Hàng năm ngày 10/3 âm lịch được xem là ngày giỗ tổ Hùng Vương, câu thơ: "Dù ai đi ngược về xuôi Nhớ ngày giỗ Tổ mùng 10 tháng 3" luôn được người dân Việt Nam nhớ tới.
Năm 2023, ngày Giỗ tổ Hùng Vương sát ngày 1/5, nên kỳ nghỉ lễ này chúng ta được nghỉ liên tiếp 5 ngày từ thứ 7 (29/4/2023) đến hết ngày thứ 4 (3/5/2023). Với kỳ nghỉ dài như này, rất thuận tiện cho chúng ta đi lễ hội Đền Hùng hoặc du lịch cùng gia đình, bạn bè.
1. Cách sắm lễ, đồ cúng giỗ tổ Hùng Vương
Từ xưa đến nay, lễ vật dâng cúng vua Hùng vẫn được coi là một trong những yếu tố quan trọng được cộng đồng chú trọng chuẩn bị chu đáo để thể hiện sự biết ơn sâu sắc và tấm lòng thành kính thiêng liêng.
Các vật phẩm dâng Vua ngoài banh chưng, bánh giày là thứ không thể thiếu, thì hầu hết ở các địa phương bao gồm:
- Xôi gấc/ xôi vò
- Oản đỏ
- Hoa quả tươi
- Trái cây
- Rượu trắng
- Nhang/ hương
- Giấy tiền, vàng bạc
- Muối trắng
- Gà luộc
- Thịt lợn
- Trầu cau
- Ngũ quả
- Tại Đền Thượng còn lưu giữ tấm bia đá thời phong kiến về "Điển lệ miếu thờ Hùng Vương" có quy định: Lễ phẩm dùng cho ngày Giỗ Tổ của dân tộc gồm có: bò, dê, lợn, xôi.
- Riêng làng Vy, Trẹo - thị trấn Hùng Sơn; xã Hùng Lô - thành phố Việt Trì khi cúng lợn, thường đặt cả con đã mổ sạch, kèm theo số tiết lợn cắt được.
- Một số làng cúng cá chép như ở xã Đào xá, huyện Cẩm Khê
Bộ Văn hóa hướng dẫn nghi thức tưởng niệm các Vua Hùng trong Công văn số 796/HD - BVHTTDL ngày 18/03/2009) ghi rõ lễ phẩm gồm:
- Bánh dày 18 chiếc (dâng lên 18 đời vua Hùng)
- Bánh chứng 18 chiếc (dâng lên 18 đời Vua Hùng)
- Hương hoa, nước, trầu, cau, rượu và ngũ quả
Ngoài chuẩn bị mâm cỗ lễ chay như trên, bạn cũng có thể chuẩn bị mân lễ mặn cúng Giỗ tổ Hùng Vương bao gồm:
- Thịt lợn
- Thịt bò
- Thịt dê (có thể thay thế bằng thịt gà luộc)
Lễ vật thờ cúng dịp Giỗ tổ có lễ chay và lễ mặn, tùy theo ý muốn của gia chủ
Ngoài ra, hương, hoa, trầu cau, muối, gạo và 1 ly nước sạch cũng là những thứ không thể thiếu trên mâm lễ chay lẫn mặn
2. Bài văn khấn giỗ Tổ Hùng Vương 10 tháng 3 (được sử dụng rộng rãi nhất)
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
Kính lạy chín phương trời đất, Mười phương chư Phật, Thánh hiền. Lạy các Vua Hùng linh thiêng, Gây dựng đất này Tiên tổ.
Con tên là ... địa chỉ ... Nhân ngày Giỗ tổ con xin gởi đến đáng bề trên chút hương hoa lễ phẩm thể hiện lòng thành của gia đình con đến các Vua Hùng và các bậc tổ tiên.
Kính xin độ trì phù hộ,
Mọi chuyện tốt lành bình an.
Bách bện giảm trừ tiêu tan,
Điều lành mang đến vẹn toàn.
Điều dữ mang đi, yên ổn.
Đi đến nơi, về đến chốn,
Tai qua nạn khỏi tháng ngày.
Cầu được ước thấy, gặp may,
Mọi điều hanh thông, thuận lợi.
Con cái học hành tấn tới,
Ngoan ngoãn nghe lời mẹ cha.
Thi đỗ lớp gần, trường xa,
Mát mặt gia đình làng nước.
Tình duyên gặp người kiếp trước, ý trung nhân... xứng muôn phần.
Tình xa duyên thắm như gần, Suốt đời yêu thương nhất mực.
Đi làm... thăng quan tiến chức, Buôn bán một vốn bốn lời.
Hạnh phúc thản một đời,
Nam mô a di đà Phật!
Kính lạy cao xanh Trời đất, Lạy các Vua Hùng linh thiêng. Đức Thánh Trần cõi người hiền, Muôn đời độ trì phù hộ!
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật! (cúi lạy 3 cái)
3. Bài cúng giỗ tổ Hùng Vương
Con lạy chín phương trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần
Con xin kính lạy ngài Kim Niên Đương cai Thái tuế chí đức Tôn thần
Con kính lạy các Vua Hùng linh thiêng, gây dựng nên đất Tổ
Hương tử con là ...................................................................................... Tuổi...........
Ngụ tại ........................................................................................................................
Hôm nay là ngày ...... tháng ...... năm ...... (Âm lịch) Nhân ngày giỗ Tổ
Hương tử con đến nơi ................... Đền thờ Vua Hùng thành tâm kính nghĩ: Vua Hùng và các bậc tổ tiên đã có công dựng nước, tạo nên giang sơn đất nước mấy nghìn năm, luôn ban phúc lành che chở cho dân. Nay hương tử chúng con thành tâm dâng lên lễ bạc, hiến tế hương hoa, phẩm oán...
Cầu mong cho các Vị Vua Hùng luôn giữ mai uy nghiêm và linh thương để bảo vệ nước, rủ lòng thương xót, phù hộ che chở cho chúng con sức khỏe dồi dào, mọi sự tốt lành, làm tài nhiều lộc, an khang thịnh vượng, sở cầu như ý, sở nguyện tòng tâm
Hương tử con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Phục duy cẩn cáo!
4. Bài khấn giỗ tổ Hùng Vương
Nam mô a di đà Phật
Nam mô a di đà Phật
Nam mô a di đà Phật
Kính lạy chín phương trời đất,
Mười phương chư Phật, Thánh hiền
Lạy các Vua Hùng linh thiêng
Gây dựng đất này Tiên tổ
Con tên là ........ địa chỉ.................. Nhân ngày Giỗ tổ con xin gửi đến đấng bề trên chút hương hoa lễ phẩm thể hiện lòng thành của gia đình con đến các
Vua Hùng và các bậc tổ tiên
Kinh xin độ trì phù hộ,
Mọi chuyện tốt lành bình an
Bách bện giảm trừ tiêu tan,
Điều lành mang đến vẹn toàn
Điều dữ mang đi yên ổn
Đi đến nơi, về đến chốn
Tai qua nạn khỏi tháng ngày
Cầu được ước thấy, gặp may
Mọi điều hanh thông thuận lợi
Con cái học hành tấn tới
Ngoan ngoãn nghe lời mẹ cha
Thi đỗ lớp gần, trường xa,
Mát mặt gia đình làng nước.
Tình duyên gặp người kiếp trước,
Ý trung nhân ... xứng muôn phần
Tình xa duyên thắm như gần,
Suốt đời yêu thương nhất mực
Đi làm... thăng quan tiến chức,
Buôn bán một vốn bốn lời,
Nam mô a di đà Phật!
Kính lạy cao xanh trời đất
Lạy các vua Hùng linh thiêng
Đức Thánh Trần cõi người hiền,
Muôn đời độ trì phù hộ!
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
5. Văn tế Giỗ tổ Hùng Vương
Việt Nam, ngày 10 tháng 3 năm 4897 Việt lịch. Tế chủ thành tâm chắp tay cúi đầu đảnh lễ dâng hương, kính cáo cùng:
Tiên linh Thủy tổ Việt tộc Kinh Dương vương Lộc Tục
Tiên Linh Việt tổ phụ Lạc Long Quân Sùng Lãm
Tiên Linh Việt tổ mẫu Âu Cơ
Tiên Linh 18 đại Hùng Vương
Tiên Linh tiên vương các triều đại
Tiên Linh các Anh hùng liệt nữ
Tiên Linh trăm họ Âu Lạc Việt
Cáo rằng:
Nước có nguồn, cây có cội
Chim có tổ, người có tông
Bảo tồn bản sắc cội nguồn để làm người không vong bản
Ghi nhớ công nghiệp tiên tổ cho con cháu biết giống dòng
Nhớ chư tổ linh xưa,
Lĩnh Nam một dải hoang vu, công khai phá mồ hôi tràn Đông Hải
Âu Lạc hai dòng hợp nhất, giữ giống nòi máu đỏ đẫm Hoa Nam
Tiếng BỐ ƠI rơm rớm lệ dân Hùng
Lời LY ƯỚC nỉ non đàn chim Việt
Nào bảo bọc dân ương
Nào chăm lo dân hạnh
Chống giặc từ thiếu niên, tài Thánh Gióng vang danh Phù Đổng
Ngăn sông bằng đức tịnh, hạnh Sơn Tinh rạng rỡ Tản Viên
Lo nông tang như An Tiêm, hoang đảo thành đồng dưa trù phú
Tình bao la như Đông Tử, thành trì hóa dạ trạch phiêu diêu
Gương hiếu đạo mộc mạch Lang Liêu
Tình sắc son thủy chung Cao thị
Trống đồng dội vạn thù khiếp vía
Đàn đá reo muôn dân ca xang
Hai nghìn sáu trăm năm dư là bản hùng ca thần nông Bắc địch
Mười tám triều đại nguyên sơ là nôi văn minh thánh tích Nam di
Than ôi,
Một phút sa cơ, ngàn năm quốc hận
May nhờ,
Thiên đức Việt tổ, triệu dân đồng lòng
Chống giặc Bắc, núi sông là hầm chông hào lũy
Hóa dân Nam, chương đạo thay kiếm kích binh đao
Qua gian khó dập dồn, nước non lại đến kỳ thái bình độc lập
Bao chiến công vang dội, con cháu giữ tròn dải gấm vóc non sông
Tuy 54 dân tộc anh em đoàn kết một lòng
Nhưng năm ngàn năm văn hiến chưa xứng đền ơn nghĩa cả
Kính lạy chư linh, chúng con nay:
Mượn nhang đèn thể hiện lòng thành
Dâng bánh trái hàm ơn tiên tổ
Nguyện rằng:
Xem núi sông là máu thịt, quyết bảo toàn từng tấc đất, không phụ chí tổ vương
Tiếp văn hóa từ muôn phương, gắng thu nhập từng phát minh, dựng văn minh Việt tộc
Cố sao cho: Trống trường mãi rền vang, cáo thế giới "Việt sư hưng Việt quốc"
Chiêng quốc lễ ngân dài, nhắc nhân tâm "Nam đế trị Nam bang"
Thắp trăm nén nhang
Lòng thành đảnh lễ
Linh thiêng chư tổ
Chứng dám lòng thành
Nhất tâm hồi hướng Việt tổ thánh linh đăng đàn thụ lễ phiêu thạch ba
Cẩn bút
