tăng cao của cây. Phát triển, ngược lại, bao gồm sự biến đổi về cấu trúc và chức năng của tế bào, mô, cơ quan và cơ thể, diễn ra trong suốt quá trình sống của sinh vật.

2. Những dấu hiệu đặc trưng của sinh trưởng và phát triển

2.1. Những dấu hiệu đặc trưng của sinh trưởng

- Biểu hiện đặc trưng của quá trình sinh trưởng ở sinh vật thường thể hiện qua sự gia tăng về tế bào, bao gồm cả khối lượng, kích thước, và số lượng, dẫn đến việc tăng khối lượng và kích thước của cơ thể. Chẳng hạn, cá chép trong năm đầu tiên có chiều dài khoảng 173 cm và nặng từ 0,3 đến 0,5 kg/con; trong năm thứ hai, chiều dài tăng lên khoảng 20,6 cm với trọng lượng từ 0,7 đến 1 kg/con; còn trong năm thứ ba, chiều dài đạt khoảng 30,2 cm và trọng lượng dao động từ 1 đến 1,5 kg/con.

- Tốc độ sinh trưởng và quá trình phân chia tế bào có thể không đồng đều giữa các bộ phận khác nhau của cơ thể, phụ thuộc vào giai đoạn sinh trưởng cụ thể. Sự phát triển có thể giảm chậm hoặc ngừng lại khi cơ thể đạt đến kích thước tối đa của nó.

2.2. Những dấu hiệu đặc trưng của phát triển

- Biểu hiện đặc trưng của quá trình phát triển ở sinh vật thường thể hiện qua việc tế bào phân hoá, sự xuất hiện của hình thái mới, và thay đổi về chức năng sinh lý trong cơ thể. Sự phát triển của các cơ quan và hệ cơ quan bên trong cơ thể thường bắt đầu ở thời điểm và với tốc độ khác nhau, tùy thuộc vào giai đoạn cụ thể.

- Quá trình phát triển được kiểm soát và điều chỉnh bởi một số yếu tố nội và ngoại vi, tác động đồng thời từ cả bên trong và bên ngoài cơ thể.

3. Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

- Sinh trưởng và phát triển có một quan hệ mật thiết với nhau. Sinh trưởng đóng vai trò như một bước nhảy tiến để tạo điều kiện cho quá trình phát triển, và ngược lại, phát triển cung cấp điều kiện thuận lợi để kích thích sự sinh trưởng.

- Tùy thuộc vào giống loại và loài cây, các chồi dinh thân có thể trải qua quá trình chuyển hoá từ trạng thái sinh dưỡng, nơi lá được hình thành, sang trạng thái sinh sản, khi hoa được tạo thành. Trong cơ thể động vật, tốc độ sinh trưởng thường đạt đến mức tối đa trước tuổi phát dục, và sau đó, tốc độ này sẽ giảm đi. Sự tiến triển của quá trình sinh trưởng diễn ra không đồng đều tại các giai đoạn phát triển khác nhau.

4. Vòng đời và tuổi thọ

4.1. Khái niệm vòng đời và tuổi thọ

- Chu kỳ sống, hay vòng đời, là quá trình theo một trình tự cố định, mà mỗi cá thể sinh vật trải qua, bắt đầu từ khi nó được sinh ra, đi qua giai đoạn sinh trưởng và phát triển, đến khi trở thành cơ thể trưởng thành, có khả năng sinh sản và sau cùng là giai đoạn chết. Đối với động vật và nhiều loại thực vật, chu kỳ sống kết thúc bằng sự chết tự nhiên. Trong giai đoạn trưởng thành, cá thể sinh vật thường sinh sản để tạo ra thế hệ tiếp theo.

- Tuổi thọ có thể được hiểu theo hai khía cạnh: Tuổi thọ sinh lý được tính từ khi sinh ra cho đến khi chết vì lý do tự nhiên, và tuổi thọ sinh thái được tính từ khi sinh ra cho đến khi cá thể chết, với mỗi cá thể chịu sự ảnh hưởng riêng biệt của các yếu tố sinh thái.

- Trong một số trường hợp, thời gian trưởng thành kéo dài hơn, như là trường hợp của voi, mà có thể mất vài chục năm để đạt đến trạng thái trưởng thành. Giới hạn tuổi thọ của mỗi loài thường được xác định chủ yếu bởi yếu tố di truyền, do đó, ngay cả trong điều kiện thuận lợi, loài đó không thể sống quá giới hạn tối đa đó. Nhiều yếu tố môi trường cũng có thể ảnh hưởng và giảm tuổi thọ của sinh vật.

4.2. Một số ứng dụng và hiểu biết về vòng đời trong thực tiễn

- Hiểu biết về vòng đời của sinh vật có thể được rộng rãi áp dụng trong các lĩnh vực thực tế. Trong ngành trồng trọt và chăn nuôi, áp dụng kiến thức về vòng đời của cây trồng và động vật nuôi giúp xây dựng các chiến lược nuôi trồng, quản lý và thu hoạch sản phẩm một cách hiệu quả theo từng giai đoạn. Việc này đảm bảo sự tận dụng tối đa tiềm năng sinh trưởng và phát triển của các loài.

- Trong trường hợp sinh vật gây hại, kiến thức về vòng đời giúp chúng ta hiểu rõ và thực hiện các biện pháp tiêu diệt một cách có hiệu quả. Đồng thời, dựa vào thông tin về vòng đời, chúng ta có thể lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp nhất, giúp tối ưu hóa cả quá trình nuôi trồng và quản lý tài nguyên.

- Tóm lại, áp dụng hiểu biết về vòng đời của sinh vật không chỉ giúp cải thiện hiệu suất trong nông nghiệp và chăn nuôi mà còn hỗ trợ quá trình quản lý và bảo vệ môi trường.

4.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến tuổi thọ của con người

Tuổi thọ của con người đặc biệt phụ thuộc vào cả yếu tố di truyền và các yếu tố môi trường sống, bao gồm chế độ ăn uống, hoạt động thể chất, tâm trạng tinh thần, lịch trình làm việc và thời gian nghỉ ngơi, cùng với tình trạng sức khỏe tổng thể.

5. Bài tập trắc nghiệm tự luyện

Câu 1: Sinh trưởng là quá trình nào?

A. Quá trình tăng kích thước và tuổi của vật

B. Quá trình tăng kích thước và khối lượng cơ thể

C. Quá trình tăng trọng lượng và tuổi tác của vật

D. Cả ba đáp án đều sai

Câu 2: Phát triển là quá trình gì?

A. Toàn bộ những biến đổi diễn ra bên ngoài của cá thể, gồm thay đổi chiều cao và cân nặng

B. Toàn bộ những biến đổi diễn ra bên ngoài cơ thể của cá thể, gồm thay đổi về số lượng, cấu trúc của tế bào, hình thái, trạng thái sinh lý

C. Toàn bộ những biến đổi diễn ra trong chu kỳ sống của cá thể, gồm chiều cao, cân nặng

D. Toàn bộ những biến đổi diễn ra trong chu kỳ sống của cá thể, gồm thay đổi về số lượng, cấu trúc của tế bào, hình thái, trạng thái sinh lý

Câu 3: Dấu hiệu đặc trưng của sinh trưởng là gì?

A. Tăng khối lượng, số lượng và kích thước của tế bào

B. Tăng khối lượng, số lượng và kích thước của chiều cao

C. Tăng khối lượng, số lượng và kích thước của cân nặng

D. Cả ba đáp án đều đúng

Câu 4: Tuổi thọ của sinh vật là gì?

A. Thời gian tán tỉnh bạn tỉnh của sinh vật

B. Thời gian sinh con của sinh vật

C. Thời gian mà sinh vật chết

D. Thời gian sống của sinh vật

Câu 5:  Khía cạnh tế bào, Ở sinh vật sinh sản vô tính, cá thể mẹ… để sinh ra cá thể con. Điền vào chỗ chấm.

A. Nguyên phân

B. Giảm phân

C. Nảy chồi

D. B và C

Câu 6: Phát biểu nào dưới đây là chính xác khi nói về sinh trưởng và phát triển của động vật?

A. Tốc độ sinh trưởng và phát triển của động vật ở mọi giai đoạn là giống nhau.

B. Vòng đời của động vật là khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm của mỗi loài.

C. Sự sinh trưởng diễn ra liên tục còn sự phát triển chỉ diễn ra ở giai đoạn phôi.

D. Sự phát triển diễn ra liên tục còn sự sinh trưởng chỉ diễn ra ở giai đoạn hậu phôi.

Câu 7: Một cây vừa mới được trồng xuống đất, thì dấu hiệu của sự phát triển là gì?

A. Cây chết khô dần

B. Cây ra rễ, ra lá, ra hoa

C. Lá cây bắt đầu rụng

D. Rễ cây bắt đầu thối dần

Câu 8: Hoàn thành sơ đồ các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây cam.

Hạt ->  ……. ->  ……. ->  …….. ->  ……..

A. Hạt nảy mầm -> Cây con -> Cây trưởng thành -> Ra hoa kết quả.

B. Hạt nảy mầm -> Ra hoa kết quả -> Cây non -> Cây trưởng thành

C. Hạt nảy mầm -> Cây non -> Cây trưởng thành -> Cây con

D. Hạt nảy mầm -> Cây con -> Cây non -> Cây trưởng thành

Câu 9: Ứng dụng nào liên quan đến hiểu biết về sinh trưởng và phát triển?

A. Diệt muỗi trong giai đoạn ấu trùng

B. Tưới nước đều đặn cho cây phát triển rễ

C. Cho gà mái ấp trứng để nở ra gà con

D. Cả ba đáp án trên

Câu 10: Yếu tố nào ảnh hưởng đến tuổi thọ của sinh vật?

A. Di truyền

B. Chế độ ăn

C. Lối sống lành mạnh

D. Cả ba đáp án trên

Bài viết liên quan: Giải bài tập Sinh học 11 Bài 37: Sinh trưởng và phát triển ở động vật

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về tóm tắt lý thuyết Sinh học 11 bài 15 ngắn gọn, đầy đủ nhất. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi!