Đáp:
- Khẳng định sai. Bởi vì:
+ Lỗi cố ý trực tiếp là lỗi của người khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhận thức rõ hành vi của mình có tính chất nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó và mong muốn cho hậu quả xảy ra. Có những tội phạm luôn được thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý trực tiếp như: Tội cướp tài sản (Điều 168 Bộ luật hình sự năm 2015), tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169 Bộ luật hình sự năm 2015), tội trộm cắp tài sản (Điều 173 Bộ luật hình sự năm 2015)...
+ Lỗi cố ý gián tiếp là lỗi của người khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhận thức rõ hành vi của mình có tính chất nguy hiểm cho xã hội, thấy trước được hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, tuy không mong muốn, nhưng có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra. Có những tội phạm luôn được thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý gián tiếp như tội không cứu giúp người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng (Điều 132 Bộ luật hình sự năm 2015)...
Có những tội phạm có thể được thực hiện dưới cả hai hình thức lỗi như: Tội giết người (Điều 123 Bộ luật hình sự năm 2015). Việc làm rõ hình thức lỗi bên cạnh ý nghĩa quyết định hình phạt còn mang nhiều ý nghĩa quan trọng khác như là căn cứ quan trọng để định tội danh, phân biệt tội phạm này với tội phạm khác đồng thời là căn cứ để đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi.
Luật Minh Khuê phân tích chi tiết quy định pháp luật hình sự hiện nay để làm sáng tỏ vấn đề trên như sau:
1. Lỗi cố ý trực tiếp là gì? Lỗi cố ý gián tiếp là gì?
Lỗi là thái độ tâm lý của con người đối với hành vi gây nguy hiểm cho xã hội và đối với hậu quả gây ra do hành vi của mình được biểu hiện dưới hình thức cố ý hoặc vô ý. Người thực hiện hành vi gây ra thiệt hại cho xã hội sẽ bị coi là người có lỗi nếu như hành vi đó là kết quả của sự lựa chọn của họ trong khi có đủ điều kiện khách quan và chủ quan để lựa chọn và thực hiện xử sự khác phù hợp với đòi hỏi của xã hội. Lỗi cố ý là hành vi của một người khi đặt trong các trường hợp và hoàn cảnh cụ thể trong trạng thái nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội và hậu quả nguy hiểm do hành vi đó gây ra mặc dù có khả năng và có đủ điều kiện để lựa chọn hành vi xử sự khác ít nguy hiểm cho xã hội hơn, nhưng vẫn lựa chọn các hành vi xử sự đó. Lỗi cố ý phản ánh thái độ và cách xử sự của con người - là sản phẩm của quá trình phản ánh con người trước những gì đã xảy ra bên ngoài đang tác động đến họ. Lỗi cố ý được biểu hiện ra bên ngoài, được mọi người đánh giá và nhận biết thông qua việc chủ thể đó thực hiện các hành vi khách quan trong đó có các hành vi gây nguy hiểm cho xã hội được quy định trong các văn bản pháp luật và trong đó có Bộ luật hình sự năm 2015. và các hành vi đó biểu hiện thái độ của chủ thể đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội mà mình thực hiện và đối với hậu quả do hành vi đó gây ra.
Theo quy định tại Điều 364 của Bộ luật dân sự năm 2015 thì lỗi trong trách nhiệm dân sự sẽ bao gồm lỗi vô ý, lỗi cố ý.Và lối cố ý là trường hợp mà một người nhận thức rõ được hành vi của bản thân sẽ gây ra thiệt hại cho người khác nhưng vẫn thực hiện và mong muốn hoặc là tuy không mong muốn nhưng vẫn để cho hậu quả thiệt hại xảy ra. Lỗi chính là tâm lý của người thực hiện hành vi trái pháp luật đối với hành vi trái pháp luật của mình và đối với hậu quả mà hành vi đó gây ra. Để xác định được yếu tố lỗi thì ta xét đến yếu tố lý trí và yếu tố ý chí. Yếu tố lý trí sẽ thể hiện năng lực nhận thức của người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, còn yếu tố ý chí sẽ thể hiện năng lực điều khiển hành vi của người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Lỗi thì sẽ được bửu hiện qua lỗi cố ý trực tiếp hay lỗi cố ý gián tiếp và lỗi vô ý do quá tự tin hay lỗi vô ý do quá cẩu thả.
- Lỗi cố ý trực tiếp là người thực hiện hành vi phạm tội nhận thức được tính chất nguy hiểm của hành vi mà mình gây ra, nhận thấy được trước khả năng hoặc tất nhiên xảy ra hậu quả xấu do chính hành vi mà mình gây ra nhưng lại không ngăn cản mà lại mong muốn hậu quả đó xảy ra.
- Lỗi cố ý gián tiếp là người thực hiện hành vi phạm tội có thể nhìn thấy trước được tính chất nguy hiểm của hành vi mình gây ra, nhận thức trước được khả năng hậu quả xảy ra do hành vi trái pháp luật của mình gây ra. dù cho không mông muốn hậu quả xảy ra nhưng đã có ý thức để hậu quả đó xảy ra.
2. Phân biệt lỗi cố ý trực tiếp và lỗi cố ý gián tiếp
Thứ nhất là về mặt lý trí, thì lỗi cố ý trực tiếp là người phạm tội nhận thức rõ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi mà mình gây ra, thấy trước được hậu quả nghiêm trọng của hành vi đó cho xã hội. Còn lỗi cố ý gián tiếp thì chủ thể cũng nhận thức rõ tính chất nguy hiểm cho xã hội và cũng thấy trước được hậu quả nghiêm trọng mà hành vi đó gây ra;
Thứ hai là về mặt lý trí thì lỗi cố ý trực tiếp là sự lựa chọn hành vi phạm tội chính là sự lựa chọn duy nhất, chủ thể lựa chọn hành vi phạm tội vì chủ thể mong muốn hành vi đó xảy ra; Còn với lỗi cố ý gián tiếp thì người phạm tội không mong muốn hậu quả xảy ra tức hậu quả xảy ra không nằm trong mục đích ban đầu người phạm tội đề ra. Tuy nhiên để thực hiện mục đích này thì người phạm tội vẫn để mặc cho nguy hiểm mà hành vi của mình có thể gây ra.
Thứ ba về nguyên nhân gây ra hậu quả thì cả hai đều là lỗi cố ý. Nhưng về trách nhiệm thì lỗi cố ý trực tiếp sẽ phải chịu trách nhiệm cao hơn lỗi cố ý gián tiếp.
3. Quy định pháp luật về quyết định hình phạt
Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của nhà nước được quy định trong các văn bản pháp luật và do Tòa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó. Quyết định hình phạt chính là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội cụ thể. Tóm lại, quyết định hình phạt là việc mà Tòa án lựa chọn loại hình phù hợp bao gồm hình phạt chính và có thể là hình phạt bổ sung với mức hình phạt cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự để được áp dụng cho người phạm tội. Quyết định hình phạt đúng luật và công bằng là tiền đề cho việc đạt được mục đích của hình phạt.
Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người, pháp nhân thương mại phạm tội mà còn giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống nhằm ngăn ngừa họ phạm tội, giáo dục người, pháp nhân thương mại cần tôn trọng pháp luật và phòng, ngừa đấu tránh chống tội phạm. Do đó, mục đích của hình phạt là trừng trị và giáo dục. Để quyết định hình phạt đối với người phạm tội dù cho họ có thực hiện một tội phạm hay nhiều tội phạm đúng pháp luật, công bằng và hợp lý khi áp dụng các chế tài của pháp luật.
>> Xem thêm: Lỗi cố ý gián tiếp là gì? Cho ví dụ về lỗi cố ý gián tiếp?
4. Xác định hình thức lỗi cố ý trực tiếp hay cố ý gián tiếp có ý nghĩa gì?
Theo quy định của pháp luật thì lỗi cố ý trực tiếp là lỗi của người khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhận thức rõ hành vi của mình có tính chất gây nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi bản thân gây ra và mong muốn hậu quả đó xảy ra. có những tội phạm được quy định trong luật luôn thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý trực tiếp như:
- Tội cướp tài sản được quy định trong Điều 168 của Bộ luật hình sự năm 2015 - nếu người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản.
- Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản được quy định vào Điều 169 Luật này khi người nào bắt cóc người khác làm con tin nhằm chiếm đoạt tài sản;
- Tội trộm cắp tài sản được quy định tại Điều 173 Bộ luật hình sự năm 2015 thì người phạm tội có ý định lấy trộm cắp tài sản, ....
Lỗi cố ý gián tiếp là lỗi của người khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhận thức rõ hành vi của mình có tính chất nguy hiểm cho xã hội, thấy trước được hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra tuy không mong muốn nhưng có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra. Có những đối tượng tội phạm luôn thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý gián tiếp như lỗi không cứu người khác đang ở trạng thái nguy hiểm đến tính mạng được quy định điều 132 Bộ luật hình sự 2015; người phạm tội thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậu quả người đó chết.
Ngoài ra có những tội phạm có thể được thực hiện dưới cả hai hình thức lỗi như tội giết người thì có thể người phạm tội có chủ định giết người và đây là lỗi cố ý nhưng tùy vào từng trường hợp để xác định là cố ý trực tiếp hay là cố ý gián tiếp. Việc làm rõ hình thức lỗi bên cạnh ý nghĩa quyết định hình phạt còn mang nhiều ý nghĩa khác như đó chính là căn cứ để định danh tội phạm và phân biệt tội phạm này với tội phạm khác; và đồng thời căn cứ để đánh giá tính chất cũng như mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi.
Nếu quý khách có bất kỳ vướng mắc hay câu hỏi pháp lý khác thì vui lòng liên hệ trực tiếp đến công ty Luật Minh Khuê qua Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến 24/7 qua số hotline: 1900.6162 để được hỗ trợ kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng!
