TP Hà Nội yêu cầu trường tư thục không thu tiền đặt cọc khi tuyển sinh

Mùa tuyển sinh năm học 2026-2027 tại thành phố Hà Nội diễn ra trong bối cảnh áp lực về hạ tầng giáo dục công lập vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, đặc biệt là ở cấp trung học phổ thông. Với tỷ lệ học sinh trúng tuyển vào lớp 10 công lập chỉ đạt khoảng hơn 60% trong những năm gần đây, hàng chục nghìn gia đình buộc phải tìm kiếm các phương án dự phòng tại khối trường tư thục hoặc trường chất lượng cao. Sự chênh lệch giữa cung và cầu đã tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục ngoài công lập áp dụng các chính sách tài chính mang tính ràng buộc, tiêu biểu là các khoản phí "giữ chỗ" hay "đặt cọc". Mặc dù Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã ban hành các văn bản nghiêm cấm, nhưng thực tế triển khai vẫn cho thấy những diễn biến phức tạp, đòi hỏi một sự phân tích thấu đáo dưới góc độ pháp lý và quản trị giáo dục để bảo vệ quyền lợi chính đáng của phụ huynh và học sinh.

1. Thực trạng thu tiền giữ chỗ tại các trường tư thục Hà Nội hiện nay

Hoạt động tuyển sinh tại Hà Nội hiện nay không chỉ là một quy trình học thuật mà đã biến thành một cuộc chạy đua tài chính đối với nhiều gia đình. Việc thu tiền "giữ chỗ" đã trở thành một thông lệ không chính thức nhưng phổ biến, được các trường sử dụng như một cơ chế lọc hồ sơ ảo.

1.1. Bối cảnh tuyển sinh và áp lực giữ suất học

Áp lực tuyển sinh đầu cấp, đặc biệt là lớp 10, tại Hà Nội luôn ở mức căng thẳng cao độ. Hình ảnh hàng trăm phụ huynh xếp hàng từ đêm để nộp hồ sơ vào các trường tư thục tại Hà Đông hay Cầu Giấy cho thấy sự khan hiếm của các suất học chất lượng. Trong bối cảnh đó, các trường tư thục nắm giữ lợi thế thương lượng lớn. Việc yêu cầu phụ huynh nộp một khoản tiền trước khi có kết quả chính thức hoặc ngay sau khi có kết quả trúng tuyển tạm thời được coi là cách để nhà trường "chốt" danh sách và chủ động kế hoạch tài chính, nhân sự cho năm học mới.

Tuy nhiên, đối với phụ huynh, đây là một gánh nặng tài chính đáng kể. Nhiều gia đình phải chấp nhận nộp tiền giữ chỗ tại 2-3 trường khác nhau để đảm bảo con có chỗ học nếu chẳng may trượt nguyện vọng công lập. Điều này tạo ra một vòng xoáy tài chính, nơi tiền đặt cọc trở thành công cụ để các trường cạnh tranh và "bắt chẹt" phụ huynh trong giai đoạn nhạy cảm sau kỳ thi.

1.2. Các hình thức thu phí và biến tướng về tên gọi

Nhằm đối phó với sự kiểm tra của cơ quan chức năng, các trường tư thục đã đa dạng hóa tên gọi của các khoản phí đặt cọc. Bản chất của các khoản thu này thường là không hoàn lại nếu học sinh không nhập học, hoặc chỉ được hoàn lại một phần dưới những điều kiện khắt khe.

Thực tế tại mùa tuyển sinh 2026-2027 cho thấy mức thu tại các trường quốc tế và liên cấp chất lượng cao là rất lớn. Trường Quốc tế Dwight Hà Nội có tổng cộng bốn khoản thu ban đầu bao gồm phí đăng ký, phí nhập học, đặt cọc học phí và phí đảm bảo với tổng số tiền lên tới hơn 113 triệu đồng. Trường Phổ thông Liên cấp Olympia yêu cầu phí ghi danh 3,15 triệu đồng và phí giữ chỗ 15 triệu đồng. Trường Quốc tế True North cũng áp dụng các khoản phí ghi danh 3 triệu, phí nhập học 15 triệu và phí thanh toán lần đầu từ 50-70 triệu đồng.

1.3. Góc nhìn từ phía nhà trường: Bài toán hồ sơ ảo

Các nhà quản lý trường tư thục, như Hiệu trưởng Trường THCS-THPT Lý Thái Tổ hay Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân lập Hermann Gmeiner, lập luận rằng việc thu phí giữ chỗ là một giải pháp tình thế bắt buộc. Tình trạng "hồ sơ ảo" khiến các trường không thể xác định chính xác số lượng học sinh thực tế sẽ nhập học, dẫn đến việc lãng phí chỉ tiêu trong khi nhiều học sinh có nhu cầu thực sự lại bị từ chối. Theo họ, khoản phí này giúp xác lập trách nhiệm dân sự giữa hai bên, buộc phụ huynh phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đăng ký. Nếu không có phí giữ chỗ, phụ huynh có thể nộp hồ sơ tràn lan và rút lui vào phút chót sau khi có kết quả trường công lập, gây rối loạn kế hoạch vận hành của nhà trường.

2. Văn bản chỉ đạo của Sở GD&ĐT Hà Nội về việc không thu phí đặt cọc

Nhận diện được những tiêu cực và bức xúc trong dư luận, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã có những động thái mạnh mẽ nhằm chấn chỉnh công tác tuyển sinh tại các trường ngoài công lập cho năm học 2026-2027.

2.1. Nội dung văn bản ngày 12/2/2026 và 2/3/2026

Ngày 12/2/2026, Sở GD&ĐT Hà Nội đã ban hành văn bản yêu cầu các trường phổ thông tư thục trên địa bàn tuyệt đối không được thu phí "giữ chỗ" hay phí đặt cọc khi phụ huynh nộp hồ sơ nhập học cho con. Tiếp đó, vào ngày 2/3/2026, trong hướng dẫn đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10, Sở một lần nữa khẳng định lệnh cấm này đối với các trường THPT tư thục và trường chất lượng cao.

Các yêu cầu cụ thể bao gồm:

• Không được yêu cầu học sinh hoặc cha mẹ học sinh nộp tiền giữ chỗ, đặt cọc hoặc bất kỳ khoản thu nào ngoài quy định trong quá trình tuyển sinh.
• Thực hiện tuyển sinh theo hình thức trực tuyến hoàn toàn để đảm bảo tính minh bạch và tránh việc phụ huynh phải xếp hàng trực tiếp gây mất trật tự.
• Nghiêm cấm gây áp lực tài chính đối với phụ huynh trước khi có kết quả tuyển sinh chính thức.
• Rà soát và hoàn trả đầy đủ các khoản phí ghi danh, phí giữ chỗ đã thu không đúng quy định của những năm học trước hoặc giai đoạn sớm của mùa tuyển sinh hiện tại.

2.2. Hệ quả của việc vi phạm chỉ đạo

Sở GDĐT Hà Nội nhấn mạnh rằng việc các trường chấp hành hay không chấp hành các quy định về thu chi tài chính và tuyển sinh sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét giao chỉ tiêu tuyển sinh cho các năm tiếp theo. Cụ thể:

• Những trường tuyển sinh vượt chỉ tiêu hoặc tự ý thu phí trái phép sẽ bị xử lý vi phạm hành chính và có thể bị cắt giảm hoặc không giao chỉ tiêu tuyển sinh năm học tới.
• Các trường chưa đảm bảo điều kiện pháp lý về địa điểm hoạt động, an toàn cháy nổ, hoặc có tranh chấp, khiếu kiện kéo dài cũng sẽ bị xem xét không giao chỉ tiêu.
• Sở yêu cầu Trường THPT Phan Bội Châu phải dừng ngay việc tiếp nhận hồ sơ trực tiếp và hoàn trả đầy đủ phí ghi danh đã thu cho phụ huynh theo đúng quy định.

Động thái này của Sở được đánh giá là quyết liệt nhằm siết chặt kỷ cương tuyển sinh, bảo vệ quyền lợi của người học và giữ gìn tính nhân văn cho môi trường giáo dục, tránh việc thương mại hóa quá mức các hoạt động học đường.

3. Phân tích góc độ pháp lý: Tính hợp pháp của việc thu tiền đặt cọc

Vấn đề thu phí giữ chỗ nằm ở ranh giới mong manh giữa quan hệ dân sự tự nguyện và các quy định quản lý nhà nước về giáo dục.

3.1. Đối chiếu Luật Giáo dục và các văn bản dưới luật

Dưới góc độ pháp lý chuyên ngành, hoạt động giáo dục là loại hình dịch vụ đặc thù được điều chỉnh bởi Luật Giáo dục. Theo quy định, các cơ sở giáo dục chỉ được phép thu các khoản phí có trong danh mục được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định (như học phí, phí tuyển sinh). Việc thu tiền "giữ chỗ" hay "đặt cọc" không có tên trong bất kỳ danh mục thu phí chính thức nào của ngành giáo dục, do đó hành vi này thường được coi là thu các khoản tiền trái quy định.

Mặc dù các trường tư thục có quyền tự chủ về tài chính, nhưng quyền tự chủ này phải nằm trong khuôn khổ pháp luật. Theo TS Nguyễn Tùng Lâm, hoạt động giáo dục không thể đơn thuần coi là một giao dịch thương mại để các bên tự thỏa thuận "đánh cược" bằng tiền tài chính. Việc áp dụng cơ chế đặt cọc của Bộ luật Dân sự vào tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội đã bị Sở GD&ĐT tuyên bố là không phù hợp và nghiêm cấm thực hiện.

3.2. Rủi ro về vi phạm hành chính

Hành vi thu phí đặt cọc giữ chỗ, nếu bị cơ quan thanh tra kết luận là "thu các khoản tiền trái quy định", sẽ bị xử phạt theo Nghị định số 04/2021/NĐ-CP (được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 127/2021/NĐ-CP).

Ngoài việc bị phạt tiền, trường học còn đối mặt với rủi ro bị công khai danh tính vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và kết quả tuyển sinh của các năm học tiếp theo. Sở GD&ĐT có thể áp dụng các biện pháp mạnh như đình chỉ tuyển sinh đối với các đơn vị cố tình lách luật hoặc tái phạm nhiều lần.

3.3. Xung đột với Bộ luật Dân sự về Đặt cọc

Một số luật sư và nhà quản lý trường học cho rằng theo Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, đặt cọc là một biện pháp bảo đảm nghĩa vụ hợp pháp. Nếu bên đặt cọc từ chối giao kết hợp đồng thì mất tiền cọc. Tuy nhiên, trong lĩnh vực giáo dục, các văn bản chỉ đạo của cơ quan quản lý chuyên ngành (Sở GD&ĐT) có tính chất là quy tắc quản lý hành chính bắt buộc. Khi một giao dịch dân sự vi phạm điều cấm hoặc các quy định quản lý của nhà nước trong lĩnh vực đó, giao dịch có thể bị coi là vô hiệu. Thực tế, Sở GD&ĐT Hà Nội đã khẳng định việc thu tiền cọc làm mất đi tính mô phạm của giáo dục và yêu cầu các trường không được áp dụng cơ chế này.

4. Hướng dẫn phụ huynh phản ánh và khiếu nại hành vi thu phí trái phép

Khi gặp trường hợp trường tư thục yêu cầu nộp tiền đặt cọc hoặc giữ chỗ trái với chỉ đạo của Sở GD&ĐT, phụ huynh cần thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi.

4.1. Quy trình phản ánh và các kênh tiếp nhận

Phụ huynh không nên chấp nhận các yêu cầu đóng tiền một cách im lặng nếu thấy không hợp lý. Thay vào đó, cần thực hiện theo quy trình:

• Yêu cầu văn bản chính thức: Đề nghị nhà trường cung cấp thông báo tuyển sinh có ghi rõ các khoản thu bằng văn bản hoặc email chính thức làm bằng chứng.
• Liên hệ Đường dây nóng của Sở GD&ĐT Hà Nội: Sở thường xuyên công bố các số hotline để tiếp nhận phản ánh về thu chi đầu năm và tuyển sinh. Các số điện thoại thường trực bao gồm: 024.3825.7220 hoặc 024.3938.7307.
• Phản ánh qua Ban Tiếp công dân: Phụ huynh có thể đến trực tiếp trụ sở Sở GD&ĐT Hà Nội tại số 23 Quang Trung, Quận Hoàn Kiếm để gửi đơn thư.
• Sử dụng các phương tiện truyền thông: Gửi thông tin phản ánh kèm bằng chứng (phiếu thu, ảnh chụp tin nhắn yêu cầu nộp tiền) tới các báo đài để tạo sức ép dư luận, buộc cơ quan chức năng phải vào cuộc xác minh.

4.2. Hồ sơ cần chuẩn bị khi khiếu nại

Để việc phản ánh có hiệu lực nhanh chóng, phụ huynh cần chuẩn bị đầy đủ các tài liệu:

• Ảnh chụp hoặc bản sao thông báo tuyển sinh của trường có ghi các khoản phí "lạ".
• Biên lai thu tiền hoặc sao kê ngân hàng nếu đã lỡ chuyển khoản.
• Nội dung tin nhắn, email trao đổi với bộ phận tuyển sinh của nhà trường khẳng định đây là điều kiện để được nhập học.

Sở GD&ĐT Hà Nội sau khi nhận được thông tin sẽ thành lập tổ công tác xác minh. Nếu phát hiện vi phạm, Sở sẽ ra lệnh cho trường dừng tuyển sinh trực tiếp, tổ chức kiểm điểm và buộc phải hoàn trả lại tiền cho phụ huynh như trường hợp đã xảy ra tại Trường THPT Phan Bội Châu năm 2026.

5. Thủ tục đòi lại tiền đặt cọc và phí giữ chỗ theo đúng luật

Trong trường hợp phụ huynh đã nộp tiền nhưng con em trúng tuyển trường khác hoặc muốn đổi nguyện vọng, việc đòi lại tiền có thể thực hiện qua hai con đường: Hành chính và Dân sự.

5.1. Con đường khiếu nại hành chính

Đây là phương thức hiệu quả nhất tại Hà Nội năm 2026 do đã có chỉ đạo rõ ràng từ Sở GD&ĐT. Phụ huynh nộp đơn khiếu nại lên Ban Giám hiệu nhà trường yêu cầu hoàn trả dựa trên văn bản cấm thu phí đặt cọc của Sở GD&ĐT ban hành tháng 2/2026. Nếu trường từ chối, phụ huynh gửi đơn lên Thanh tra Sở GD&ĐT. Hầu hết các trường sẽ phải chủ động rà soát và thông báo hoàn trả nếu có sự can thiệp từ cơ quan quản lý để tránh bị cắt chỉ tiêu tuyển sinh.

5.2. Thủ tục khởi kiện dân sự đòi lại tài sản

Nếu khoản tiền lớn và nhà trường kiên quyết không trả dựa trên "thỏa thuận tự nguyện", phụ huynh có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi trường đặt trụ sở.

• Căn cứ vô hiệu giao dịch: Dựa trên Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, khi giao dịch dân sự vô hiệu (do vi phạm các quy định quản lý giáo dục), các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
• Nguyên tắc xử lý: Nếu tòa án xác định lỗi hoàn toàn thuộc về bên nhận đặt cọc (nhà trường thu trái quy định), trường phải trả lại tiền cọc và thậm chí có thể phải bồi thường một khoản tương đương giá trị tiền cọc nếu có thỏa thuận về phạt cọc.
• Trường hợp lỗi hỗn hợp: Nếu cả phụ huynh và nhà trường đều có lỗi trong việc giao dịch không được thực hiện, tòa án có thể phán quyết mỗi bên chịu một phần trách nhiệm (thường là hoàn trả 50-100% số tiền tùy mức độ lỗi).

Tuy nhiên, thủ tục tòa án thường kéo dài và tốn kém chi phí, do đó việc tận dụng sự can thiệp của Sở GD&ĐT vẫn là giải pháp tối ưu cho phụ huynh.

6. Lưu ý quan trọng cho phụ huynh khi chọn trường tư thục năm 2026

Mùa tuyển sinh 2026 có những thay đổi lớn về chính sách hỗ trợ tài chính từ Nhà nước, phụ huynh cần nắm rõ để lựa chọn trường phù hợp và tránh các khoản thu sai quy định.

6.1. Nhận biết các khoản thu không đúng quy định

Phụ huynh cần đối chiếu thông báo của trường với danh mục các khoản thu dịch vụ hỗ trợ giáo dục đã được HĐND TP Hà Nội thông qua. Các khoản thu như "phí giữ chỗ", "phí cam kết", "phí đảm bảo" không nằm trong danh mục này và là các khoản thu ngoài quy định.

6.2. Cập nhật chính sách hỗ trợ từ Nghị định 238/2025/NĐ-CP

Từ năm học 2025-2026, Chính phủ ban hành Nghị định 238/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 81/2021/NĐ-CP, mở rộng đối tượng được hỗ trợ học phí, bao gồm cả học sinh tại các trường tư thục và dân lập.

• Hỗ trợ học phí trường tư thục: Học sinh trường tư thục được Nhà nước cấp trực tiếp tiền hỗ trợ học phí theo mức do địa phương quyết định, nhưng không vượt quá mức thu thực tế của trường. Tiền hỗ trợ này được chi trả 2 lần/năm vào đầu các học kỳ.
• Đối tượng miễn giảm: Trẻ em mầm non 5 tuổi tại các vùng đặc biệt khó khăn, học sinh khuyết tật, học sinh mồ côi cả cha lẫn mẹ, hoặc thuộc diện hộ nghèo sẽ được miễn 100% học phí hoặc hỗ trợ chi phí học tập mức 150.000 đồng/tháng.
• Cải cách thủ tục: Học sinh phổ thông không cần nộp đơn miễn giảm nếu dữ liệu điện tử đã có trong hệ thống quản lý. Đối với trẻ mầm non tư thục, Hiệu trưởng có trách nhiệm lập danh sách gửi cơ quan có thẩm quyền, cha mẹ không phải thực hiện thêm thủ tục hành chính phức tạp.

Phụ huynh nên chủ động hỏi nhà trường về việc thực hiện chính sách hỗ trợ theo Nghị định 238/2025 để giảm bớt gánh nặng tài chính khi chọn trường tư.

Tóm lại, trong mùa tuyển sinh 2026-2027, phụ huynh tại Hà Nội cần nắm vững quyền lợi của mình: không phải nộp tiền giữ chỗ, có quyền được hoàn trả các khoản phí đặt cọc trái quy định và được hưởng các chính sách hỗ trợ học phí mới từ Nhà nước. Việc kiên quyết từ chối các yêu cầu tài chính sai luật và sử dụng các kênh phản ánh chính thống sẽ góp phần xây dựng một môi trường giáo dục lành mạnh, minh bạch và nhân văn hơn cho Thủ đô.