Vốn đầu tư mạo hiểm (VENTURE CAPITAL) là số tiền khởi sự được đầu tư vào các công ty có rủi ro cao hoặc các công ty nhỏ chuyên về công nghệ mới, thường để đổi lấy một vị thế sở hữu trong công ty đó, còn được gọi là vốn rủi ro. Những công ty mới khởi nghiệp thường đi qua ba giai đoạn cung cấp tài chính: Cung cấp tài chính khởi nghiệp ban đầu hoặc vốn gốc cho một công ty mới được tổ chức; cung cấp tài chính loại hai hoặc cung cấp tài chính mức trung gian cho các công ty thể hiện tiềm năng tăng trưởng tích cực; và cuối cùng, chào bán ra công chúng ban đầu (IPO) bởi những công ty thành công khi phát hành cổ phiếu thường ra công chúng.
Các nhà đầu tư mạo hiểm thu lại hầu hết những khoản đấu tư của họ trong các công ty khởi nghiệp, bằng cách nhận chứng chỉ đặc quyền mua cổ phiếu thường, và nhận lợi nhuận từ sự tăng vốn do việc bán cổ phiếu ra công chúng. Tài trợ mạo hiểm thưởng được thỏa thuận cùng với một hạn mức tín dụng vốn lưu động từ ngân hàng thương mại để đáp ứng nhu cầu vay ngắn hạn.
Khái niệm
Vốn đầu tư mạo hiểm trong tiếng Anh là Venture Capital.
Vốn đầu tư mạo hiểm là nguồn tài chính mà các nhà đầu tư cung cấp cho các công ty khởi nghiệp và các doanh nghiệp nhỏ được cho là có tiềm năng tăng trưởng dài hạn. Vốn đầu tư mạo hiểm thường đến từ các nhà đầu tư giàu có, các ngân hàng đầu tư và bất kì định chế tài chính nào khác.
Venture Capital (VC) là một trong các hình thức của đầu tư vốn tư nhân (Private Equity), được biết như một chiến thuật đầu tư vốn vào các công ty tư nhân có tiềm năng phát triển với mục tiêu làm tăng giá trị doanh nghiệp thông qua tái cơ cấu tài chính và tái cơ cấu hoạt động.
Những công ty được đầu tư mạo hiểm thường có chiều dài hoạt động ngắn, chưa gây được tiếng vang và quy mô nhỏ. Bên cạnh đó, các đơn vị này cũng không có đủ điều kiện để vay ngân hàng. Để cân bằng rủi ro thì những nhà đầu tư sẽ cố gắng can thiệp vào hoạt động của công ty và có những quyền hạn nhất định. Thậm chí một số nhà đầu tư thông minh còn yêu cầu được sở hữu số lượng lớn cổ phần để dễ dàng kiểm soát tình hình
Tuy nhiên, vốn không phải lúc nào cũng là tiền mặt; mà có thể được cung cấp dưới dạng chuyên môn kĩ thuật hoặc sự quản lí chuyên môn.
Mặc dù các nhà đầu tư bỏ tiền gặp rủi ro cao, nhưng mức tiềm năng về lợi nhuận đạt được trên trung bình là rất hấp dẫn. Đối với các công ty mới hoặc liên doanh có lịch sử hoạt động ngắn, thường là dưới hai năm, vốn đầu tư mạo hiểm đang ngày càng trở thành một nguồn phổ biến - thậm chí cần thiết - để huy động vốn, đặc biệt là nếu họ không tiếp cận được thị trường vốn, vay ngân hàng hoặc các công cụ nợ khác.
Nhược điểm chính của hình thức tài trợ vốn này là các nhà đầu tư thường nhận được vốn chủ sở hữu và do đó có ảnh hưởng đến các quyết định của công ty.
Những vấn đề cơ bản về vốn đầu tư mạo hiểm
Trong một thỏa thuận đầu tư mạo hiểm, một phần lớn quyền sở hữu của một công ty được bán cho một số nhà đầu tư thông qua quan hệ đối tác hữu hạn độc lập được tạo ra bởi các công ty đầu tư mạo hiểm. Đôi khi những quan hệ đối tác này gồm một nhóm các doanh nghiệp tương tự.
Điểm khác biệt quan trọng giữa đầu tư mạo hiểm và các giao dịch quĩ đầu tư vốn tư nhân khác là vốn đầu tư mạo hiểm có xu hướng tập trung vào các công ty thành lập lần đầu tiên tìm kiếm nguồn vốn lớn, trong khi các quĩ đầu tư vốn tư nhân có xu hướng tài trợ cho các công ty lớn hơn, thành lập lâu đời hơn đang muốn gọi thêm vốn cổ phần hoặc để những người sáng lập công ty chuyển nhượng một số cổ phần thuộc sở hữu họ.
Các xu hướng trong đầu tư mạo hiểm
Sự phát triển của Thung lũng Silicon
Do sự gần gũi với Thung lũng Silicon, phần lớn các giao dịch được tài trợ bởi các nhà đầu tư mạo hiểm thuộc về ngành công nghệ. Nhưng các ngành công nghiệp khác cũng đã được hưởng lợi từ tài trợ của vốn đầu tư mạo hiểm, ví dụ như Starbucks.
Đầu tư mạo hiểm cũng không còn là lĩnh vực của riêng các công ty ưu tú. Các nhà đầu tư tổ chức và các doanh nghiệp lớn cũng đã tham gia cuộc cạnh tranh này. Ví dụ, Google và Intel có các quĩ đầu tư mạo hiểm riêng để đầu tư vào công nghệ mới nổi.
Sự tăng trưởng về qui mô
Các công ty đầu tư mạo hiểm đã tài trợ 131 tỉ USD cho 8949 giao dịch trong năm 2018, tăng hơn 57% so với năm trước, nhưng số lượng giao dịch được tài trợ đã giảm 5%. Việc tài trợ cho các công ty trong giai đoạn cuối đã trở nên phổ biến hơn vì các nhà đầu tư tổ chức thích đầu tư vào các dự án ít rủi ro hơn, trái ngược với các công ty ở giai đoạn đầu có rủi ro thất bại cao.
Quy trình của một Venture Capital
Các bước đầu tư vốn của Venture Capital bao gồm:
- Xác định doanh nghiệp mục tiêu
- Tăng trưởng giá trị doanh nghiệp mục tiêu (tư vấn chiến lược, tư vấn quản trị tài chính, quản trị doanh nghiệp)
- Thoái vốn (niêm yết doanh nghiệp mục tiêu trên thị trường chứng khoán hay IPO; chuyển nhượng cho bên thứ ba; giải thể doanh nghiệp)
Tại Mỹ, hoạt động đầu tư mạo hiểm đang ngày một phát triển và hiện nay có gần 100.000 công ty chuyên về lĩnh vực này đang hoạt động. Còn theo Hiệp hội đầu tư mạo hiểm Anh, gần như tất cả trong số 3 triệu người làm việc trong các công ty Anh nhận được sự hỗ trợ từ các nguồn vốn đầu tư mạo hiểm. Rất nhiều công ty có thể đã không tồn tại nếu thiếu sự trợ giúp quý giá của các nhà đầu tư mạo hiểm, cụ thể là bằng tiền mặt và tư vấn về quản lý cho các công ty.
Các nhà Venture Capital đã làm những gì?
Các công ty đầu tư mạo hiểm thường được thành lập dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, chỉ một số ít theo mô hình công ty cổ phần, do công ty trách nhiệm hữu hạn sẽ linh hoạt hơn trong việc quyết định các khoản đầu tư, trong khi ở công ty cổ phần thì những quyết định kiểu này phải được Hội đồng quản trị hay Hội đồng cổ đông thông qua. Vốn của các công ty mạo hiểm có thể đến từ rất nhiều nguồn khác nhau: từ những nhà đầu tư cá nhân ưa thích hoạt động đầu tư mạo hiểm, ngân hàng, đến các những quỹ trợ cấp, quỹ hưu trí,…Các dạng đầu tư của các nhà đầu tư mạo hiểm có thể là một trong các hình thức sau:
- Cung cấp vốn đầu tư cho doanh nghiệp trong thời gian đầu phát triển, cùng chia sẻ lợi nhuận và rủi ro.
- Đầu tư cho những doanh nghiệp lâu đời đang muốn cải tiến, đổi mới hoặc các doanh nghiệp trong chu trình phát triển.
- Đầu tư vào những doanh nghiệp có tiềm năng phát triển lớn và hứa hẹn đứng đầu ngành trong tương lai.
- Cứu vớt những doanh nghiệp trên bờ vực phá sản hay đang gặp nhiều biến cố.
Sau đó, với kinh nghiệm và các mối quan hệ của mình, họ có thể trợ giúp các công ty này trong hoạt động kinh doanh với hy vọng một ngày nào đó, các công ty này trở thành “những chú khủng long” thực sự. Lúc đó, khoản tiền đầu tư trước kia sẽ được thu về với số lượng lớn hơn gấp nhiều lần.
Đối với hoạt động đầu tư mạo hiểm, các nhà đầu tư phải chấp nhận vòng quay vốn trung hạn hay dài hạn, thường là từ 5 đến 7 năm. Người ta có thể đầu tư vào bất kỳ lĩnh vực kinh doanh nào, tuy nhiên, vốn đầu tư mạo hiểm thường xuyên được tập trung vào các khu vực tăng trưởng nhanh nhất của nền kinh tế, chẳng hạn như lĩnh vực công nghệ sinh học, internet hay lĩnh vực công nghệ cao.
Vai trò quản lý trong hoạt động của Venture Capital
Vai trò quản lý ở đây rất quan trọng, bởi vì các nhà đầu tư không chỉ đơn thuần là người cung cấp vốn, mà vai trò của họ còn lớn hơn thế nữa khi họ là người đưa ra những lời khuyên hữu ích trong quản lý và điều hành hoạt động kinh doanh. Hiệp hội đầu tư mạo hiểm Anh cho biết, khoảng 50% nguồn vốn đầu tư mạo hiểm là nhằm mục đích mở rộng thị trường, đặc biệt là giúp các hoạt động kinh doanh hiện tại tăng trưởng và nâng cao tính cạnh tranh của doanh nghiệp. Do đó, đối với nhiều công ty, tất cả những gì họ cần từ nguồn vốn đầu tư mạo hiểm là những khoản tiền mặt kịp thời và lời khuyên dành cho cấp quản lý.
Một số tập đoàn nổi tiếng hiện nay tại Anh được xây dựng từ những nguồn vốn đầu tư mạo hiểm như Lastminute.com, National Express Group, Trafficmaster và Whittards of Chelsea. Còn tại Mỹ, những cái tên như Apple, Federal Express, Compaq, Sun Microsystems, Intel và Microsoft được biết đến như những công ty ngay từ đầu đã chủ động đón nhận dòng vốn đầu tư mạo hiểm để phát triển.
Đầu tư mạo hiểm không phải không có mặt trái
Cùng với chiều hướng tăng dần của các nguồn vốn đầu tư mạo hiểm, những rắc rối cũng đã bắt đầu nảy sinh từ việc nhiều người cho rằng đầu tư mạo hiểm chỉ là thủ đoạn mua rẻ bán đắt, về bản chất là một sự đầu cơ trục lợi. Trong nhiều cuộc thảo luận đầu tư vào các công ty nhỏ, những nhà đầu tư mạo hiểm bị buộc tội lợi dụng giá rẻ để kiếm lời, chỉ quan tâm đến vòng quay đồng tiền mà không quan tâm đến tương lai của các nhân viên. Và một hoạt động đầu tư mạo hiểm nào thất bại thì lại là cái cớ cho những người phản đối phương thức đầu tư này lên tiếng chỉ trích.
Các nhà đầu tư mạo hiểm đã ra sức bảo vệ quan điểm của mình, cho rằng họ hành động không chỉ vì lợi nhuận. Theo họ, những người chỉ trích đã không hiểu hết những ích lợi mà hoạt động mạo hiểm đem lại cho nền kinh tế. Tình trạng thiếu hụt tài chính sẽ là trở ngại lớn trên con đường phát triển của bất kỳ doanh nghiệp nào, trong khi hệ thống ngân hàng không đủ khả năng hỗ trợ vốn đã khiến các công ty gặp rất nhiều khó khăn trong cố gắng đổi mới công nghệ, thiết bị và nâng cao năng lực kinh doanh. Do vậy, các công ty chỉ còn giải pháp là tìm ra mọi nguồn vốn đầu tư có thể.
Theo khảo sát của các nhà đầu tư mạo hiểm, đại đa số các công ty đã phát triển nhanh chóng sau khi chấp nhận các nguồn vốn đầu tư mạo hiểm, trong khi con số thất bại và gian lận là nhỏ hơn rất nhiều.
Chúng ta thử tưởng tượng sẽ là như thế nào nếu cách đây 26 năm, hai chàng sinh viên Bill Gates và Paul Allen phát minh ra phần mềm máy tính, nhưng họ lại không nhận được những khoản đầu tư mạo hiểm để tiếp tục nghiên cứu và phát triển. Nếu quả thật như vậy thì chắc hẳn ngày nay chúng ta không thể được hưởng thụ những thành quả mà các phần mềm của Microsoft mang lại cho toàn thế giới.
Các công ty mới thành lập hiện có rất nhiều ý tưởng kinh doanh hay, đồng thời rất cần vốn để biến ý tưởng của mình thành hiện thực. Nắm bắt được yếu tố này, những nhà đầu tư mạo hiểm đã không bỏ lỡ cơ hội, bởi họ nhìn thấy được, khi những ý tưởng kinh doanh này thành công thì lợi nhuận thu về sẽ gấp hàng trăm lần lượng số tiền bỏ ra ban đầu, mà lợi nhuận cuối cùng chính là phần thưởng cho những người có hiểu biết, có kinh nghiệm và dám mạo hiểm.
Ở Việt Nam, theo Dynasty Investment, Mekong Capital có 3 quỹ trị giá 181 triệu USD, VinaCapital dành 232 triệu USD vào đầu tư mạo hiểm, IDG Ventures hiện có 1 quỹ trị giá 100 triệu USD và đang thành lập thêm 2 quỹ mới trị giá 400 triệu USD, BankInvest có 1 quỹ tập trung vào thị trường mới nổi trị giá 100 triệu USD, Công ty quản lý quỹ Prudential đã đầu tư 130 triệu vào các công ty tư nhân, BVIM (liên doanh giữa Ngân hàng BIDV và Vietnam Partners LLC) cũng có 1 quỹ trị giá 95 triệu USD.
Một số các công ty quản lý quỹ khác cũng dành một phần trong danh mục đầu tư của mình cho hình thức đầu tư này là VietFund Management, Vietcombank Fund Management, Deutsche Asset Management với lần lượt 22, 45 và 42 triệu USD. Tổng cộng các quỹ này đầu tư khoảng 1,1 tỷ USD vào các công ty tư nhân, cùng với những khoản đầu tư chưa được tiết lộ khác thì thị trường này ở Việt Nam có tổng trị giá khoảng 1,5 đến 2 tỷ USD. Vậy các thương vụ đầu tư mạo hiểm của Việt Nam đã diễn ra như thế nào, lĩnh vực đầu tư nào được ưu tiên và tiềm năng phát triển của hình thức đầu tư vốn mạo hiểm ở Việt Nam ra sao, cơ hội cho các bên Buy-side, Sell-side và các tổ chức tư vấn là như thế nào, hãy đón đọc phần 2 của bài viết này.
Các thương vụ đầu tư mạo hiểm của Việt Nam đã diễn ra như thế nào, lĩnh vực đầu tư nào được ưu tiên và tiềm năng phát triển của hình thức đầu tư vốn mạo hiểm ở Việt Nam.
