Xác định trình độ lý luận chính trị làm như thế nào?

1. Trình độ lý luận chính trị là gì và vai trò trong hệ thống chính trị

Trình độ lý luận chính trị là mức độ kiến thức, nhận thức và năng lực vận dụng các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn công tác. Đây không chỉ là kết quả của quá trình học tập tại các cơ sở đào tạo có thẩm quyền mà còn phản ánh bản lĩnh chính trị, phương pháp tư duy khoa học và khả năng lãnh đạo, quản lý của cán bộ, đảng viên.

Khác với trình độ chuyên môn, trình độ lý luận chính trị được xác lập thông qua chương trình đào tạo chuyên biệt trong hệ thống trường Đảng hoặc các cơ sở được Ban Bí thư giao nhiệm vụ đào tạo. Do đó, việc một cá nhân có trình độ đại học, thạc sĩ hoặc tiến sĩ về các ngành khoa học xã hội không đồng nghĩa với việc được công nhận trình độ lý luận chính trị nếu không đáp ứng các điều kiện theo quy định của Đảng.

Trong hệ thống chính trị Việt Nam, trình độ lý luận chính trị là một trong những tiêu chuẩn quan trọng khi đánh giá cán bộ. Tiêu chuẩn này được sử dụng trong nhiều khâu của công tác cán bộ như:

• Quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý.
• Bầu cử, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại và giới thiệu ứng cử.
• Điều động, luân chuyển, bố trí cán bộ.
• Thi nâng ngạch, chuyển ngạch công chức.
• Thăng hạng chức danh nghề nghiệp viên chức.
• Đánh giá, phân loại và xây dựng đội ngũ cán bộ lâu dài.

Việc được đào tạo bài bản về lý luận chính trị giúp cán bộ hình thành tư duy chiến lược, nâng cao năng lực phân tích tình hình thực tiễn, vận dụng đúng chủ trương của Đảng vào công tác chuyên môn, đồng thời tăng cường khả năng nhận diện và phòng ngừa các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa".

Trong giai đoạn hiện nay, công tác xác định trình độ lý luận chính trị được thực hiện theo hướng chuẩn hóa, lấy chất lượng đào tạo làm nền tảng thay cho cơ chế xác nhận tương đương trước đây. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong toàn hệ thống chính trị.

Về cơ sở pháp lý, việc đào tạo và xác định trình độ lý luận chính trị hiện nay chủ yếu dựa trên các văn bản sau:

• Kết luận số 09-KL/TW ngày 09/7/2021 của Ban Bí thư về việc dừng xác định trình độ lý luận chính trị tương đương.
• Công văn số 1474-CV/BTCTW ngày 13/8/2021 của Ban Tổ chức Trung ương về giá trị sử dụng giấy xác nhận trình độ lý luận chính trị đã cấp.
• Quy định số 57-QĐ/TW ngày 08/02/2022 của Ban Bí thư.
• Quy định số 350-QĐ/TW ngày 29/8/2025 của Ban Bí thư về đối tượng, tiêu chuẩn và phân cấp đào tạo lý luận chính trị.
• Công văn số 8668-CV/BTCTW ngày 29/5/2025 của Ban Tổ chức Trung ương hướng dẫn xác định trình độ lý luận chính trị.

Các văn bản này tạo thành cơ sở thống nhất để các cấp ủy, tổ chức đảng và cơ quan tham mưu về công tác cán bộ thực hiện việc đào tạo, công nhận và ghi nhận trình độ lý luận chính trị đúng quy định, bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong toàn hệ thống chính trị.

2. Phân loại các trình độ lý luận chính trị hiện nay

Theo Quy định số 350-QĐ/TW của Ban Bí thư, hệ thống đào tạo lý luận chính trị hiện được tổ chức theo ba cấp chính thức gồm Sơ cấp lý luận chính trị, Trung cấp lý luận chính trị và Cao cấp lý luận chính trị. Mỗi cấp đào tạo có mục tiêu, đối tượng, tiêu chuẩn tuyển sinh và cơ quan có thẩm quyền đào tạo riêng, phù hợp với yêu cầu của từng nhóm chức danh trong hệ thống chính trị.

Sơ cấp lý luận chính trị

Sơ cấp lý luận chính trị là cấp đào tạo nền tảng, giúp học viên hình thành nhận thức ban đầu về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và kỹ năng vận dụng vào hoạt động thực tiễn ở cơ sở.

Đối tượng đào tạo chủ yếu gồm đảng viên, đoàn viên, hội viên các tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã; người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố và các đối tượng khác có nhu cầu theo quy định.

Điều kiện đầu vào yêu cầu người học đã tốt nghiệp trung học cơ sở trở lên.

Thẩm quyền tổ chức đào tạo và cấp văn bằng thuộc Trung tâm chính trị cấp huyện theo phân cấp của cấp ủy địa phương.

Trung cấp lý luận chính trị

Đây là cấp đào tạo dành cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở và các chức danh tương đương. Chương trình giúp học viên củng cố nền tảng lý luận chính trị, cập nhật chủ trương, chính sách mới và nâng cao kỹ năng lãnh đạo, quản lý.

Đối tượng được cử đi học bao gồm:

• Cán bộ đương chức hoặc trong quy hoạch cấp ủy cơ sở trở lên.
• Phó trưởng phòng và chức vụ tương đương.
• Chỉ huy cấp tiểu đoàn, phó trưởng công an cấp xã trở lên.
• Trưởng phòng, ban thuộc doanh nghiệp nhà nước và các đối tượng khác theo quy định.

Điều kiện cử đi học nhìn chung gồm:

• Là đảng viên chính thức hoặc đảng viên dự bị.
• Có trình độ chuyên môn từ cao đẳng trở lên; một số trường hợp đặc thù tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo hoặc vùng đặc biệt khó khăn có thể áp dụng tiêu chuẩn tốt nghiệp trung học phổ thông theo quy định.
• Hai năm liên tục liền kề hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên.
• Đối với hệ không tập trung, nữ từ đủ 28 tuổi và nam từ đủ 30 tuổi trở lên tại thời điểm được cử đi học.

Việc đào tạo được thực hiện tại Trường chính trị các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và một số học viện thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an được giao nhiệm vụ.

Cao cấp lý luận chính trị

Đây là cấp đào tạo cao nhất trong hệ thống lý luận chính trị, hướng tới việc hình thành tư duy chiến lược, nâng cao năng lực hoạch định chính sách và lãnh đạo, quản lý ở cấp trung và cấp cao.

Đối tượng đào tạo chủ yếu là cán bộ đang giữ chức vụ hoặc nằm trong quy hoạch các chức danh lãnh đạo quan trọng như:

• Ủy viên ban thường vụ cấp ủy.
• Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp theo phân cấp.
• Trưởng phòng cấp tỉnh, cấp bộ và các chức danh tương đương.
• Chỉ huy lực lượng vũ trang theo quy định.
• Thành viên hội đồng thành viên, hội đồng quản trị, ban điều hành doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn.

Điều kiện tuyển sinh bao gồm:

• Là đảng viên.
• Có bằng đại học trở lên.
• Đáp ứng tiêu chuẩn về quy hoạch chức danh, độ tuổi và các điều kiện khác theo quy định của Ban Bí thư.

Thẩm quyền đào tạo và cấp bằng thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng các học viện thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an được giao nhiệm vụ đào tạo cao cấp lý luận chính trị.

So sánh các trình độ lý luận chính trị hiện nay

Ngoài ba trình độ đào tạo nêu trên, trong thực tiễn công tác cán bộ còn ghi nhận trình độ "Cử nhân chính trị" đối với một số trường hợp đặc biệt đáp ứng đầy đủ điều kiện theo hướng dẫn tại Công văn số 8668-CV/BTCTW. Đây không phải là một cấp đào tạo thay thế Sơ cấp, Trung cấp hoặc Cao cấp lý luận chính trị mà là cách ghi nhận trình độ trong hồ sơ cán bộ đối với các văn bằng được pháp luật và quy định của Đảng công nhận.

3. Hướng dẫn cách xác định trình độ lý luận chính trị

Việc xác định trình độ lý luận chính trị phải được thực hiện thống nhất theo hướng dẫn của Ban Tổ chức Trung ương, đặc biệt là Công văn số 8668-CV/BTCTW ngày 29/5/2025. Đây là căn cứ quan trọng để các cấp ủy, tổ chức đảng và cơ quan tham mưu về công tác cán bộ kiểm tra, ghi nhận và sử dụng đúng trình độ lý luận chính trị của cán bộ, đảng viên trong quá trình quản lý nhân sự.

Nguyên tắc xác định trình độ lý luận chính trị

Nguyên tắc cơ bản hiện nay là chỉ công nhận trình độ lý luận chính trị đối với người có bằng tốt nghiệp hoặc giấy xác nhận do cơ sở đào tạo có thẩm quyền cấp theo đúng quy định của Đảng.

Điều này đồng nghĩa với việc các cơ quan quản lý cán bộ không được tự ý quy đổi từ bằng đại học, thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành chính trị, luật, triết học hoặc các ngành khoa học xã hội khác sang trình độ lý luận chính trị. Tương tự, các chứng chỉ bồi dưỡng ngắn hạn hoặc chứng nhận hoàn thành khóa học chuyên đề cũng không được sử dụng để xác định trình độ lý luận chính trị.

Cơ sở pháp lý để công nhận trình độ lý luận chính trị

Theo Công văn số 8668-CV/BTCTW và Công văn số 1474-CV/BTCTW, hiện nay có hai nhóm giấy tờ được sử dụng làm căn cứ xác định trình độ lý luận chính trị.

Nhóm thứ nhất là bằng tốt nghiệp lý luận chính trị.

Bao gồm bằng tốt nghiệp Sơ cấp, Trung cấp hoặc Cao cấp lý luận chính trị được cấp sau khi hoàn thành chương trình đào tạo chính thức tại các cơ sở có thẩm quyền như:

• Trung tâm chính trị cấp huyện.
• Trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
• Các học viện thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an được giao nhiệm vụ đào tạo.

Đây là căn cứ pháp lý đầy đủ để xác định trình độ lý luận chính trị trong hồ sơ cán bộ.

Nhóm thứ hai là giấy xác nhận trình độ lý luận chính trị được cấp trước ngày 09/7/2021.

Sau khi Ban Bí thư ban hành Kết luận số 09-KL/TW, cơ chế xác định trình độ tương đương đã chấm dứt. Tuy nhiên, các giấy xác nhận được cấp đúng quy định trước thời điểm này vẫn tiếp tục có giá trị sử dụng nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Cụ thể:

• Giấy xác nhận Cao cấp lý luận chính trị do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh hoặc các học viện thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an có thẩm quyền cấp.
• Giấy xác nhận Trung cấp lý luận chính trị do Trường chính trị cấp tỉnh cấp.
• Giấy xác nhận Sơ cấp lý luận chính trị do Trung tâm chính trị cấp huyện cấp.
• Một số giấy xác nhận do Học viện Báo chí và Tuyên truyền cấp trước ngày 01/6/2016 cho đúng đối tượng theo quy định.

Các giấy xác nhận này tiếp tục được sử dụng trong công tác cán bộ nếu được cấp đúng đối tượng và đúng thẩm quyền.

Quy trình xác định trình độ lý luận chính trị

Trong thực tế, cơ quan tham mưu về tổ chức cán bộ thường thực hiện việc xác định trình độ lý luận chính trị theo ba bước.

Bước 1. Kiểm tra hồ sơ gốc

Cơ quan quản lý cán bộ tiếp nhận bản gốc hoặc bản sao hợp lệ của bằng tốt nghiệp hoặc giấy xác nhận trình độ lý luận chính trị, đồng thời kiểm tra:

• Cơ quan cấp văn bằng.
• Số hiệu văn bằng.
• Thời điểm cấp.
• Chữ ký, con dấu.
• Quyết định cử đi học của cấp có thẩm quyền (nếu thuộc trường hợp phải kiểm tra).

Bước 2. Đối chiếu quy định hiện hành

Sau khi kiểm tra hồ sơ, cơ quan tổ chức đối chiếu với danh mục văn bằng, giấy xác nhận được công nhận theo Công văn số 8668-CV/BTCTW và Công văn số 1474-CV/BTCTW để xác định chính xác trình độ là:

• Sơ cấp lý luận chính trị.
• Trung cấp lý luận chính trị.
• Cao cấp lý luận chính trị.
• Cử nhân chính trị (đối với trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định).

Bước 3. Cập nhật hồ sơ cán bộ

Sau khi hoàn tất việc xác định, kết quả được cập nhật vào:

• Lý lịch cán bộ, đảng viên (Mẫu 2C/TCTW).
• Hồ sơ cán bộ.
• Cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức, viên chức và các phần mềm quản lý cán bộ theo quy định.

Việc cập nhật phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt và sử dụng thống nhất trong toàn bộ quá trình quy hoạch, bổ nhiệm, nâng ngạch và thực hiện các khâu khác của công tác cán bộ.

4. Các trường hợp đặc biệt và quy đổi trình độ lý luận chính trị

Quá trình hoàn thiện hệ thống quy định về đào tạo lý luận chính trị đã có sự thay đổi đáng kể từ cơ chế xác định tương đương sang cơ chế đào tạo theo văn bằng chính thức. Vì vậy, việc xử lý các trường hợp đặc biệt cần căn cứ vào thời điểm cấp văn bằng, giấy xác nhận và quy định của Ban Bí thư.

Chấm dứt cơ chế xác định trình độ tương đương

Trước đây, Quy định số 256-QĐ/TW năm 2009 cho phép xác định trình độ lý luận chính trị tương đương đối với một số cán bộ đã học chuyên ngành chính trị hoặc các ngành khoa học xã hội phù hợp tại cơ sở đào tạo ngoài hệ thống trường Đảng.

Tuy nhiên, kể từ ngày 09/7/2021, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 09-KL/TW, chính thức dừng việc xác định trình độ lý luận chính trị tương đương.

Điều này có nghĩa là:

• Không tiếp nhận hồ sơ đề nghị xác định tương đương mới.
• Không thực hiện quy đổi trình độ từ bằng chuyên môn sang trình độ lý luận chính trị.
• Người chưa được cấp giấy xác nhận trước ngày 09/7/2021 phải tham gia chương trình đào tạo chính thức nếu có nhu cầu đáp ứng tiêu chuẩn về lý luận chính trị.

Xác định đối với bằng Cử nhân chính trị

Theo Công văn số 8668-CV/BTCTW, bằng Cử nhân chính trị được ghi nhận trong hồ sơ cán bộ khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

• Là bằng cử nhân chính trị (văn bằng thứ hai) do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh hoặc các học viện khu vực thuộc Học viện cấp trước ngày 09/7/2021.
• Người học là đảng viên, công chức, viên chức hoặc sĩ quan lực lượng vũ trang.
• Có quyết định cử đi học của cấp có thẩm quyền theo quy định tại thời điểm nhập học.

Khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện trên, hồ sơ cán bộ được ghi trình độ lý luận chính trị là "Cử nhân chính trị" và được sử dụng trong công tác cán bộ theo quy định.

Chương trình hoàn chỉnh kiến thức Cao cấp lý luận chính trị

Đối với một số cán bộ đã có nền tảng chuyên môn về lý luận chính trị nhưng chưa có bằng Cao cấp lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Bộ Quốc phòng và Bộ Công an tổ chức chương trình hoàn chỉnh kiến thức Cao cấp lý luận chính trị.

Đối tượng có thể được xem xét gồm những người đã tốt nghiệp các ngành phù hợp như:

• Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước.
• Triết học.
• Kinh tế chính trị.
• Chủ nghĩa xã hội khoa học.
• Lịch sử Đảng.
• Tư tưởng Hồ Chí Minh.
• Chính trị học.
• Một số trường hợp khác theo quy định của Học viện.

Sau khi hoàn thành chương trình và đáp ứng điều kiện tốt nghiệp, học viên được cấp bằng Cao cấp lý luận chính trị theo quy định hiện hành.

5. Những lưu ý quan trọng khi xác định trình độ lý luận chính trị theo quy định mới

Phân biệt rõ trình độ chuyên môn với trình độ lý luận chính trị

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong quá trình xác định trình độ lý luận chính trị.

Bằng cử nhân, thạc sĩ hoặc tiến sĩ do các trường đại học thuộc hệ thống giáo dục quốc dân cấp phản ánh trình độ chuyên môn, không phải là căn cứ để xác định trình độ lý luận chính trị.

Ví dụ, người có bằng Tiến sĩ Luật học hoặc Tiến sĩ Triết học không mặc nhiên được công nhận có trình độ Cao cấp lý luận chính trị nếu chưa hoàn thành chương trình đào tạo theo quy định hoặc không thuộc trường hợp được công nhận hợp lệ trước ngày 09/7/2021.

Kiểm tra tính hợp pháp của giấy xác nhận được cấp trước ngày 09/7/2021

Các giấy xác nhận được cấp trước thời điểm Kết luận số 09-KL/TW có hiệu lực vẫn được sử dụng lâu dài nhưng phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về:

• Đúng cơ quan có thẩm quyền cấp.
• Đúng đối tượng được cử đi học.
• Đúng quy định tại thời điểm đào tạo.

Nếu giấy xác nhận được cấp không đúng đối tượng hoặc không đáp ứng điều kiện theo quy định thì không được sử dụng làm căn cứ trong công tác cán bộ.

Chỉ cử cán bộ đi học khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn

Theo Quy định số 350-QĐ/TW, việc cử cán bộ tham gia các chương trình Trung cấp hoặc Cao cấp lý luận chính trị phải gắn với quy hoạch cán bộ và tiêu chuẩn chức danh.

Thông thường, cán bộ được cử đi học cần đáp ứng các điều kiện như:

• Thuộc đối tượng quy hoạch hoặc đang giữ chức vụ theo quy định.
• Có hai năm liên tục hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên.
• Đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn.
• Đáp ứng điều kiện về độ tuổi đối với từng loại hình đào tạo.

Việc thực hiện đúng các tiêu chuẩn này góp phần bảo đảm chất lượng đào tạo, tránh tình trạng học chỉ để hoàn thiện hồ sơ hoặc đáp ứng hình thức.

6. Giải đáp thắc mắc thường gặp về trình độ lý luận chính trị

Giấy xác nhận trình độ lý luận chính trị được cấp trước ngày 09/7/2021 còn giá trị sử dụng không?

Có. Theo Công văn số 1474-CV/BTCTW và Công văn số 8668-CV/BTCTW, giấy xác nhận được cấp đúng thẩm quyền, đúng đối tượng trước ngày 09/7/2021 vẫn có giá trị sử dụng lâu dài trong công tác cán bộ, bao gồm quy hoạch, bổ nhiệm, nâng ngạch, chuyển ngạch và giới thiệu ứng cử.

Người tốt nghiệp đại học chuyên ngành Triết học hoặc Lịch sử Đảng có được xét tương đương Trung cấp lý luận chính trị không?

Không. Kể từ ngày 09/7/2021, cơ chế xác định trình độ lý luận chính trị tương đương đã chấm dứt theo Kết luận số 09-KL/TW. Những trường hợp chưa được cấp giấy xác nhận trước thời điểm này phải tham gia chương trình đào tạo lý luận chính trị chính thức theo quy định.

Bằng Cử nhân chính trị được ghi như thế nào trong hồ sơ cán bộ?

Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Công văn số 8668-CV/BTCTW, văn bằng sẽ được ghi tại mục trình độ lý luận chính trị trong lý lịch cán bộ là "Cử nhân chính trị" và được sử dụng trong các khâu của công tác cán bộ theo quy định.

Người có bằng Tiến sĩ Luật học có được học chương trình hoàn chỉnh kiến thức Cao cấp lý luận chính trị không?

Việc tham gia chương trình phụ thuộc vào ngành đào tạo, cơ sở cấp bằng và điều kiện tuyển sinh do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh quy định. Nếu không thuộc nhóm chuyên ngành được phép tham gia chương trình hoàn chỉnh kiến thức thì người học phải tham gia chương trình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị theo hệ tiêu chuẩn.

Điều kiện độ tuổi đối với Trung cấp lý luận chính trị hệ không tập trung là gì?

Theo Quy định số 350-QĐ/TW ngày 29/8/2025, cán bộ được cử đi học Trung cấp lý luận chính trị hệ không tập trung phải bảo đảm điều kiện về độ tuổi, trong đó nữ từ đủ 28 tuổi trở lên và nam từ đủ 30 tuổi trở lên tại thời điểm được cử đi học. Bên cạnh đó, người học còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn khác về đối tượng, trình độ chuyên môn và kết quả hoàn thành nhiệm vụ theo quy định.

Bên cạnh đó, quý bạn đọc cũng có thể xem thêm các nội dung khác về trình độ lý luận chính trị như:

• Trình độ lý luận chính trị trong sơ yếu lý lịch ghi như thế nào?
• Tại sao cần phải xác định trình độ lý luận chính trị? Ý nghĩa gì?
• Trình độ lý luận chính trị của Phó Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước