Trường hợp đình chỉ vụ án hình sự lệnh phong tỏa tài khoản có bị hủy bỏ không?

1. Thế nào là phong tỏa tài khoản?

1.1. Phong tỏa tài khoản trong vụ án dân sự

Theo quy định của Điều 124 trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khác và kho bạc nhà nước là một biện pháp khẩn cấp tạm thời được áp dụng nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách của các bên liên quan, bảo vệ bằng chứng, bảo vệ tài sản tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được, hoặc đảm bảo việc thi hành án.

Việc phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khác và kho bạc nhà nước chỉ được áp dụng khi trong quá trình giải quyết vụ án có căn cứ cho thấy người có nghĩa vụ có tài khoản tại các ngân hàng, tổ chức tín dụng khác và kho bạc nhà nước. Đồng thời, việc áp dụng biện pháp này phải được coi là cần thiết để đảm bảo quá trình giải quyết vụ án hoặc việc thi hành án.

1.2. Phong tỏa tài khoản trong vụ án hình sự

Theo quy định của Điều 126 trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, các biện pháp cưỡng chế được áp dụng để đảm bảo hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án, trong đó bao gồm biện pháp phong tỏa tài khoản.

(1) Phong tỏa tài khoản đối với cá nhân:

Theo Điều 129 trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, biện pháp phong tỏa tài khoản được thực hiện như sau:

- Phong tỏa tài khoản chỉ áp dụng đối với người bị buộc tội về tội mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại khi có căn cứ xác định rằng người đó có tài khoản tại tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước.

- Phong tỏa tài khoản cũng được áp dụng đối với tài khoản của người khác nếu có căn cứ cho rằng số tiền trong tài khoản đó liên quan đến hành vi phạm tội của người bị buộc tội.

- Các nhân sự có thẩm quyền theo quy định tại Khoản 1 Điều 113 trong Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, như Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, có quyền ra lệnh phong tỏa tài khoản. Lệnh phong tỏa tài khoản của những người được quy định tại điểm a của Khoản 1 Điều 113 trong Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 phải được thông báo ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp trước khi thi hành.

- Chỉ số tiền trong tài khoản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc bồi thường thiệt hại. Người được giao thực hiện lệnh phong tỏa và quản lý tài khoản bị phong tỏa phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

- Trong quá trình thực hiện phong tỏa tài khoản, cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền phải giao quyết định phong tỏa tài khoản cho tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước đang quản lý tài khoản của người bị buộc tội hoặc tài khoản của người khác liên quan đến hành vi phạm tội của người bị buộc tội. Việc giao nhận lệnh phong tỏa tài khoản phải được lập thành biên bản theo quy định tại Điều 178 trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015.

- Ngay sau khi nhận được lệnh phong tỏa tài khoản, tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước đang quản lý tài khoản của người bị bắt, tạm giữ, bị can, bị cáo hoặc tài khoản của người khác liên quan đến hành vi phạm tội của người bị bắt, tạm giữ, bị can, bị cáo phải thực hiện ngay việc phong tỏa tài khoản và lập biên bản về việc phong tỏa tài khoản. Biên bản về việc phong tỏa tài khoản phải được lập thành năm bản, trong đó có một bản được giao ngay cho người bị buộc tội, một bản giao cho người khác liên quan đến người bị buộc tội, một bản gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp, một bản đưa vào hồ sơ vụ án, và một bản lưu tại tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước.

(2) Phong tỏa tài khoản với pháp nhân:

Căn cứ vào quy định tại Điều 438 trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, việc phong tỏa tài khoản với pháp nhân được quy định như sau:

- Phong tỏa tài khoản áp dụng đối với pháp nhân bị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử về tội mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tiền hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại và có căn cứ xác định rằng pháp nhân đó có tài khoản tại tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước.

- Phong tỏa tài khoản cũng được áp dụng đối với tài khoản của cá nhân và tổ chức khác nếu có căn cứ xác định số tiền trong tài khoản đó liên quan đến hành vi phạm tội của pháp nhân.

- Chỉ phong tỏa số tiền trong tài khoản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền hoặc bồi thường thiệt hại.

- Cơ quan có thẩm quyền phong tỏa tài khoản phải giao quyết định phong tỏa tài khoản cho đại diện của tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước đang quản lý tài khoản của pháp nhân hoặc tài khoản của cá nhân và tổ chức khác liên quan đến hành vi phạm tội của pháp nhân.

- Thẩm quyền, trình tự và thủ tục phong tỏa tài khoản được thực hiện theo quy định tại Điều 129 trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015.

2. Ai có thẩm quyền ra lệnh phong tỏa tài khoản?

Theo quy định tại Điều 17 của Thông tư 23/2014/TT-NHNN và Thông tư 02/2019/TT-NHNN, các tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán, bao gồm ngân hàng, một số tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô, ... có quyền thực hiện biện pháp phong tỏa một phần hoặc toàn bộ số tiền trong tài khoản thanh toán của khách hàng trong các trường hợp sau:

- Khi nhận được yêu cầu bằng văn bản từ cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật;

- Khi tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán phát hiện nhầm lẫn, sai sót trong việc ghi nhận số tiền vào tài khoản thanh toán của khách hàng hoặc khi nhận yêu cầu hoàn trả tiền từ tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán chuyển tiền;

- Khi tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán phát hiện có dấu hiệu gian lận, vi phạm pháp luật liên quan đến tài khoản thanh toán;

- Khi nhận được thông báo bằng văn bản từ một trong các chủ tài khoản về sự tranh chấp liên quan đến tài khoản thanh toán chung giữa các chủ tài khoản.

Trong đó, việc phong tỏa tài khoản theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật chuyên ngành.

Theo quy định của pháp luật, không phải ai cũng có thẩm quyền phong tỏa tài khoản ngân hàng. Cụ thể, chỉ trưởng đoàn thanh tra hành chính hoặc trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành mới có thẩm quyền phong tỏa tài khoản ngân hàng.

Cũng theo quy định của pháp luật trong các lĩnh vực khác nhau, phong tỏa tài khoản cũng là một biện pháp cưỡng chế. Ví dụ, trong hoạt động tố tụng dân sự, phong tỏa tài khoản được sử dụng để đảm bảo nghĩa vụ trong việc thi hành án. Thông thường, phong tỏa tài khoản được thực hiện khi người có thẩm quyền cần ngăn chặn việc tẩu tán tiền từ tài khoản của người phải thi hành án.

Trong hoạt động tố tụng hình sự, các cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp yêu cầu phong tỏa tài khoản để bảo đảm hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn của mình. Thủ tục, trình tự và yêu cầu phong tỏa tài khoản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật.

3. Trường hợp đình chỉ vụ án hình sự lệnh phong tỏa tài khoản có bị hủy bỏ không?

Theo quy định tại khoản 1 của Điều 129 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, biện pháp phong tỏa tài khoản được áp dụng như sau:

Biện pháp phong tỏa tài khoản chỉ áp dụng đối với người bị buộc tội về các tội mà Bộ luật hình sự quy định hình phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại, khi có căn cứ xác định rằng người đó có tài khoản tại tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước. Biện pháp phong tỏa tài khoản cũng được áp dụng đối với tài khoản của người khác nếu có căn cứ cho rằng số tiền trong tài khoản đó liên quan đến hành vi phạm tội của người bị buộc tội.

Theo Điều 130 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, biện pháp kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản đang áp dụng phải được hủy bỏ trong một số trường hợp sau:

- Đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ vụ án.

- Đình chỉ điều tra đối với bị can hoặc đình chỉ vụ án đối với bị can.

- Bị cáo được Tòa án tuyên không có tội.

- Bị cáo không bị phạt tiền, tịch thu tài sản và bồi thường thiệt hại.

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, và Tòa án có thẩm quyền hủy bỏ biện pháp kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản khi xem xét thấy không còn cần thiết.

Trong giai đoạn điều tra và truy tố, việc hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản phải được thông báo cho Viện kiểm sát trước khi đưa ra quyết định.

Như vậy, lệnh phong tỏa tài khoản có thể bị hủy bỏ trong trường hợp đình chỉ vụ án hình sự.

Lưu ý:

- Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, và Tòa án có thẩm quyền hủy bỏ biện pháp kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản khi xem xét thấy không còn cần thiết.

- Trong giai đoạn điều tra và truy tố, việc hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản phải được thông báo cho Viện kiểm sát trước khi đưa ra quyết định.

Bài viết liên quan: Phong tỏa tài sản giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật hiện hành? 

Mời quý khách hàng liên hệ với Luật Minh Khuê qua số hotline: 1900.6162 hoặc qua email: lienhe@luatminhkhue.vn, chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ và giải đáp những thắc mắc của quý khách hàng. Xin trân trọng cảm ơn!