Bị cận có phải đi nghĩa vụ quân sự không? Cận bao nhiêu độ thì được miễn hoặc tạm hoãn?

Việc thực hiện nghĩa vụ quân sự (NVQS) là trách nhiệm của mọi công dân nam. Hàng năm, khi đến đợt tuyển quân, một trong những thắc mắc phổ biến nhất là về tiêu chuẩn sức khỏe, đặc biệt là tật khúc xạ (cận thị). Đặc biệt, từ ngày 01/01/2024, quy định mới về tiêu chuẩn sức khỏe NVQS chính thức có hiệu lực. Bài viết này của Luật Minh Khuê sẽ làm rõ bị cận bao nhiêu độ thì không phải đi NVQS theo quy định mới nhất.

1. Bị cận bao nhiêu độ thì không phải đi nghĩa vụ quân sự 2025?

Theo Thông tư 105/2023/TT-BQP (có hiệu lực từ ngày 01/01/2024), công dân bị cận thị từ 1.5 diop trở lên sẽ bị chấm điểm 3, tương ứng với sức khỏe loại 3.

Căn cứ Khoản 3, Điều 4 của Thông tư này, không gọi nhập ngũ đối với công dân có sức khỏe loại 3 do tật khúc xạ về mắt (cận thị, viễn thị). Điều đó có nghĩa là dù địa phương thiếu chỉ tiêu, Hội đồng Nghĩa vụ quân sự cũng không được phép gọi nhập ngũ những trường hợp cận thị thuộc loại sức khỏe này.

Tuy nhiên, công dân xếp loại 3 vì các lý do khác (như thể lực, cân nặng...) vẫn có thể được gọi nhập ngũ nếu địa phương có nhu cầu.

Trước đây, theo Thông tư liên tịch 16/2016/TTLT-BYT-BQP, mức cận thị để được xếp loại 3 là 3.0 diop. Như vậy, quy định mới đã hạ ngưỡng từ 3.0 xuống 1.5 diop, khiến nhiều công dân chưa nắm rõ quyền lợi của mình theo luật hiện hành.

Tóm lại, mốc 1.5 diop là ngưỡng quan trọng nhất mà công dân cần ghi nhớ trong kỳ tuyển quân năm 2025, căn cứ tại Điều 4 và Phụ lục I (Bảng 1), Thông tư 105/2023/TT-BQP.

2. Cận thị 1.5 độ là miễn, tạm hoãn hay không đủ sức khỏe?

Cận thị 1.5 diop trở lên thuộc trường hợp không đủ tiêu chuẩn sức khỏe (sức khỏe loại 3) và sẽ không được gọi nhập ngũ trong đợt tuyển quân đó. Đây không phải là trường hợp miễn hay tạm hoãn theo định nghĩa của Luật NVQS.

Rất nhiều công dân và phụ huynh nhầm lẫn ba khái niệm pháp lý này, dẫn đến việc hiểu sai về tình trạng của mình. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính lâu dài và hệ quả pháp lý của từng trường hợp:

Miễn: Là miễn trừ hoàn toàn, vĩnh viễn không bao giờ bị gọi nhập ngũ. Trường hợp này chỉ áp dụng cho các đối tượng chính sách rất đặc biệt (ví dụ: con của liệt sĩ, con của thương binh hạng một).

Tạm hoãn: Là tạm dừng nghĩa vụ có thời hạn. Công dân sẽ bị gọi lại ngay khi lý do tạm hoãn không còn (ví dụ: sinh viên tốt nghiệp Đại học, hoặc gia đình không còn khó khăn). Các trường hợp này được quy định rõ tại Điều 41 của Luật NVQS.

Không đủ sức khoẻ: Đây là trường hợp của cận thị. Nó không phải là vĩnh viễn. Công dân vẫn thuộc diện sẵn sàng nhập ngũ và có nghĩa vụ phải đi khám sức khỏe lại hàng năm khi có lệnh gọi. Nếu trong tương lai, sức khỏe của bạn thay đổi (ví dụ: bạn phẫu thuật Lasik và mắt phục hồi tốt, đạt Loại 2), bạn sẽ lập tức đủ điều kiện và bị gọi nhập ngũ.

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết 3 trường hợp theo Điều 41, Luật Nghĩa vụ quân sự 2015; Điều 4 & Phụ lục I, Thông tư 105/2023/TT-BQP:

3. Cách chấm điểm tật khúc xạ (cận thị) theo quy định mới nhất

Hội đồng y tế sẽ chấm điểm theo 8 chỉ tiêu trên Bảng phân loại tiêu chuẩn sức khỏe (Thể lực, Mắt, Tai mũi họng, Răng hàm mặt, Nội khoa, Tâm thần kinh, Ngoại khoa, Da liễu). Riêng về mắt (cận thị), mức 1.5 diop là mốc để chấm Điểm 3. Theo nguyên tắc, chỉ cần 1 trong 8 chỉ tiêu bị Điểm 3 thì tổng thể sẽ bị xếp Sức khỏe loại 3.

Quy trình chấm điểm và phân loại sức khỏe được thực hiện như sau:

Chấm điểm:

Mỗi chuyên khoa (trong 8 chuyên khoa) sẽ cho một điểm số từ 1 đến 6.

• Điểm 1: Chỉ tình trạng sức khỏe rất tốt.
• Điểm 2: Chỉ tình trạng sức khỏe tốt.
• Điểm 3: Chỉ tình trạng sức khỏe trung bình.
• Điểm 4: Chỉ tình trạng sức khỏe kém.
• Điểm 5: Chỉ tình trạng sức khỏe rất kém.
• Điểm 6: Chỉ tình trạng sức khỏe đặc biệt kém, miễn làm nghĩa vụ.

Phân loại: Loại sức khỏe chung của công dân được xác định bằng cách lấy điểm số cao nhất (tức là xấu nhất) trong 8 chỉ tiêu.

Ví dụ: 7 chỉ tiêu của bạn đều đạt Điểm 1 (Rất tốt), nhưng riêng chỉ tiêu Mắt (do cận 1.5 diop) bị chấm Điểm 3. Kết luận cuối cùng về sức khỏe của bạn là Loại 3.

Dưới đây là Bảng trích dẫn cách chấm điểm cho tật Cận thị, theo Bảng 1, Phụ lục I, ban hành kèm Thông tư 105/2023/TT-BQP:

Bảng trên cho thấy rõ ràng, ngay khi công dân chạm mốc 1.5 diop, chỉ tiêu Mắt sẽ nhận Điểm 3, và tổng thể sức khỏe sẽ bị xếp Loại 3.

4. Cần chuẩn bị giấy tờ gì để chứng minh độ cận khi đi khám tuyển?

Bạn nên chủ động khám tại Bệnh viện (ví dụ: bệnh viện cấp tỉnh, bệnh viện mắt chuyên khoa có tư cách pháp nhân) và mang theo bệnh án/kết luận của bệnh viện để xuất trình cho Hội đồng khám tuyển. Phiếu đo mắt từ các cửa hàng kính tư nhân thường không có giá trị pháp lý để tham khảo.

Theo quy trình mới (áp dụng Luật 98/2025/QH15 và Thông tư 106/2025/TT-BQP), quyết định cuối cùng về sức khỏe của công dân là do Hội đồng khám sức khỏe khu vực (do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập) kết luận. Tuy nhiên, trong thực tế, việc đo mắt tại điểm khám tuyển có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố dẫn đến sai lệch.

Để bảo vệ quyền lợi của mình, công dân cần có chiến lược pháp lý chủ động:

Chuẩn bị hồ sơ y tế hợp lệ: Các phiếu đo mắt tự động từ cửa hàng kính không được coi là tài liệu y tế chính thức và không có giá trị pháp lý.⁶ Bạn cần một hồ sơ bệnh án (medical record) hợp lệ, có dấu đỏ và kết luận rõ ràng từ một bệnh viện có tư cách pháp nhân.

Nộp hồ sơ sớm tại cấp xã: Chiến lược tốt nhất là nộp bản sao (có thể cần chứng thực) của hồ sơ bệnh án này cho Ban chỉ huy quân sự cấp xã/phường trước ngày khám tuyển chính thức (trong quá trình sơ tuyển tại Trạm y tế cấp xã). Khi hồ sơ của bạn đã được "đánh dấu" là có tiền sử bệnh lý, Hội đồng khám sức khỏe khu vực (cấp tỉnh) khi khám chính thức sẽ phải xem xét kỹ lưỡng hơn và có trách nhiệm đối chiếu kết quả đo tại chỗ với bệnh án bạn đã cung cấp.

Xuất trình tại buổi khám: Mang theo bản gốc (để đối chiếu) hoặc bản sao y hồ sơ bệnh án khi đi khám chính thức tại địa điểm do Hội đồng khám sức khỏe khu vực (cấp tỉnh) tổ chức.

Sai lầm thường gặp: Nhiều công dân chỉ mang theo phiếu đo mắt của cửa hàng kính, hoặc chỉ thông báo miệng với bác sĩ rằng mình bị cận. Những trường hợp này, nếu kết quả đo tại chỗ cho ra 1.25 diop, công dân sẽ bị kết luận là Loại 2 và đủ điều kiện nhập ngũ, dẫn đến các khiếu nại về sau.

Căn cứ pháp lý: Quy trình khám tuyển thực tế (dựa trên Luật 98/2025/QH15, Thông tư 106/2025/TT-BQP).

5. Trường hợp bị loạn thị, viễn thị có phải đi nghĩa vụ quân sự không?

Không. Tương tự như cận thị, Thông tư 105/2023 quy định rất rõ: Viễn thị (mọi mức độ) được chấm Điểm 3 (tương đương sức khỏe loại 3) và sẽ không bị gọi nhập ngũ. Loạn thị (mọi loại) nếu trên 1.0 diop cũng sẽ được chấm Điểm 3 trở lên.

Quy định chấm điểm chi tiết cho các tật khúc xạ khác tại Phụ lục I, Thông tư 105/2023/TT-BQP như sau:

Đối với Viễn thị (Hyperopia):

Tất cả các mức độ viễn thị (kể cả < 1.0 diop) đều bị chấm Điểm 3.

Kết luận: Công dân bị viễn thị (ở bất kỳ mức độ nào) sẽ có sức khỏe Loại 3 và không bị gọi nhập ngũ.

Đối với Loạn thị (Astigmatism):

• Loạn thị (bao gồm tất cả các loại) <=1.0 diop: Chấm Điểm 2.
• Loạn thị (bao gồm tất cả các loại) > 1.0 diop: Chấm Điểm 3.

Kết luận: Nếu bạn bị loạn thị từ 1.25 diop trở lên, bạn sẽ có sức khỏe Loại 3 và không bị gọi nhập ngũ. Nếu bạn loạn thị 1.0 diop trở xuống (và các chỉ tiêu khác bình thường), bạn vẫn đủ sức khỏe (Loại 2) và vẫn phải đi.

Trong trường hợp phức tạp (ví dụ: vừa cận vừa loạn), Hội đồng y tế sẽ căn cứ vào tổng độ khúc xạ (quy đổi) để xác định điểm số cuối cùng. Do đó, việc cung cấp hồ sơ bệnh án chi tiết (như Hướng dẫn 4) là rất quan trọng.

6. Đã phẫu thuật mắt (mổ Lasik, cận thị) có được miễn NVQS không?

Chưa chắc chắn, và khả năng cao là vẫn phải đi. Quy định tại Thông tư 105 nêu rõ "Cận thị đã phẫu thuật thì tính theo thị lực không kính và cộng thêm 1 điểm". Nếu sau phẫu thuật, thị lực của bạn phục hồi tốt (ví dụ: đạt 10/10, chấm điểm 1), khi cộng thêm 1 điểm sẽ thành Điểm 2. Bạn vẫn đủ sức khỏe (Loại 2) và phải đi nghĩa vụ quân sự.

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất. Nhiều công dân nghĩ rằng mổ mắt sẽ giúp mình không phải đi nghĩa vụ (hoặc vì lý do mắt đã can thiệp, hoặc vì hết cận). Thực tế thì ngược lại mổ Lasik thành công thường khiến bạn đủ điều kiện nhập ngũ. Cơ chế "cộng thêm 1 điểm" là một hình thức "phạt" cho tình trạng mắt đã qua can thiệp phẫu thuật, không còn nguyên vẹn.

Chúng ta có 2 kịch bản sau:

Kịch bản 1: Phẫu thuật thành công (Phổ biến):

Sau phẫu thuật (Lasik, Relex Smile...), thị lực không kính của bạn đạt 10/10.

Theo bảng chấm điểm thị lực, 10/10 được chấm Điểm 1.

Áp dụng quy định "cộng thêm 1 điểm" (phạt phẫu thuật).

Kết quả chỉ tiêu Mắt = 1 + 1 =  Điểm 2.

Kết luận: Sức khỏe Loại 2, đủ điều kiện gọi nhập ngũ.

Kịch bản 2: Phẫu thuật có biến chứng:

• Sau phẫu thuật, mắt có di chứng, thị lực không kính chỉ đạt 8/10.
• Theo bảng chấm điểm thị lực, 8/10 được chấm Điểm 2.
• Áp dụng quy định "cộng thêm 1 điểm" (phạt phẫu thuật).
• Kết quả chỉ tiêu Mắt = 2 + 1 = Điểm 3.

Kết luận: Sức khỏe Loại 3, không gọi nhập ngũ.

Như vậy, việc mổ mắt chỉ giúp bạn không phải đi nghĩa vụ nếu ca phẫu thuật đó không thành công và để lại di chứng làm giảm thị lực xuống mức Điểm 2 (để cộng 1 thành 3). Công dân đã phẫu thuật mắt bắt buộc phải mang theo toàn bộ hồ sơ bệnh án phẫu thuật (chứng nhận phẫu thuật, kết quả tái khám) đến Hội đồng khám tuyển.

7. Thủ tục khiếu nại khi không đồng ý với kết quả khám sức khỏe NVQS

Do cải cách hành chính bãi bỏ cấp huyện, quy trình khiếu nại đã thay đổi. Nếu không đồng ý với kết quả khám sức khỏe do Hội đồng khám sức khỏe khu vực (cấp tỉnh) công bố, bạn có quyền khiếu nại. Kết luận cuối cùng về sức khỏe sẽ do Hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh thực hiện giám định khi có khiếu nại.

Quy trình khiếu nại được thực hiện như sau:

Cấp 1: Khiếu nại tại cấp Xã (Phường)

Công dân có thể gửi Đơn khiếu nại (nêu rõ lý do không đồng ý, ví dụ: kết luận độ cận thấp hơn thực tế) đến Ban chỉ huy quân sự cấp xã hoặc Trạm y tế cấp xã.

Kèm theo đơn là các bằng chứng y tế hợp lệ (hồ sơ bệnh án tại bệnh viện như Hướng dẫn 4).

Trạm y tế cấp xã và Ban CHQS cấp xã có trách nhiệm phối hợp giải quyết khiếu nại ban đầu của công dân trong phạm vi thẩm quyền.

Cấp 2: Giám định y khoa tại cấp Tỉnh (Kết luận cuối cùng)

Nếu công dân không đồng ý với giải quyết tại cấp xã, hoặc khiếu nại về kết luận của Hội đồng khám sức khỏe khu vực, Hội đồng NVQS cấp tỉnh sẽ đề nghị Hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh (một tổ chức y tế chuyên môn, độc lập) thực hiện giám định phúc tra.   

Kết luận của Hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh về tình trạng sức khỏe sẽ là kết luận cuối cùng, có giá trị pháp lý cao nhất để xác định công dân có đủ điều kiện nhập ngũ hay không.   

Căn cứ pháp lý: Điều 10, Thông tư 105/2023/TT-BQP (Quy định về Giám định sức khỏe) ; Thông tư 106/2025/TT-BQP (về trách nhiệm của cấp xã); Luật 98/2025/QH15 (về thay đổi thẩm quyền).   

8. Các trường hợp được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự ngoài lý do sức khỏe

Nếu bạn không đủ điều kiện về sức khỏe (ví dụ, bạn chỉ cận 1.0 độ), bạn vẫn có thể được tạm hoãn nếu thuộc các trường hợp quy định tại Điều 41 Luật NVQS 2015. Phổ biến nhất là: (1) Đang là sinh viên đại học/cao đẳng hệ chính quy, hoặc (2) Là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng người thân không còn khả năng lao động.

Các trường hợp tạm hoãn phổ biến nhất theo Điều 41 Luật NVQS 2015 bao gồm:

Lý do học vấn:

• Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông.
• Đang được đào tạo trình độ đại học/cao đẳng hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục đại học/nghề nghiệp trong thời gian một khóa đào tạo.

Thủ tục: Bạn cần nộp "Giấy xác nhận sinh viên" hoặc Giấy báo trúng tuyển (bản gốc) cho Ban chỉ huy quân sự xã/phường trước ngày khám tuyển.

Lý do hoàn cảnh gia đình:

• Là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động (phải có xác nhận của UBND cấp xã).
• Một con của bệnh binh, người nhiễm chất độc da cam (suy giảm khả năng lao động từ 61% đến 80%).
• Có anh, chị hoặc em ruột là hạ sĩ quan, binh sĩ đang phục vụ tại ngũ (hoặc chiến sĩ Công an).

Thủ tục: Bạn cần làm Đơn xin tạm hoãn, kèm theo các giấy tờ chứng minh hoàn cảnh gia đình và phải được UBND cấp xã xác nhận.

Lưu ý quan trọng về thẩm quyền (thay đổi theo Luật 98/2025/QH15):

Trước đây, Chủ tịch UBND cấp huyện ra quyết định tạm hoãn/miễn. Nay, theo Luật 98/2025/QH15 (sửa đổi Điều 42 Luật NVQS), thẩm quyền này đã được chuyển lên Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Công dân vẫn nộp hồ sơ chứng minh (Giấy xác nhận sinh viên, hồ sơ hoàn cảnh gia đình) tại Ban chỉ huy quân sự cấp xã để tổng hợp và trình cấp tỉnh ra quyết định cuối cùng.

Căn cứ pháp lý: Điều 41, Luật Nghĩa vụ quân sự 2015; Luật 98/2025/QH15 (sửa đổi Điều 42 Luật NVQS).

Kết luận

Như vậy, quy định mới nhất tại Thông tư 105/2023/TT-BQP đã thay đổi mốc cận thị. Mốc quan trọng nhất mà công dân cần ghi nhớ là cận thị từ 1.5 diop trở lên sẽ được xếp sức khỏe Loại 3 và thuộc diện không gọi nhập ngũ.2 Quy định này cũng áp dụng tương tự cho người bị viễn thị (mọi mức độ) và loạn thị (trên 1.0 diop).

Đồng thời, Luật 98/2025/QH15 và Thông tư 106/2025/TT-BQP đã thay đổi căn bản quy trình thủ tục. Việc khám tuyển nay do Hội đồng khám sức khỏe khu vực (cấp tỉnh) thực hiện, và thẩm quyền quyết định tạm hoãn/miễn cũng thuộc về Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Quá trình khám tuyển và khiếu nại (nay giải quyết tại cấp xã và giám định cuối cùng tại cấp tỉnh) liên quan đến nhiều thủ tục pháp lý phức tạp. Nếu bạn không đồng ý với kết luận của Hội đồng khám sức khỏe khu vực hoặc cần hỗ trợ pháp lý về hồ sơ, thủ tục, vui lòng liên hệ Tổng đài tư vấn pháp luật của Luật Minh Khuê: 1900 6162 để được Luật sư hỗ trợ kịp thời.