Mục lục bài viết

1. Khái quát chung về văn hoá chính trị

1.1. Khái niệm văn hoá chính trị

Để hiểu văn hoá chính trị là gì, trước hết ta cần đặt nó vào mối quan hệ với phạm trù văn hoá nói chung. Ngày nay, khi bàn về vấn đề này, có tới hàng trăm ngàn các định nghĩa về văn hoá. Theo Unesco "Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc".

Còn theo chủ tích Hồ Chí Minh cũng đã từng nói: " Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặt ăn, ở, và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá".

Từ những quan niệm trên có thể thấy văn hoá được hiểu từ nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, hiểu một cách chung nhất, có thể thấy "Văn hoá là một tập hợp gồm các hệ thống giá trị: tư tưởng tình cảm, đạo đức và phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sức nhạy cảm tiếp thu cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ bản lĩnh và bản sắc của cộng đồng dân tộc, sức đề kháng và sức chiến đấu tự bảo vệ mình và để không ngừng lớn mạnh". 

Tiếp cận văn hoá trong văn hoá chính trị là cách tiếp cận theo nghĩa rộng nhất của văn hoá. Tương tự như "văn hoá", thuật ngữ "văn hoá chính trị" cũng có nhiều cách hiểu khác nhau. Thuật ngữ này lần đầu tiên xuất hiện tại Mỹ vào năm 1956 do hai nhà chính trị học G.Almond và S.Verba đưa ra khi tập trung nghiên cứu về hành vi chính trị. Theo các ông, hành vi chính trị là một phần của hành vi xã hội. Do đó hành vi chính trị luôn gắn chặt với các nhân tố văn hoá, tâm lý của cá nhân và xã hội. Almond cho rằng văn hoá chính trị bắt đầu định hướng chính trị và nó còn là thái độ đối với hệ thống chính trị và thái độ đối với vai trò của mình trong hệ thống chính trị đó.

Bên cạnh đó, L.Pye - một nhà chính trị học người Anh lại cho rằng: "Văn hoá chính trị là một hệ thống thái độ, niềm tin và tình cảm, nó đem lại ý nghĩa và trật tự cho quá trình chính trị, nó đưa ra tiền đề cơ bản và quy tắc chế ước về hành vi của hệ thống chính trị; nó bao gồm lý tưởng chính trị và quy phạm vận hành của một chính thể".

Từ những quan điểm trên. có thể khái quát "Văn hoá chính trị là một lĩnh vực, một biểu hiện đặc biệt của văn hoá loài người trong xã hội có giai cấp, văn hoá chính trị được hiểu là trình độ phát triển của con người thể hiện ở trình độ hiểu biết về chính trị, trình độ tổ chức hệ thống tổ chức quyền lực theo một chuẩn giá trị xã hội nhất định nhằm điều hoà các quan hệ lợi ích giữa các giai cấp và bảo vệ lợi ích của giai cấp cầm quyền, phù hợp với xu thế phát triển và tiến bộ xã hội".

1.2. Đặc điểm của văn hoá chính trị

Đặc trưng nổi bất nhất của văn hoá chính trị là "Văn hoá chính trị có thể được đo bằng lập trường, quan điểm và lòng trung thành với lý tưởng chính trị, tính trung thực và khiêm nhường; kiên quyết, khéo léo, mưu lược, lòng nhân ái và vị tha; hướng về nhân dân và phục vụ nhân dân một cách có hiệu quả... Tất cả những điều nêu trên làm rõ bản chất của văn hoá chính trị". Từ đặc trưng nổi bật nhất đó, có thể khái quát văn hoá chính trị mang những đặc điểm sau đây:

- Thứ nhất, tính giia cấp: Tính giai cấp của văn hoá chính trị thể hiện ở chỗ, mỗi một giai cấp, tầng lớp sẽ xây dựng cho mình một nền văn hoá chính trị phù hợp. Trong đó, cốt lõi của nền văn hoá đó là hệ tư tưởng chính trị của giai cấp. Từ hệ tư tưởng chính trị. nền tảng pháp lý cũng được xây dựng sao cho phù hợp với lợi ích của giai cấp, của xã hội. Trong lịch sử loài người, ứng với mỗi giai cấp thống trị xã hội sẽ sản sinh một giá trị văn hoá chính trị không giống nhau.

- Thứ hai, tính lịch sử: Trình độ cũng nhưu chuẩn mực văn hoá chính trị của mỗi cá nhân và mỗi giai cấp không có sự cố định mà luôn có sự biến đổi. Tính lịch sử của văn hoá chính trị thể hiện ở sự gắn bó chặt chẽ với một giai cấp và với một thời kỳ lịch sử xác định. Trải qua quá trình phát triển của lịch sử, văn hoá chính trị cũng có những bước thăng trầm, dời đổi. Tuy nhiên trong từng dấu mốc lịch sử, ta có thể chỉ ra những tinh hoa văn hoá nhân loại để làm giàu thêm và hoàn thiện không ngừng. 

- Thứ ba, tính kế thừa: tính kế thừa của văn hoá chính trị thể hiện ở chỗ các chế độ chính trị ra đời sau sẽ nối tiếp những giá trị văn hoá các chế độ trước. Sự kế thừa không phải và không bao giờ là nguyên thuỷ, mà có sự chọn lọc phù hợp với nền văn hoá chính trị đương đại, phù hợp với chuẩn mực đạo đức của cộng đồn, dân tộc, quốc gia và quốc tế. 

- Thứ tư, tính đa dạng: Tính đa dạng của văn hoá chính trị thể hiện ở chính sự đa dạng về giai cấp thống trị, hình thức nhà nước và đa dạng và đa dạng về các hình thái kinh tế - xã hội, đa dạng về chế độ chính trị, hình thức nhà nước và đa dạng cả về giá trị, chuẩn mực và các quy định.

Văn hoá chính trị trong chủ nghĩa xã hội ngoài những đặc điểm trên còn bao hàm một số đặc điểm khác. Đó là, nó vừa là động lực, vừa là biểu hiện chất lượng của nền dân chủ, vừa là nhân tố thúc đẩy việc đạt mục tiêu của chủ nghĩa xã hội và là phương thức để nhân dân lao động trở thnahf chủ thể của quyền lực chính trị.

2. Thực trạng những vấn đề đặt ra cho văn hoá chính trị Việt Nam hiện nay

2.1. xem xét yếu tố văn hoá chính trị trong Đảng từ góc độ lãnh đạo, cầm quyền

Vấn đề thứ nhất, văn hoá chính trị của Đảng thể hiện ở sự lãnh đạo của Đảng thông qua Nhà nước, ở việc huy động được sức mạnh toàn dân trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Trong lý luận về hình thái kinh tế - xã hội, V.I.Lê nin đã chỉ ra, xã hội mới thay thế được xã hội cũ bằng chính năng suất lao động nó đạt được. Có nghĩa là với vị thế một đảng cầm quyền, lực lượng chính trị dẫn dắt xã hội, sứ mệnh lãnh đạo của Đảng là phải xây dựng một nền kinh tế có năng suất lao động ngày càng cao để đảm bảo tính hơn hẳn của chế độ, đó chính là vấn đề văn hoá chính trị căn bản của Đảng giữ trọng trách cầm quyền.

Vấn đề thứ hai là trong mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia. Hiện nay đã và đang có lúc, có nơi, có nhà nước đặt vấn đề lợi ích dân tộc một cách quá mức đã tạo ra sự xung đột lợi ích. Họ đã bỏ qua các nguyên tắc, các quy định của pháp luật quốc tế bằng nhiều cách thức. Có thể nói, chủ quyền quốc gia là lợi ích tiền đề trong các lợi ích của một dân tộc. Đảng ta luôn quán triệt và thực hiện nguyên tắc bảo vệ chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ theo công pháp quốc tế, và đây là cách hành xử văn minh. 

Vấn đề thứ ba là việc đào tạo nhân tài và tạo môi trường cho nhân tài thể hiện. Nhân tài là ai, làm thế nào để xác định được người tài, đó là việc của khoa học và quản lý đất nước mà bất kỳ đảng lãnh đạo nào, nhất là các đảng cầm quyền phải xác định được. Quan điểm về vị trí nhân tài trong xã hội cũng phải được khẳng định bởi nhân tài quyết định sự phát triển của xã hội về mặt cơ hội, thúc đẩy và dẫn dắt. Hiện trạng đất nước cho thấy không chỉ chúng ta thiếu nhân tài mà còn vì chưa có cơ chế sử dụng người tài một cách hiệu quả. Không thể chỉ lấy bằng cấp, học vị hay bình xét để xác định nhân tài, mà giá trị kinh tế, xã hội của sản phẩm họ alfm ra, sự đóng góp của họ vào sự phát triển của đất nước mới là tiêu chí để đánh giá nhân tài. Muốn có nhân tài phải xây dựng một môi trường văn hoá, nhân văn trong mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội và đó chính là môi trường văn hoá, nhân văn trong mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội và đó chính là môi trường văn hoá chính trị quan trọng, là nền tảng bền vững, xây dựng niềm tin của quần chúng nhân dân vào Đảng.

2.2. Một số vấn đề nổi cộm trong một bộ phận cán bộ, đảng viên

Vấn đề thứ nhất là hiện tượng "thờ ơ chính trị", đó là thái độ, tâm lý bỏ mặc việc xây dựng cho Đảng, cho cấp trên và cho người khác, chỉ lo để bản thân. Thứ hai olaf vi phạm các tiêu chí "cần kiệm, liêm chính". Từng cá nhân đảng viên phải thể hiện tính công minh, chính trực, sự minh bạch trong từng hoạt động chính trị, trong lao động sản xuất và sinh hoạt hàng ngày. Tham nhũng là gốc của mọi "khuyết tật" chính trị khác trong đạo đức chính trị của Đảng viên. Mà đạo đức luôn đồng hành, tỷ lệ thuận với văn hoá. Người kém đạo đức không thể là người có văn hoá. Trong rèn luyện bản thân đối với đảng viên, chữ nào cũng quan trọng trong các tiêu chí cần, kiệm, liêm, chính nhưng chữ "chính" lại có tác động tới mọi "ngõ ngách" phẩm chất của con người nói chung và của đảng viên nói riêng. 

3. Một số giải pháp cơ bản thời gian tới

Thứ nhất, để lãnh đạo đất nước, huy động được sức mạnh toàn dân trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, đồng thười bảo vệ chủ quyền quốc gia, cần xác định hiện trạng xã hội, kinh tế, văn hoá tương ứng với trình độ phát triển, từ đó vạch ra lộ trình, bước đi với từng thang bậc phát triển phù hợp. 

Thứ hai, cần kết hợp đồng bộ giữa các định chế chính trị, quy chế pháp lý, cơ chế thực hiện đối với người đứng đầu tổ chức. Xây dựng cơ sở chính trị, cơ chế pháp lý và phát huy dân chủ chắc chắn sẽ tạo ra người đứng đầu thật sự là đầu tàu của mọi phong trào. Ở nước ta, định chế chính trị chính là các nghị quyết, quy định của Đảng liên quan đến người đứng đầu. Pháp luật đã có nhiều quy định về nhiệm vụ, quyền hạn người đứng đầu nhưng trách nhiệm hành chính vốn là bản chất của điều hành tổ chức công thì vẫn chưa phát huy được. Dường như vẫn có sự quan ngại khi áp dụng các chế tài mạnh về hành chính, cụ thể là rất ít quy định về mức độ, hành vi khiến người đứng đầu phải mất chức, giáng chức, giảm bậc thu nhập. Luật pháp Việt Nam quy định công vụ không bó hẹp trong cơ quan hành pháp (như đa số các nước), công vụ thể hiện ở nơi nào có sử dụng công chức và viên chức. Nghĩa là chế tài hành chính với công chức đứng đầu áp dụng không chỉ trong cơ quan hành chính mà còn trong các cơ quan của Đảng, bộ máy nhà nước và một số đoàn thể nahan dân.

Thứ ba, tăng cường giáo dục, bồi dưỡng lý luận chính trị, đề cao yếu tố văn hoá đạo đức trong các cấp, các ngành, các lĩnh vực, xây dựng môi trường làm việc, môi trường kinh doanh lành mạnh...; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ vừa có tài, vừa có đức; tăng cường kiểm tra, giám sát trong Đảeng, bảo đảm từng đảng viên, từng tổ chức đảng luôn kiên định với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh một cách sáng tạo.  

Trên đây là nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về các vấn đề liên quan đến văn hoá chính trị. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn - Công ty luật Minh Khuê