1. Quy định mới nhất về điều kiện hưởng lương hưu và rút BHXH 1 lần

Tại thời điểm ngày 28/08/2026, quy định đang áp dụng là Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, ban hành ngày 29/06/2024 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Đây là mốc rất quan trọng vì từ ngày 01/07/2025, điều kiện hưởng lương hưu và hưởng BHXH một lần đã thay đổi đáng kể.

Về lương hưu, điểm mới lớn nhất là người lao động chỉ cần có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên, thay vì 20 năm như trước đây, nếu đồng thời đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động. Quy định này giúp nhiều người tham gia muộn hoặc quá trình đóng không liên tục vẫn có cơ hội hưởng lương hưu hằng tháng.

Về mức hưởng lương hưu, Luật BHXH 2024 giữ nguyên nguyên tắc hưởng theo thời gian đóng và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Theo hướng dẫn công khai của cơ quan BHXH:

Lao động nữ: đủ 15 năm đóng thì hưởng 45%, sau đó mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, tối đa 75%.
Lao động nam: nếu đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm thì 15 năm tương ứng 40%, mỗi năm thêm được cộng 1%; đủ 20 năm thì đạt 45%, sau đó mỗi năm thêm được cộng 2%, tối đa 75%.

Về BHXH một lần, Luật 2024 chia người lao động thành hai nhóm rất rõ:

Nhóm đã có thời gian đóng BHXH trước ngày 01/07/2025: vẫn có thể rút BHXH một lần nếu sau 12 tháng không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không tham gia BHXH tự nguyện và tổng thời gian đóng chưa đủ 20 năm.
Nhóm bắt đầu tham gia từ ngày 01/07/2025 trở đi: không còn quyền rút BHXH một lần theo lý do “nghỉ việc sau 12 tháng” nữa, mà chỉ được nhận trong các trường hợp đặc biệt do luật quy định.

Các trường hợp đặc biệt vẫn được hưởng BHXH một lần gồm:

Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH.
Ra nước ngoài để định cư.
Đang mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng như ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS.
Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng.
Một số trường hợp quân nhân, công an, cơ yếu phục viên, xuất ngũ, thôi việc mà không đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Ngoài ra, Luật BHXH 2024 còn mở ra một hướng trung gian: người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH, nếu không rút một lần, có thể cân nhắc hưởng trợ cấp hằng tháng theo Điều 23 của Luật.

2. So sánh lợi ích giữa nhận lương hưu và rút BHXH 1 lần

Nếu nhìn ngắn hạn, BHXH một lần có ưu điểm là người lao động nhận được một khoản tiền ngay để xử lý nhu cầu tài chính trước mắt như trả nợ, chữa bệnh, ổn định cuộc sống hoặc chuyển hướng nghề nghiệp. Đây là lý do nhiều người lựa chọn rút.

Tuy nhiên, nếu nhìn trung và dài hạn, lương hưu thường có lợi hơn rõ rệt. Lợi ích của lương hưu không chỉ nằm ở khoản tiền nhận hằng tháng mà còn ở cả hệ sinh thái an sinh đi kèm.

Thứ nhất, lương hưu tạo ra thu nhập ổn định khi hết tuổi lao động. Đây là điểm rất quan trọng vì tuổi già thường là giai đoạn thu nhập giảm nhưng chi phí sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe lại tăng lên.

Thứ hai, người hưởng lương hưu được quỹ BHXH đóng bảo hiểm y tế. Đây là lợi ích lớn mà người rút BHXH một lần không còn được duy trì từ chế độ hưu trí. Trong thực tế, chi phí khám chữa bệnh tuổi già thường là gánh nặng lớn hơn nhiều so với số tiền nhận một lần ban đầu.

Thứ ba, lương hưu được Nhà nước điều chỉnh theo điều kiện kinh tế - xã hội và chỉ số giá tiêu dùng theo quy định. Điều đó giúp giá trị hưởng không bị “đứng yên” hoàn toàn trước lạm phát.

Thứ tư, khi người đang hưởng lương hưu qua đời, thân nhân còn có thể được xem xét chế độ tử tuất, trợ cấp mai táng nếu đủ điều kiện. Nếu đã rút BHXH một lần trước đó thì quyền lợi này bị thu hẹp rất nhiều.

Ngược lại, BHXH một lần có ba hạn chế lớn:

Nhận xong là chấm dứt phần lớn quyền lợi hưu trí lâu dài.
Không còn nền tảng thu nhập ổn định khi về già.
Dễ dùng hết tiền sớm nếu không có kế hoạch tài chính tốt.

Vì vậy, về bản chất, rút BHXH một lần là giải pháp tài chính ngắn hạn, còn lương hưu là giải pháp an sinh dài hạn.

3. Các yếu tố cần cân nhắc khi quyết định rút BHXH 1 lần

Trước khi quyết định, người lao động nên cân nhắc ít nhất 5 yếu tố.

Thứ nhất là số năm đã đóng BHXH. Nếu đã đóng gần mốc 15 năm thì việc bảo lưu hoặc đóng tiếp thường có lợi hơn rất nhiều so với rút. Càng gần điều kiện hưởng hưu, chi phí cơ hội của việc rút một lần càng lớn.

Thứ hai là độ tuổi hiện tại. Người còn trẻ, còn khả năng quay lại thị trường lao động hoặc tham gia BHXH tự nguyện thì nên ưu tiên bảo lưu thời gian đã đóng. Người đã lớn tuổi mà thời gian còn thiếu không nhiều cũng nên tính đến phương án đóng tiếp để đủ điều kiện hưởng hưu.

Thứ ba là hoàn cảnh tài chính thực tế. Nếu khó khăn chỉ mang tính tạm thời, người lao động nên cân nhắc các nguồn hỗ trợ khác như trợ cấp thất nghiệp, vay hợp pháp, hỗ trợ gia đình hoặc chuyển sang BHXH tự nguyện mức thấp. Chỉ nên rút BHXH một lần khi thực sự không còn lựa chọn phù hợp hơn.

Thứ tư là tình trạng sức khỏe và kế hoạch cuộc sống. Nếu thuộc trường hợp bệnh nặng, suy giảm khả năng lao động nghiêm trọng hoặc định cư ở nước ngoài thì rút BHXH một lần có thể là phương án hợp lý hơn.

Thứ năm là khả năng duy trì BHXH tự nguyện. Theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP, người tham gia BHXH tự nguyện đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu không quá 5 năm thì được đóng một lần cho số năm còn thiếu để đủ 15 năm hưởng lương hưu. Đây là một công cụ rất quan trọng để “về đích” thay vì rút một lần.

Nói cách khác, câu hỏi quan trọng không chỉ là “rút được bao nhiêu tiền”, mà là “nếu rút rồi, tuổi già sẽ sống bằng gì”.

4. Quy trình và thủ tục thực hiện rút BHXH 1 lần theo luật hiện hành

Theo Điều 78 và Điều 79 Luật BHXH 2024, khi đủ điều kiện hưởng BHXH một lần, người lao động nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH.

Hồ sơ cơ bản gồm:

Sổ BHXH.
Văn bản đề nghị hưởng BHXH một lần theo mẫu của cơ quan BHXH, hiện đang thực hiện phổ biến theo mẫu 14-HSB trên hệ thống dịch vụ công của BHXH Việt Nam.

Tùy từng trường hợp đặc biệt, cần bổ sung thêm giấy tờ:

Định cư ở nước ngoài: giấy tờ chứng minh việc định cư theo quy định.
Mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng: bản tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện.
Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc khuyết tật đặc biệt nặng: biên bản giám định hoặc giấy xác nhận mức độ khuyết tật.

Người lao động có thể nộp hồ sơ theo các cách sau:

Nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH cấp huyện hoặc cấp tỉnh nơi cư trú.
Nộp qua dịch vụ bưu chính công ích.
Nộp qua cổng dịch vụ công của BHXH Việt Nam hoặc Cổng Dịch vụ công Quốc gia, sau đó hoàn thiện phần hồ sơ giấy theo hướng dẫn nếu hệ thống yêu cầu.

Thời hạn giải quyết theo khoản 3 Điều 79 Luật BHXH 2024 là 07 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Nếu không giải quyết, cơ quan BHXH phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Khi làm thủ tục, người lao động nên rà soát kỹ quá trình đóng BHXH, tình trạng chốt sổ, thông tin nhân thân, số tài khoản nhận tiền và nhóm căn cứ pháp lý mình đang thuộc vào, nhất là mốc trước hay sau ngày 01/07/2025.

5. Lời khuyên từ luật sư: Nên chọn phương án nào để đảm bảo an sinh lâu dài?

Nếu mục tiêu là bảo đảm an sinh lâu dài, phương án nên ưu tiên trong đa số trường hợp vẫn là bảo lưu thời gian đóng BHXH để hướng tới lương hưu, thay vì rút BHXH một lần.

Lý do rất rõ: lương hưu không chỉ là tiền hằng tháng mà còn là một cơ chế bảo vệ tuổi già toàn diện, gồm thu nhập định kỳ, bảo hiểm y tế, khả năng điều chỉnh mức hưởng và các quyền lợi tử tuất cho thân nhân. Khi đã rút BHXH một lần, người lao động thường đổi một quyền lợi dài hạn lấy một khoản tiền ngắn hạn.

Từ góc độ thực tiễn, tôi cho rằng có thể chia thành 3 nhóm lựa chọn:

Nên ưu tiên giữ lại BHXH: người đã đóng gần 15 năm, người còn khả năng đi làm tiếp, người có thể tham gia BHXH tự nguyện, người muốn có chỗ dựa lúc tuổi già.
Có thể cân nhắc rút: người mắc bệnh nặng, suy giảm khả năng lao động nghiêm trọng, định cư ở nước ngoài, hoặc rơi vào hoàn cảnh tài chính đặc biệt cấp bách mà không còn giải pháp khác.
Cần tính toán riêng: người đã đủ tuổi nhưng chưa đủ 15 năm đóng, vì ngoài rút một lần còn có thể xem xét đóng tiếp cho đủ điều kiện hoặc hưởng trợ cấp hằng tháng theo Điều 23 Luật BHXH 2024.

Vì vậy, nếu không thuộc trường hợp bất khả kháng, lời khuyên an toàn hơn vẫn là không vội rút. Trong bối cảnh Luật BHXH 2024 đã giảm điều kiện xuống còn 15 năm, cánh cửa đến lương hưu hiện nay đã dễ mở hơn trước. Giữ lại quá trình đóng BHXH thường là cách giữ lại một “điểm tựa tuổi già”, thay vì chỉ giữ một khoản tiền có thể hết rất nhanh.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: