Ý nghĩa của hoạt động bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự?

Trong hoạt động thi hành án dân sự, việc xử lý tài sản để thi hành án được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, trong đó bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự là một hình thức xử lý tài sản thường được áp dụng nhằm bảo đảm cho việc thi hành nghĩa vụ trả tiền trong thi hành án dân sự. Thông thường, bán đấu giá tài sản là một công đoạn trong quá trình thực hiện cưỡng chế thi hành án dân sự, được áp dụng sau khi đã tiến hành thủ tục kê biên, định giá tài sản. Việc cưỡng chế thi hành án dân sự chỉ thực sự có ý nghĩa khi tài sản cưỡng chế kê biên được bán đấu giá thành công, Cơ quan thi hành án dân sự thu được khoản tiền để đảm bảo việc thi hành các nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực. 

Bán đấu giá trong thi hành án dân sự trước hết là một hình thức dịch vụ thông thường giữa Chấp hành viên và Tổ chức đấu giá tài sản thông qua hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản được ký giữa chấp hành viên với Tổ chức đấu giá tài sản, Tổ chức đấu giá thu được khoản phí từ dịch vụ đấu giá do họ cung cấp.

Với tính công khai, minh bạch và đại chúng nên cuộc đấu giá tất yếu sẽ có nhiều người tham gia, tài sản sẽ bán được dễ dàng hơn và giá trị tài sản thu được là cao nhất. Do vậy, đảm bảo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực được thi hành, quyền lợi của người được thi hành án được bảo đảm.

Trước đây việc bán tài sản trong thi hành án dân sự do Chấp hành viên của cơ quan thi hành án dân sự tiến hành theo cách thức bán tài sản thông thường. Như vậy, sẽ rất dễ dẫn đến tình trạng Chấp hành viên lạm quyền, cố ý làm sai, không bảo đảm quyền lợi cho người được thi hành án, người phải thi hành án nếu như Chấp hành viên không vô tư, khách quan khi thi hành công vụ.

Mặt khác, với việc Chấp hành viên tự kê biên tài sản, tự mình tổ chức bán tài sản đã kê biên sẽ dẫn đến việc tập trung quyền lực rất lớn ở Chấp hành viên khi thi hành công vụ. Điều đó còn dẫn đến sự lộng quyền, dễ dàng tha hóa, biến chất khi thi hành công vụ nếu Chấp hành viên đó không có lập trường tư tưởng vững vàng, không có đạo đức công vụ tốt. Chấp hành viên có thể lợi dụng việc bán tài sản đã kê biên để đưa “ tay trong " hoặc người nhà, người quen vào mua bán tài sản, thông đồng, dìm giá gây thiệt hại cho chính người chủ sở hữu tài sản ( người phải thi hành án) và ngay cả người được thi hành án cũng bị ảnh hưởng quyền lợi của mình.

Nhằm bảo đảm cho hoạt động đấu giá tài sản diễn ra trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm sự thống nhất quản lý của nhà nước, bảo đảm quyền nghĩa vụ các bên tham gia, pháp luật về bán đấu giá tài sản quy định một số nguyên tắc cụ thể sau:

Nguyên tắc này đòi hỏi hoạt động bán đấu giá tài sản phải công khai tất cả các thông tin liên quan đến tài sản bán đấu giá, công khai ngay từ giai đoạn ra thông báo bán đấu giá về các thông tin liên quan đến tài sản như: người có tài sản bán đấu giá, chủ sở hữu tài sản, tổ chức bán đấu giá tài sản; công khai về thời gian, địa điểm bán đấu giá, giá khởi điểm; công khai về tình trạng tài sản, chất lượng tài sản, số lượng, các đặc tính kỹ thuật. Tại cuộc bán đấu giá tài sản, người điều hành phiên đấu giá phải công khai tất cả các thông tin liên quan như: giới thiệu từng tài sản bán đấu giá, giới thiệu những người tham giá đấu giá hợp lệ, nhắc lại giá khởi điểm, trả lời các câu hỏi của những người tham gia đấu giá và đề nghị những người tham gia đấu giá trả giá. . .

Nguyên tắc này yêu cầu tất cả thông tin liên quan đến cuộc bán đấu giá đều phải khách quan, trung thực, chính xác, không được sai lệch. Tất cả các thông tin về người có tài sản bán đấu giá, người tổ chức bán đấu giá, tài sản bán đấu giá, chất lượng tài sản, nguồn gốc xuất sứ tài sản. . . đều phải chính xác, các bên phải trung thực không được gian dối, không được đăng thông tin sai lệch về việc bán đấu giá.

Trong bán đấu giá tài sản để thi hành án dân sự, nguyên tắc khách quan được thể hiện thông qua việc xác định giá trị khởi điểm để đưa tài sản ra bán đấu giá phải phù hợp với giá trị thị trường thực tế của tài sản. Nếu việc xác định giá trị tài sản không đúng với thực tế sẽ gây thiệt hại cho một trong các bên có liên quan đến việc bán đấu giá và có thể sẽ phát sinh những tranh chấp làm ảnh hưởng đến quá trình tổ chức bán đấu giá tài sản để thi hành án .

Nguyên tắc trung thực đòi hỏi tất cả các chủ thể tham gia quan hệ đấu giá tài sản đều phải tuân theo, không thể xảy ra tình trạng dối trá, không trung thực với khách hàng, không để xảy ra tình trạng người có tài sản bán đấu giá, người tham gia đấu giá và người tổ chức đấu giá tài sản móc ngoặc, thông đồng với nhau. Nguyên tắc trung thực nhằm bảo vệ quyền lợi cho các bên tham gia bán đấu giá, đảm bảo cho khách hàng có sự yên tâm về tài sản mà mình lựa chọn.

Nguyên tắc công bằng giữa các bên được thể hiện qua việc bất cứ tổ chức, cá nhân nào cũng đều có quyền đăng ký tham gia đấu giá (trừ trường hợp không đủ điều kiện như người không được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, trường hợp không được tham gia đấu giá, …theo quy định). Khi đăng ký tham gia đấu giá thì phải nộp phí mua hồ sơ đấu giá và khoản tiền đặt trước để được tham gia đấu giá. Tất cả những người tham gia đấu giá đều có quyền tiếp cận đối với tài sản đấu giá như nhau. Tại phiên bán đấu giá, những người tham gia phiên đấu giá tài sản đều có quyền tự do trả giá, người điều hành phiên đấu giá tài sản buộc phải công khai các mức giá đã trả và họ tên người mua trả giá cao nhất trong mỗi bước giá. Người đã trả giá cao nhất và cuối cùng thì sẽ là người thắng cuộc trong phiên đấu giá tài sản .

Trong quan hệ bán đấu giá tài sản thi hành án dân sự, do có rất nhiều bên có quyền, lợi ích liên quan nên việc bảo đảm quyền và lợi ích của các bên luôn được dung hòa. Người mua được tài sản bán đấu giá sau khi thanh toán tiền đủ tiền thì được nhận tài sản và được thực hiện đầy đủ có quyền của mình theo hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản, hợp đồng mua bán tài sản đấu giá. Người mua trúng đấu giá được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản đã mua trúng đấu giá trong mọi trường hợp dù người chủ sở hữu tài sản có chây ỳ, không chịu bàn giao tài sản và giấy tờ sở hữu tài sản. Cơ quan thi hành án dân sự thực hiện chi trả tiền cho người được thi hành án theo bản án, quyết định của Tòa án, khấu trừ chi phí tổ chức cưỡng chế thi hành án sau khi nhận được tiền tổ chức bán đấu giá chuyển và bàn giao số tiền còn lại cho người phải thi hành án nếu còn thừa.

Theo nguyên tắc này thì tất cả các phiên bán đấu giá tài sản đều phải do đấu giá viên có đủ điều kiện, năng lực bán đấu giá tài sản điều hành theo đúng trình tự, thủ tục quy định trong Luật đấu giá tài sản thì phiên đấu giá mới có giá trị và được pháp luật công nhận. Nếu đấu giá viên không đủ điều kiện nhưng vẫn điều hành phiên đấu giá thì đương nhiên phiên bán đấu giá đó sẽ bị hủy, quyền và nghĩa vụ của các bên không được thiết lập, bên nào có lỗi thì sẽ phải bồi thường thiệt hại cho người trúng đấu giá mà không mua được tài sản.