Trong môi trường tố tụng dân sự hiện đại, nơi các tranh chấp tài sản ngày càng phức tạp và có giá trị lớn, việc xác định chính xác giá trị tài sản tranh chấp là một yếu tố sống còn để đảm bảo tính công bằng và khách quan của phán quyết Tòa án. Tuy nhiên, thủ tục này kéo theo một gánh nặng tài chính đáng kể, được gọi là chi phí định giá.
1. Cơ sở pháp lý
Chi phí định giá tài sản được xác định là số tiền cần thiết và hợp lý phải chi trả cho công việc định giá do Hội đồng định giá hoặc tổ chức định giá tài sản thực hiện, căn cứ vào các quy định pháp luật có liên quan. Đây là một thủ tục thu thập chứng cứ có vai trò thiết yếu, giúp Tòa án xác định giá trị thực tế của tài sản đang tranh chấp, qua đó làm căn cứ vững chắc để giải quyết vụ án một cách khách quan.
(1) Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (BLTTDS 2015): Quy định các nguyên tắc chung về định giá (Điều 104) và đặc biệt là nghĩa vụ chịu chi phí định giá tại Điều 101.
(2) Pháp lệnh số 05/2024/UBTVQH15 (Pháp lệnh Chi phí Tố tụng): Được ban hành ngày 11 tháng 12 năm 2024 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2025. Văn bản pháp lý này quy định chi tiết, rõ ràng và minh bạch về các loại chi phí tố tụng, tạm ứng chi phí, trách nhiệm chi trả, và nghĩa vụ chịu chi phí, thay thế cho các văn bản hướng dẫn trước đây.
Định giá theo yêu cầu của đương sự là trường hợp phổ biến, khi đương sự không thống nhất được về giá trị tài sản tranh chấp, họ có quyền nộp đơn yêu cầu Tòa án ra Quyết định định giá tài sản.
Các đương sự không thỏa thuận lựa chọn tổ chức thẩm định giá tài sản hoặc đưa ra mức giá tài sản khác nhau, hoặc không thỏa thuận được giá tài sản. Quan trọng hơn, Tòa án bắt buộc ra quyết định định giá khi có căn cứ xác định các bên thoả thuận với nhau hoặc với tổ chức thẩm định giá theo mức giá thấp nhằm trốn tránh nghĩa vụ đối với Nhà nước hoặc người thứ ba.
2. Quy trình nộp tạm ứng chi phí định giá
Pháp lệnh 05/2024/UBTVQH15 đã thiết lập quy trình hành chính chặt chẽ về thủ tục nộp tiền tạm ứng chi phí định giá tài sản, nhằm đảm bảo tiến độ tố tụng:
- Thông báo mức tạm ứng: Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày Hội đồng định giá được thành lập, Hội đồng phải thông báo cho Tòa án về số tiền, thời hạn, và phương thức nộp tiền tạm ứng chi phí.
- Thông báo cho đương sự: Tòa án có trách nhiệm thông báo cho người có nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí định giá tài sản trong thời hạn 02 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được thông báo từ Hội đồng định giá.
Việc quy định khung thời gian chặt chẽ là nỗ lực nhằm đẩy nhanh tốc độ tố tụng. Chi phí định giá tài sản thường là một khâu thủ tục phức tạp và kéo dài, gây chậm trễ cho việc giải quyết vụ án. Việc rút ngắn thời gian thông báo và yêu cầu nộp tiền tạm ứng là biện pháp hành chính để giảm thiểu sự chậm trễ này, góp phần tăng cường hiệu quả chung của hoạt động tư pháp.
3. Ai là người chịu chi phí định giá khi đương sự yêu cầu?
Khi việc định giá tài sản được tiến hành theo yêu cầu của một hoặc các đương sự, nghĩa vụ chịu chi phí cuối cùng được xác định dựa trên nguyên tắc về kết quả tố tụng và mục đích định giá, như sau:
3.1. Chi phí theo kết quả yêu cầu
Nguyên tắc chung quy định tại Điều 101 BLTTDS 2015 là đương sự phải chịu chi phí định giá tài sản nếu yêu cầu của họ không được Tòa án chấp nhận.
- Các trường hợp áp dụng nguyên tắc:
- Yêu cầu bị bác bỏ ngay từ đầu: Nếu Tòa án xét thấy yêu cầu định giá của đương sự không cần thiết, không liên quan đến vụ kiện, hoặc không đáp ứng các điều kiện pháp lý, người yêu cầu phải chịu chi phí đã phát sinh (nếu có) hoặc mất khoản tiền tạm ứng đã nộp.
- Yêu cầu không thắng kiện: Mặc dù việc định giá đã được tiến hành, nhưng kết quả định giá và bản án cuối cùng lại không có lợi hoặc bác bỏ yêu cầu chính của người yêu cầu định giá. Chi phí định giá được coi là chi phí tố tụng phục vụ cho yêu cầu bị bác bỏ, do đó bên yêu cầu phải chịu.
- Nếu Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án hoặc đình chỉ giải quyết xét xử phúc thẩm mà Hội đồng định giá đã tiến hành định giá tài sản, nghĩa vụ chịu chi phí được xác định như sau:
- Trường hợp đình chỉ giải quyết việc xét xử phúc thẩm: Người kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm phải chịu chi phí định giá.
- Các trường hợp đình chỉ giải quyết vụ án khác: Người yêu cầu định giá tài sản phải chịu chi phí.
3.2. Định giá để chia tài sản
Đối với các vụ án yêu cầu Tòa án chia tài sản chung hoặc chia di sản thừa kế, pháp luật áp dụng nguyên tắc phân bổ chi phí dựa trên lợi ích nhận được (nguyên tắc người hưởng lợi chi trả).
Cụ thể, mỗi người được chia tài sản phải chịu phần chi phí định giá tài sản tương ứng với tỷ lệ giá trị phần tài sản mà họ được chia. Nguyên tắc này đảm bảo sự công bằng về mặt tài chính, vì chi phí tố tụng được gán cho người nhận được giá trị tài sản, bất kể ai là người đưa ra yêu cầu định giá ban đầu.
3.3. Chi phí thẩm định giá do đương sự đề nghị
Pháp luật cũng quy định rõ nghĩa vụ chịu chi phí đối với chi phí thẩm định giá tài sản (khi đương sự đề nghị Tòa án yêu cầu Tổ chức thẩm định giá tài sản) được thực hiện như nghĩa vụ chịu chi phí định giá tài sản. Điều này cho thấy pháp luật đã thống nhất nguyên tắc chịu trách nhiệm chi phí, không phân biệt tổ chức thực hiện là Hội đồng định giá do Tòa án thành lập hay Tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp. Việc phân bổ chi phí cuối cùng luôn tuân theo kết quả tố tụng và các nguyên tắc đã nêu.
4. Kết luận
Nghĩa vụ chịu chi phí định giá tài sản khi đương sự yêu cầu là một trong những cơ chế pháp lý quan trọng nhất nhằm phân định trách nhiệm tài chính, buộc đương sự phải cân nhắc kỹ lưỡng tính cần thiết và căn cứ của yêu cầu định giá trước khi đưa ra đề nghị với Tòa án.
Pháp luật cũng có cơ chế linh hoạt để xử lý các tình huống đặc biệt, chẳng hạn như: trường hợp các bên đương sự cùng yêu cầu định giá, chi phí định giá sẽ được chia đều; trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng chủ động yêu cầu định giá vì cần thiết cho quá trình giải quyết vụ án, chi phí này có thể do Ngân sách Nhà nước tạm ứng; hoặc trong giai đoạn thi hành án, nếu việc định giá là cần thiết để bảo đảm việc kê biên, bán đấu giá tài sản, chi phí sẽ do người phải thi hành án chịu. Những quy định cụ thể và rõ ràng như vậy thể hiện tính minh bạch và trách nhiệm trong tố tụng dân sự, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả, tính khả thi của hoạt động định giá tài sản trong thực tế.
Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng.
Xin chân thành cảm ơn!
