Các trường hợp tạm dừng đóng BHXH theo quy định mới

Bảo hiểm xã hội là trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh, bảo đảm thu nhập và ổn định đời sống cho người lao động khi gặp rủi ro. Tuy nhiên, trong thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh và quan hệ lao động, có những thời điểm người sử dụng lao động hoặc người lao động gặp khó khăn khách quan dẫn đến việc không thể tiếp tục đóng BHXH đúng hạn. Nhằm tạo sự linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm tính chặt chẽ của pháp luật, các quy định mới đã xác định rõ những trường hợp được tạm dừng đóng BHXH. Việc nhận diện đúng các trường hợp này giúp các bên thực hiện nghĩa vụ đúng quy định, đồng thời bảo vệ quyền lợi lâu dài của người tham gia.

1. Tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội là gì?

Tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội là việc người lao động và người sử dụng lao động được phép tạm thời chưa phải nộp tiền đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội trong một khoảng thời gian nhất định khi gặp hoàn cảnh đặc biệt. Đây là một cơ chế mang tính linh hoạt, nhằm giảm bớt áp lực tài chính khi hoạt động lao động, sản xuất hoặc thu nhập bị gián đoạn. Việc tạm dừng không làm chấm dứt quan hệ tham gia bảo hiểm xã hội giữa các bên. Nghĩa vụ đóng chỉ được hoãn lại trong thời gian xác định thay vì bị xóa bỏ hoàn toàn. Vì vậy, bản chất của tạm dừng đóng là sự trì hoãn có điều kiện, không phải miễn trách nhiệm.

Cơ chế này giúp cân bằng lợi ích giữa việc bảo đảm an sinh xã hội và khả năng thực tế của người tham gia. Trong thời gian tạm dừng, các chủ thể có điều kiện ổn định lại tài chính hoặc khắc phục khó khăn phát sinh. Sau khi điều kiện bình thường được khôi phục, nghĩa vụ đóng tiếp tục được thực hiện theo quy định chung. Điều đó góp phần bảo vệ quyền lợi lâu dài của người lao động và duy trì sự ổn định của quỹ bảo hiểm. Nhờ vậy, tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội trở thành giải pháp hỗ trợ cần thiết nhưng vẫn bảo đảm tính trách nhiệm và bền vững của hệ thống.

2. Tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất 

2.1. Tạm dừng đóng do người sử dụng lao động gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh

Theo điểm a khoản 1 Điều 37 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người sử dụng lao động được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất khi gặp khó khăn buộc phải tạm dừng sản xuất, kinh doanh. Khó khăn này phải thể hiện ở tình trạng thiếu hụt tài chính nghiêm trọng, không đủ khả năng đồng thời chi trả tiền lương và tiền đóng BHXH cho người lao động.

Hoạt động sản xuất có thể bị gián đoạn bởi các nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế, mất thị trường tiêu thụ hoặc thiếu vốn lưu động. Ngoài ra, doanh nghiệp đang áp dụng thủ tục phục hồi theo pháp luật về phá sản cũng được tạm dừng đóng nhằm tạo điều kiện tái cơ cấu và duy trì việc làm.

Về phạm vi và thời gian áp dụng, khoản 1 Điều 37 quy định chỉ tạm dừng đóng đối với quỹ hưu trí và tử tuất, không bao gồm các quỹ ngắn hạn như ốm đau, thai sản hay tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp. Sự giới hạn này nhằm bảo đảm các chế độ thiết yếu trước mắt của người lao động vẫn được chi trả kịp thời. 

2.2. Hết thời hạn tạm dừng đóng 

Thời gian tạm dừng tối đa 12 tháng, là giới hạn để tránh lạm dụng và bảo vệ sự bền vững của quỹ BHXH.

Hết thời hạn, người sử dụng lao động và người lao động phải tiếp tục đóng và thực hiện đóng bù toàn bộ số tiền của những tháng đã tạm dừng. Cơ chế đóng bù đúng hạn giúp quỹ không bị thất thu và bảo đảm quá trình tham gia BHXH của người lao động được ghi nhận đầy đủ. 

Thời hạn đóng bù chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo tháng kết thúc việc tạm dừng đóng. Số tiền đóng bù bằng số tiền phải đóng của những tháng tạm dừng đóng.

3. Tạm dừng đóng do người lao động bị tạm giam hoặc tạm đình chỉ công việc

Theo khoản 2 Điều 37 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định về trường hợp tạm dừng đóng được áp dụng đối với người lao động đang tham gia BHXH bắt buộc nhưng bị tạm giam hoặc tạm đình chỉ công việc. Điều kiện tạm dừng như sau:

• Người lao động phải có quan hệ lao động hợp pháp và đang thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH theo quy định.
• Việc tạm giam hoặc đình chỉ thường xuất phát từ yêu cầu điều tra, tố tụng hoặc xử lý kỷ luật của cơ quan, đơn vị có thẩm quyền.

Trong thời gian này, người lao động không làm việc và không hoặc chưa được trả tiền lương. Do không phát sinh tiền lương làm căn cứ tính đóng nên pháp luật cho phép tạm dừng nghĩa vụ đóng BHXH để bảo đảm phù hợp với thực tế thu nhập. Khoản 2 Điều 37 quy định cả người lao động và người sử dụng lao động đều được tạm dừng đóng BHXH trong thời gian bị gián đoạn việc làm.  

Trường hợp người lao động sau đó được kết luận không vi phạm hoặc được truy lĩnh đầy đủ tiền lương thì phát sinh nghĩa vụ đóng bù cho thời gian đã tạm dừng. Mức đóng bù bằng số tiền phải đóng tương ứng với các tháng trước đó, tính theo tiền lương được truy lĩnh. Quy định này bảo đảm thời gian tham gia BHXH không bị gián đoạn, đồng thời duy trì đầy đủ quyền lợi về hưu trí, tử tuất và các chế độ liên quan.

4. So sánh hai trường hợp tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội theo quy định mới nhất

Căn cứ Điều 37 Luật Bảo hiểm xã hội, pháp luật quy định hai nhóm trường hợp được tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc với điều kiện, phạm vi và cơ chế thực hiện khác nhau. Sự khác biệt này phụ thuộc vào nguyên nhân phát sinh, có thể xuất phát từ phía người sử dụng lao động hoặc từ phía người lao động. Mỗi nhóm trường hợp đều gắn với những hoàn cảnh khách quan làm gián đoạn khả năng thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Vì vậy, việc nhận diện đúng căn cứ áp dụng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình thực thi pháp luật.

Việc phân biệt rõ từng trường hợp giúp xác định chính xác chủ thể được tạm dừng, thời hạn áp dụng và trách nhiệm đóng bù sau thời gian gián đoạn. Điều này góp phần bảo đảm quyền lợi của người lao động đồng thời duy trì sự ổn định của quỹ bảo hiểm xã hội. Cách tiếp cận hệ thống hóa cũng tạo thuận lợi cho việc so sánh và đánh giá các điểm giống và khác nhau giữa hai nhóm. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết hai trường hợp tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội theo quy định mới nhất:

Kết luận

Như vậy, quy định về các trường hợp tạm dừng đóng BHXH theo pháp luật mới đã thể hiện sự linh hoạt và nhân văn trong chính sách an sinh xã hội, vừa bảo đảm kỷ luật tài chính của quỹ bảo hiểm, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp và người lao động vượt qua những khó khăn khách quan trong quá trình hoạt động và làm việc. Cơ chế này giúp hạn chế tình trạng nợ đọng, chậm đóng kéo dài, đồng thời duy trì sự ổn định của quan hệ lao động và bảo vệ quyền lợi lâu dài của người tham gia BHXH. Tuy nhiên, việc tạm dừng chỉ mang tính tạm thời và phải được thực hiện đúng căn cứ, điều kiện, thủ tục theo quy định của pháp luật, tránh lạm dụng hoặc hiểu sai bản chất chính sách. Vì vậy, các chủ thể liên quan cần chủ động tìm hiểu, tuân thủ và phối hợp chặt chẽ với cơ quan BHXH để bảo đảm nghĩa vụ được thực hiện đầy đủ khi hết thời gian tạm dừng, qua đó góp phần xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội minh bạch, bền vững và ngày càng phát huy hiệu quả trong việc bảo đảm an sinh cho toàn xã hội.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.