Phát triển giáo dục phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, tiến bộ khoa học, công nghệ, củng cố quốc phòng, an ninh; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa; bảo đảm cân đối cơ cấu ngành nghề, trình độ, nguồn nhân lực và phù hợp vùng miền; mở rộng quy mô trên cơ sở bảo đảm chất lượng và hiệu quả; kết hợp giữa đào tạo và sử dụng.
Phát triển hệ thống giáo dục mở, xây dựng xã hội học tập nhằm tạo cơ hội để mọi người được tiếp cận giáo dục, được học tập ở mọi trình độ, mọi hình thức, học tập suốt đời. Mà quy luật phủ định của phủ định là khuynh hướng phát triển cơ bản trong mọi lĩnh vực. Xem thêm: Phủ định siêu hình là gì? Cho ví dụ về phủ định siêu hình?
1. Nội dung quy luật phủ định của phủ định
Quy luật phủ định của phủ định là quy luật vê khuynh hướng cơ bản, phổ biến của mọi vận động, phát triển diễn ra trong các lĩnh vực xã hội, tự nhiên và tư duy. Đó là khuynh hướng vận động, phát triển của sự vật thông qua những lần phủ định biên chứng, tạo thành hình thức mang tính chu kỳ phủ định của phủ định;
Sự vật, hiện tượng sinh ra, tồn tại, phát triển rồi mất đi, được thay thế bằng sự vật, hiện tượng khác; thay thế hình thái tồn tại này bằng hình thể tồn tại khác của cùng một sự vật trong quá trình vận động, phát triển của có. Sự thay thế đó gọi là sự phủ định;
Cần làm rõ phủ định siêu hình trước khi tìm hiểu phủ định biện chứng. Theo đó phủ định siêu hình là sự phủ định sạch trơn, sự phủ định không tạo tiền đề cho sự phát triển tiếp theo, không tạo cho cái mới ra đời, lực lượng phủ định là ở bên ngoài sự vật;
Như vậy phủ định biện chứng là phạm trù triết học dùng để chỉ sự phủ định tự thân, sự phát triển tự thân, là mắt khâu quan trọng trong quá trình dẫn tới sự ra đời sự vật mới, tiến bộ hơn sự vật cũ. Phủ định biện chứng có các đặc trưng cơ bản là tính khách quan và tính kế thừa. Trong đó:
Tính khách quan là tự thân sự vật phủ định, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người, kể cả hình thức phủ định của sự vật cũng không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người (đó là kết quả giải quyết mâu thuẫn bên trong sự vật quy định)
Tính kế thừa là sự liên hệ giữa cái cũ và cái mới, không phủ định sạch trơn hoàn toàn cái cũ, mà kết thừa có lọc bỏ những cái cũ không còn phủ hợp;
Nội dung quy luật
- Phủ định của phủ định là khái niệm nói lên rằng sự vận động, phát triển của sự vật thông qua hai lần phủ định biện chứng, dường như quay trở lại điểm xuất phát ban đầu nhưng cao hơn.
- Phủ định lần thứ nhất làm cho sự vật cũ trở thành cái đối lập của mình. Sau những lần phủ định tiếp theo, đến một lúc nào đó sẽ ra đời sự vật mới mang nhiều đặc trưng giống với sự vật ban đầu (xuất phát) song không phải giống nguyên như cũ, dường như lặp lại cái cũ nhưng cao hơn.
- Sự phủ định của phủ định là giai đoạn kết thúc một chu kỳ phát triển, đồng thời lại là điểm xuất phát của một chu kỳ phát triển tiếp theo, tạo ra đường xoáy ốc của sự phát triển. Mỗi đường mới của đường xoáy ốc thể hiển một trình độ cao hơn của sự phát triển. Sự nối tiếp nhau của các vòng xoáy ốc thể hiển tính vô tận của sự phát triển.
- Phủ định của phủ định, ngoài hai đặc trưng như ở phủ định biện chứng còn có thêm đặc trưng – có tính chu kỳ.
- Trong hiện thực, một chu kỳ phát triển của sự vật có thể bao gồm nhiều lần phủ định biện chứng.
Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật
Quy luật phủ định của phủ định cho ta cơ sở để hiểu sự ra đời cái mới, mối liên hệ giữa cái cũ và cái mới.
Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn cần chống thái độ phủ định sạch trơn. Đồng thời phải biết sàng lọc những gì tích cực của cái cũ.
Chống thái độ hư vô chủ nghĩa, đồng thời chống thái độ bảo thủ, khư khư ôm lấy những gì đã lạc hậu, lỗi thời không còn phù hợp, không chịu đổi mới.
Phải hiểu phát triển không phải là đường thẳng mà theo đường xoắn ốc đi lên. Nghĩa là, có nhiều khó khăn, phức tạp trong quá trình vận động, phát triển. Phát triển không phải là đường thẳng. Xem thêm: Phân tích những quy luật cơ bản của phép biện chứng theo Ăngghen
2. Vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào học tập
Mục tiêu giáo dục nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế.
Trong thời điểm hiện tại thì ngành giáo dục ngày càng được thương mại hóa. Có thể thấy nước ta bước vào thời kỳ hội nhập thế giới, hàng loạt hiệu định được ký kết, các nền văn hóa, giáo dục lớn du nhập vào nước ta, có ảnh hưởng không ít đến mọi mặt của đời sống. Sự du nhập của nhiều nền văn hóa đã tạo sự đa dạng cho văn hóa Việt Nam, đặc biệt là tư duy của giới trẻ. Đặc biệt là lĩnh vực giáo dục, học tập. Hiện nay các trường công không còn là hướng đến tối ưu cho học sinh, sinh viên mà sự phát triển của các trường tư, trường quốc tế đã là lựa chọn rất tốt cho học sinh, sinh viên.
Do đó tiếp bước sự phát triển, đổi mới quy luật phủ định của phủ định được áp dụng trước hết là đối với đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên ngành giáo dục và đào tạo. Theo đó đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên cần có phẩm chất chính trị và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo - chất lượng. Mà cần phải có đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn, có ý chí vươn lên và đặc biệt tiêu chí được đề cao nhất hiện nay là khả năng tiếp nhận nhanh các phương pháp dạy học mới, hiện đại, áp dụng hiểu quả, chuyển từ dạy học thụ động sang dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm; đổi mới nội dung và phương pháp dạy học,...
Đối với học sinh, sinh viên (người học)
Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Thống nhất quan điểm coi học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân, cần có thêm những chính sách về học bổng và học phí để khuyến khích và giúp đỡ người học có hoàn cảnh khó khăn, đảm bảo quyền được học cho tất cả mọi người. Quán triệt quản điểm không phân biệt dân tộc, giàu nghèo, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, địa vị xã hội, nguồn gốc xã hội. Tạo điều kiện bình đẳng để người giỏi được pháp huy tài năng;
Đối với cơ sở vật chất - Kỹ thuật tại các cơ sở giáo dục xã hội hóa sự nghiệp giáo dục là coi phát triển giáo dục là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân.
Gia đình là tế bào của xã hội, nền giáo dục Việt Nam phát triển theo nguyên lý học đi đối với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất gắn liền giữa nhà trường với gia đình và xã hội.
3. Ví dụ phủ định của phủ định
Phân tích của Engles về ví dụ một hạt thóc. Có hàng nghìn triệu hạt giống nhau được xay ra, nấu chín và đem làm rượu rồi tiêu dùng đi. Nhưng nếu một hạt thóc như thế gặp những điều kiện bình thường đối với nó nếu nó rơi vào một miến đất thích hợp, thì nhờ ảnh hưởng của sức nóng và độ ẩm trong mình nó sẽ xảy ra một sự biến hóa riêng. Nó nẩy mầm, hạt thóc biến đi, không còn là hạt thóc nữa, bị thay thế bởi một cây do nó đẻ ra, đó là sự phủ định hạt thóc. Nhưng cuộc sống thường ngày của cây này thế nào? Nó lớn lên, ra hoa, thụ phấn và cuối cùng sinh ra những hạt thóc mới, và khi hạt thóc đó chín thì cây chết đi, nó bị phủ định. Kết quả của sự phủ định này là chúng ta lại có hạt thóc ban đầu, nhưng không phải chỉ là một hạt thóc mà là nhiều gấp mười, hai mươi, ba mươi lần
Ngoài ra có thể làm rõ qua vòng đời của con Bướm. Loài bướm trải qua 4 giai đoạn, bao gồm: trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành
Theo đó một quả trứng là sự khẳng định ban đầu (trong điều kiện thuận lợi, được ấp) thì phủ định lần một sẽ sinh ra ấu trùng - sau khi hấp thụ dinh dưỡng (ấu trùng lớn lên) thì phủ định lần hai trở thành nhộng - Nhộng ăn lá để lớn và kết kén thì phủ định lần 3 sinh ra con bướng trưởng thành - sau khi trưởng thành và giao phối thì phủ định lần 4 là bướm sinh ra rất nhiều trứng. Xem thêm: Phủ định là gì? Phủ định biện chứng, siêu hình trong triết học? Ví dụ
