1. Các kiến thức cơ bản về tác giả Nguyễn Khoa Điềm và bài thơ Đất Nước
- Về tác giải Nguyễn Khoa Điềm
Nguyễn Khoa Điềm sinh ngày 15 tháng 4 năm 1943, tại thôn Ưu Điềm, xã Phong Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế. Quê gốc của ông ở làng An Cựu, xã Thủy An, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên – Huế.
Trước khi đất nước giành được độc lập, vào năm 1955: Nguyễn Khoa Điềm ra Bắc học tại trường học sinh miền Nam. Đến năm 1964 Nguyễn Khoa Điềm tốt nghiệp khoa Văn của Trường ĐH Sư phạm Hà Nội. Sau đó, ông về Nam hoạt động trong phong trào học sinh, sinh viên ở Huế; ông tham gia xây dựng cơ sở cách mạng, viết báo, làm thơ… Cho đến năm 1975, ông trở thành hội viên hội nhà văn.
Sau khi thống nhất đất nước, vào năm 1994 Nguyễn Khoa Điềm ra Hà Nội, làm Thứ trưởng Bộ Văn hoá – Thông tin. Sau đó, năm 1995, ông được bầu làm Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam khóa V. Năm 1996: Ông là Đại biểu Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khoá X và là Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin. Vào năm 2001, Nguyễn Khoa Điềm trở thành Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương, Trưởng ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương. Sau Đại hội Đảng lần thứ X, ông về Huế và tiếp tục làm thơ. Nguyễn Khoa Điềm đã từng nói “Điều may mắn với tôi là được sống trong những năm tháng hào hùng của dân tộc để hiểu nước, hiểu người và hiểu cả mình hơn”.
Nguyễn Khoa Điềm có một sự nghiệp văn học đồ sộ. Phong cách sáng tác của Nguyễn Khoa Điềm gắn liền với cuộc chiến chống đế quốc Mỹ, thơ của ông mang đậm màu sắc trữ tình, chân thật và đặc biệt là giàu tính chiêm nghiệm. Thơ của Nguyễn Khoa Điềm chủ yếu được lấy chất liệu từ văn học Việt Nam và cảm hứng từ quê hương, con người, và tình thần chiến đấu của người chiến sĩ Việt Nam yêu nước... Thơ ông hấp dẫn bởi sự kết hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước và con người Việt Nam. Trong kháng chiến chống Mỹ, thơ của Nguyễn Khoa Điềm thể hiện rõ được con người Việt Nam và bản chất anh hùng bất khuất của chiến sĩ Việt Nam. Có thể nói, thơ của Nguyễn Khoa Điềm rất giàu chất suy tư, xúc cảm dồn nén, mang màu sắc chính luận.
Một số tác phẩm tiêu biểu của ông có thể kể đến như tập thơ Đất ngoại ô (thơ, 1973); Cửa thép (ký, 1972); Mặt đường khát vọng (trường ca, 1974)
- Về bài thơ Đất nước
Bài thơ Đất nước thuộc phần đầu chương trình V của Trường ca Mặt đường khát vọng. Trường ca "Mặt đường khát vọng" được tác giả Nguyễn Khoa Điềm sáng tác ở chiến khu Trị Thiên năm 1971, in lần đầu năm 1974. Tác phẩm được tạo ra nhằm mục đích thuyết phục thanh niên vùng đô thị chính quyền Việt Nam đứng lên chống chính quyền và chống sự can thiệp quân sự của Hoa Kỳ tại miền Nam Việt Nam.
Thanh Tùng của báo Tiền Phong nhận định: "Trong 'Mặt đường khát vọng" [...] với lối viết rất riêng, không đao to búa lớn, và không bắt đầu từ những anh hùng dân tộc như Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo... tác giả thủ thỉ kể về mình và về người bạn gái đang dấn thân trong cuộc đấu tranh, về những con người rất bình dị nhưng đều có những cống hiến cho đất nước với thái độ vô cùng yêu thương, trân trọng [...] Nguyễn Khoa Điềm đã có cái nhìn khác về đất nước và nhân dân với cách thể hiện cũng rất riêng của mình [...] Đó là sự tìm tòi, là cái nhìn mới mẻ của Nguyễn Khoa Điềm về đất nước ở thời điểm ấy, thời hoa lửa". Hiền Thảo của báo Tổ Quốc cho rằng: "Cách định nghĩa đất nước của Nguyễn Khoa Điềm rất thơ và khúc chiết, không chung chung trừu tượng mà khá cụ thể. Quan niệm đó, vừa có tính kế thừa, vừa phát triển mang ý nghĩa triết lí rộng lớn [...] thể hiện chiều sâu, bề rộng văn hoá, những trải nghiệm, suy tưởng riêng và xúc động mãnh liệt, chân thành của Nguyễn Khoa Điềm.
2. Một số đề văn nghị luận về bài thơ Đất nước
Đề số 1: Cảm nhận, phân tích 9 khổ thơ đầu của bài thơ Đất Nước Nguyễn Khoa Điềmt Nước
Đề 2: Cảm nhận tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” qua đoạn thơ sau trích trong chương V trường ca “Mặt đường khát vọng”( Nguyễn Khoa Điềm):
Khi có giặc người con trai ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh
Nhiều người đã trở thành anh hùng
Nhiều anh hùng cả anh và em đều nhớ
Những em biết không
Có biết bao người con gái, con trai
Trong bốn ngàn lớp người giống ta lứa tuổi
Họ đã sống và chết Giản dị và bình tâm
Không ai nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước.
Đề 3: Làm rõ tư tưởng đất nước là của nhân dân trong bài thơ Đất Nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm.
Đề 4: Làm rõ nội dung nhân dân gìn giữ và bảo vệ đất nước có trong bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm
Đề 5: Định nghĩa đất nước từ bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm. Phân tích và bình luận
3. Tổng hợp kết bài về bài thơ Đất nước của tác giả Nguyễn Khoa Điềm hay nhất
Cách 1:
Có thể thấy, với phong cách thơ trữ tình chính luận, ngôn ngữ thơ giản gị, hình ảnh thơ gần giũ, quen thuộc, Nguyễn Khoa Điềm đã khẳng định sâu sắc rằng "Đất nước của nhân dân". Đây cũng là tư tưởng chủ đạo xuyên suốt cả bài thơ thông qua những dẫn chứng cụ thể, sâu sắc mà gân gũi quen thuộc. Đất Nước này do Nhân dân xây dựng, do Nhân dân chiến đấu hết mình để bảo vệ. Xét trong bối cảnh ra đời của trường ca Mặt đường khác vọng (Đất nước thuộc phần đầu chương năm trường ca Mặt đường khát vọng), có thể thấy được bài thơ đã truyền đi mộ thông điệp rõ ràng rằng "Đất nước của nhân dân. Đất nước của ca dao thần thoại", từ đó tạo thêm nguồn sức mạnh to lớn giúp đất nước ta đánh thắng được đế quốc Mỹ, thực hiện thống nhất đất nước. Và có thể nói, bài thơ Đất nước đã thể hiện một cách sâu sắc tài năng nghệ thuộc cũng như là tiếng nói nói lên tư tưởng và cảm nhận của tác giả về Đất nước ta, Đất nước mà Nguyễn Khoa Điềm định nghĩa là Đất nước của nhân dân, Đất nước của ca dan thần thoại.
Cách 2:
Trong đoạn thơ trên, tác giả sử dụng khéo léo các kiểu cấu trúc thơ "Đất Nước đã có", "Đất Nước bắt đầu", "Đất Nước lớn lên", "Đất Nước có từ" đã giúp cho ta hình dung được cả quá trình hình thành và phát triển của đất nước trong trường kì lịch sử nằm sâu trong tâm thức của con người Việt Nam qua bao thế hệ. Nguyễn Khoa Điềm đã lý cho người đọc một khái niệm được cho là trìu tượng "Đất nước" bằng những vần thơ giản gỉ, hình ảnh thơ mang đậm dấu ấn văn hóa, bản sắc dân tộc. Đất Nước là những gì bình dị nhất, gần gũi và thân quen nhất trong đời sống hằng ngày của mỗi con người việt nam ta: câu chuyện cổ tích bà kể, miếng trầu bà ăn, gừng cay, muối mặn, hạt gạo...
Cách 3:
Từ những lời phân tích trên đây, có thể thấy Nguyễn Khoa Điềm đã khai thác một cách triệt để vốn văn hoá dân gian. Hàng loạt câu tục ngữ, ca dao, truyền thuyết, cổ tích, phong tục, tập quán đã được tái tạo, sáng tạo lại và khéo léo đưa vào bài thơ một cách tự nhiên nhất. Không chỉ hay ở phương diện câu chữ, cấu trúc và lời kết đoạn đã gây được ấn tượng. "Khi ta lớn lên đất nước đã có rồi", đất nước bắt đầu, đất nước lớn lên... chặng đường nào cũng song hành với cuộc sống nhân dân. Tác giả nêu nhiều chứng cứ để làm sáng tỏ kết luận: "Đất Nước có từ ngày đó..." - từ "ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể". Trong suốt quá trình ấy, đất nước gắn bó với mọi gia đình và từng cá nhân. Đó là cơ sở vững chắc để tác giả tiếp tục triển khai tư tưởng Đất Nước này là đất Nước Nhân dân ở 3 khổ thơ sau.
Trên đây là một số cách kết bài đối với các bài văn nghị luận về bài thơ Đất nước, bài thơ được lấy từ trường ca Mặt đường Khát vọng của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Để hiểu rõ hơn các vấn đề có liên quan, tham khảo bài viết: Phân tích bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm hay nhất.
Mọi thắc mắc các vấn đề pháp lý có liên qua liên quan liên hệ 19006162 hoặc email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp chi tiết.
Trân trọng
