Luật sư đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị buộc tội. Vấn đề luật sư được tham gia vào các giai đoạn nào trong quá trình xét xử là câu hỏi được người bị buộc tội cũng như người thân của họ quan tâm. Sau đây, Luật Minh Khuê sẽ giải đáp thắc mắc về chủ đề vụ án chuẩn bị xét xử thì có được mời luật sư không.
Căn cứ pháp lý: - Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015;
1. Quy định về mời luật sư bào chữa trong vụ án hình sự:
Người bào chữa được hiểu là người được người bị buộc tội nhờ bào chữa hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ định và được cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiếp nhận việc đăng ký bào chữa. Khoản 2 Điều 72 Bộ luật tố tụng hình sự quy định người bào chữa là một trong những chủ thể sau: Luật sư; Người đại diện của người bị buộc tội; Bào chữa viên nhân dân; Trợ giúp viên pháp lý trong trường hợp người bị buộc tội thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý.
Như vậy, luật sư là một trong các chủ thể được tham gia tố tụng với tư cách là người bào chữa. Vai trò của luật sư hoạt động tố tụng nói chung và hoạt động tranh tụng tại phiên tòa nói riêng là rất cần thiết và đặc biệt quan trọng, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của người bị buộc tội, bảo vệ công lý, đảm bảo sự thật khách quan, tránh oan sai trong quá trình tố tụng.
Trong một vụ án hình sự, người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích của họ có quyền lựa chọn người bào chữa. Điều này đã được luật hóa, cụ thể như sau:
Trong thời hạn 12 giờ kể từ khi nhận được đơn yêu cầu người bào chữa của người bị bắt, bị tạm giữ thì cơ quan có thẩm quyền đang quản lý người bị bắt, người bị tạm giữ có trách nhiệm chuyển đơn này cho người bào chữa, người đại diện hoặc người thân thích của họ.
Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được đơn yêu cầu người bào chữa của người bị tạm giam thì cơ quan có thẩm quyền đang quản lý người bị tạm giam có trách nhiệm chuyển đơn này cho người bào chữa, người đại diện hoặc người thân thích của họ.
Ngoài ra, trường hợp người bị bắt, bị tạm giữ, bị tạm giam không nêu đích danh người bào chữa thì cơ quan có thẩm quyền đang quản lý người bị bắt, bị tạm giữ, bị tạm giam phải chuyển đơn này cho người đại diện hoặc người thân thích của họ để những người này nhờ người bào chữa.
Nếu người đại diện hoặc người thân thích của người bị bắt, bị tạm giữ, bị tạm giam có đơn yêu cầu nhờ người bào chữa thì cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm thông báo ngay cho người bị bắt, bị tạm giữ, bị tạm giam để có ý kiến về việc nhờ người bào chữa.
Pháp luật đề cao việc tự do lựa chọn người bào chữa nhưng trong một số trường hợp, người bị buộc tội hoặc người đại diện của họ không thực hiện quyền mời người bào chữa thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chỉ định người bào chữa cho họ: Bị can, bị cáo bị buộc tội về tội mà Bộ luật hình sự quy định mức phạt cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân, tử hình; Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa; Người có nhược điểm về tâm thần hoặc người dưới 18 tuổi.
2. Thời điểm nào luật sư bào chữa tham gia tố tụng?
Một vụ án hình sự thông thường sẽ trải qua các giai đoạn sau: Khởi tố vụ án hình sự; Điều tra vụ án hình sự; Truy tố vụ án hình sự; Xét xử sơ thẩm; Xét xử phúc thẩm; Thi hành bản án và quyết định của Tòa án; Giám đốc thẩm và tái thẩm.
Pháp luật quy định rõ về thời điểm người bào chữa được tham gia tố tụng. Theo đó, người bào chữa sẽ tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can. Trường hợp bắt, tạm giữ người thì người bào chữa tham gia tố tụng từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ.
Trong một số trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với các tội xâm phạm an ninh quốc gia thì Viện trưởng viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra.
Đây là điểm mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, theo đó người bào chữa không chỉ tham gia bào chữa từ khi khởi tố bị can mà còn tham gia từ trước khi khởi tố vụ án. Luật chỉ quy định thời điểm bắt đầu tham gia bào chữa, thời điểm sớm nhất là khi bị bắt, tạm giữ người (khi chưa khởi tố vụ án). Quy định này là cơ sở để đảm bảo quyền tự do cá nhân, tự do thân thể được bảo vệ tốt nhất và sớm nhất khi họ trở thành người bị buộc tội. Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải tuân thủ và tạo điều kiện để họ có người bào chữa tham gia.
Để được tham gia vào quá trình tố tụng, người bào chữa phải đăng ký bào chữa. Người bào chữa thi tham gia bào chữa phải xuất trình các giấy tờ như Thẻ luật sư đối với luật sư, Thẻ trợ giúp viên pháp lý đối với trợ giúp viên pháp lý,...
Xuất phát từ quy định này mà trong quá trình tố tụng, người bị buộc tội có thể thực hiện quyền này ở bất kỳ thời điểm nào hoặc giai đoạn nào để người bào chữa giúp họ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Tuy nhiên, trong thực tế giải quyết vụ án hình sự đã xảy ra một số trường hợp chưa thống nhất trong việc thực hiện quyền bào chữa của bị can, bị cáo trong giai đoạn xét xử sơ thẩm.
3. Trường hợp bị can, bị cáo yêu cầu hoặc từ chối người bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm:
Như đã đề cập ở trên, người bị buộc tội có thể nhờ người bào chữa ở bất kỳ thời điểm nào nhưng không được gây cản trở cho việc giải quyết, xét xử vụ án. Họ có thể nhờ người sau khi khởi tố bị can, trong giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử,, trước khi mở phiên tòa hoặc có thể tại phiên tòa.
Thực tế cho thấy, trong quá trình phiên tòa đang diễn ra có thể xảy ra các tình huống sau:
- Bị cáo không nhờ người bào chữa hoặc từ chối người bào chữa ở các giai đoạn tố tụng, không nhờ người bào chữa khi chủ tọa phiên tòa hỏi trong phần thủ tục bắt đầu phiên tòa nhưng trong phần tranh luận khi bị cáo đuối lý và cần có nhiều nội dung cần nhờ người bào chữa để giúp đỡ về pháp luật, bị cáo có yêu cầu người bào chữa;
- Người đại diện hợp pháp của bị cáo muốn yêu cầu người bào chữa nhưng bị cáo lại từ chối.
Pháp luật rất đề cao và tạo điều kiện để quyền của người bị buộc tội được bảo vệ tối đa. Trong Hiến pháp: "Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa". Trong Bộ luật tố tụng hình sự thì bị cáo có quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa.
Mặc dù quy định là vậy nhưng xung quanh vấn đề thực hiện quyền yêu cầu bào chữa của bị cáo tại phiên tòa xét xử nảy sinh nhiều tranh cãi trong việc thực hiện:
Quan điểm thứ nhất: Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu của bị cáo là người bào chữa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân mình. Khi đó, Hội đồng xét xử có thể hội ý nhanh và đưa ra quyết định chấp nhận yêu cầu của bị cáo hoặc phiên tòa sẽ tạm ngừng và sẽ làm thủ tục đăng ký bào chữa đồng thời để người bào chữa nghiên cứu hồ sơ. Nếu việc này không thể thực hiện được ngay thì Hội đồng phải vào phòng nghị án họp bàn và quyết định hoãn phiên tòa đồng thời tiến hành thủ tục đăng ký bào chữa, người bào chữa nghiên cứu hồ sơ và mở lại phiên tòa theo quy định.
Quan điểm thứ hai: Hội đồng không chấp nhận yêu cầu có người bào chữa của bị cáo vì cho rằng trước khi phiên tòa diễn ra, bị cáo đã được phổ biến quyền và nghĩa vụ của mình. Bị cáo đã từ chối quyền tự bào chữa, nhờ người khác bào chữa, tự tước bỏ quyền của mình mà pháp luật ghi nhận. Cũng theo quy định, trong mọi trường hợp tham gia tố tụng, người bào chữa phải đăng ký bào chữa. Khi phiên tòa diễn ra mà bị cáo yêu cầu người bào chữa là tùy tiện, không đảm bảo chất lượng bào chữa.
4. Dịch vụ pháp lý của Luật Minh Khuê trong vụ án hình sự:
Luật Minh Khuê là một công ty với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn và giải quyết các vấn đề pháp lý nói chung, các vấn đề trong lĩnh vực hình sự nói riêng. Khi khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị buộc tội, luật sư bên chúng tôi sẽ tiến hành các công việc sau:
- Luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích của người bị buộc tội ở bất kỳ thời điểm, giai đoạn mà người bị buộc tội hoặc người đại diện, người thân thích của họ muốn;
- Luật sư Công ty sẽ tham gia làm việc với các cơ quan tiến hành tố tụng như cơ quan điều tra, tòa án, viện kiểm sát đồng thời yêu cầu các cơ quan cung cấp các giấy tờ, tài liệu theo quy định mà họ quản lý;
- Luật sư tiến hành gặp gỡ người bị tạm giữ, bị can, bị cáo,... để thu thập lời khai, bằng chứng, các tài liệu chứng minh để bảo vệ khách hàng của mình một cách hiệu quả nhất;
- Luật sư Luật Minh Khuê nghiên cứu hồ sơ vụ án, tiến hành soạn thảo các đơn từ kiến nghị, đề nghị thực hiện các thủ tục theo đúng quy định pháp luật, đề xuất tham gia hỏi cung, thực nghiệm hiện trường;
- Luật sư sẽ hướng dẫn khách hàng thực hiện các yêu cầu/trách nhiệm về bồi thường thiệt hại, soạn thảo đơn từ thỏa thuận các bên trong trường hợp cần thiết;
- Luật sư sẽ chuẩn bị các câu hỏi, dự liệu rủi ro xảy ra, chuẩn bị luận cứ để bảo vệ bị hại tại tòa án;
- Tư vấn và hướng dẫn khách hàng chuẩn bị đơn kháng cáo hoặc đơn đề nghị cơ quan có thẩm quyền kháng nghị trong trường hợp cần thiết nhằm đảm bảo quyền lợi cho thân chủ.
Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn về chủ đề Vụ án chuẩn bị xét xử thì có được mời luật sư không? mà Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách hàng. Ngoài ra, quý khách hàng có thể tham khảo thêm bài viết về chủ đề dịch vụ luật sư tham gia bào chữa cho bị can, bị cáo của Luật Minh Khuê. Còn bất kỳ vướng mắc nào, quý khách vui lòng liên hệ Luật sư Nguyễn Thị Phương qua số điện thoại 0985465912 hoặc qua email tư vấn: lienhe@luatminhkhue.vn hoặc thông qua hotline: 19006162 để được hỗ trợ và báo giá chi tiết. Chúng tôi rất hân hạnh được hợp tác cùng quý khách. Trân trọng./.
