Cách ước lượng thương khi chia cho số có hai, ba chữ số dành cho lớp 4

1. Giới thiệu về ước lượng thương

Ở năm học lớp 2 và lớp 3, các em học sinh đã được dạy về bảng nhân và bảng chia từ 2 đến 9. Những bài học đơn giản về phép nhân và phép chia đã trở thành những nền tảng vững chắc cho sự phát triển toán học của họ. Tuy nhiên, khi sang đến năm học lớp 4, các em phải đối mặt với một thách thức mới: phải ôn tập lại phép chia cho số có một chữ số và đồng thời học về phép chia cho số có hai chữ số, ba chữ số, và thậm chí nhiều hơn nữa.

Trên thực tế, việc thực hiện các phép chia số có nhiều chữ số đã trở nên khó khăn đối với nhiều em học sinh. Nguyên nhân chính là họ chưa nắm được cách ước lượng thương một cách hiệu quả. Ước lượng thương có thể thực hiện qua hai cách khác nhau, và hai cách này đều hữu ích trong việc giúp học sinh giải quyết các bài toán phức tạp.

Cách 1 là làm tròn cả số bị chia và số chia, sau đó nhẩm thương. Việc này giúp các em xấp xỉ kết quả nhanh chóng, đặc biệt là khi cần đưa ra câu trả lời gần đúng trong thời gian ngắn.

Cách 2 là lấy chữ số đầu của số chia hoặc lấy hai chữ số đầu của số bị chia để thử thương. Điều này giúp các em kiểm tra kết quả dự kiến trước khi thực hiện phép chia chính thức. Đây là một cách tiếp cận hữu ích khi cần chắc chắn về đáp án.

Tổng hợp lại, việc ước lượng thương đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh giải quyết các bài toán phép chia số có nhiều chữ số một cách tự tin và hiệu quả. Qua sự rèn luyện và thực hành, các em sẽ trở nên thành thạo hơn trong việc giải quyết những thách thức toán học phức tạp hơn trong tương lai.

2. Cách ước lượng thương khi chia cho số có hai, ba chữ số dành cho lớp 4

Trong việc ước lượng khi chia cho số có hai hoặc ba chữ số, các em không chỉ cần hiểu cách thực hiện phép chia mà còn phải nắm vững một số thủ thuật làm tròn. Các thủ thuật này giúp làm cho quá trình tính toán trở nên nhanh chóng và dễ dàng hơn.

 Làm tròn giảm:

Khi số chia tận cùng là 1, 2, 3, 4 hoặc 5, ta thực hiện làm tròn giảm bằng cách bớt đi 1, 2 hoặc 5 đơn vị ở số chia và số bị chia. Điều này giúp dễ dàng tính toán thương hơn. Ví dụ, để ước lượng 92 : 23, ta làm tròn 92 thành 90 và 23 thành 20. Sau đó, ta nhận ra rằng 90 chia 20 bằng 4, và sau khi nhân lại ta kiểm tra được kết quả cuối cùng: 23 x 4 = 92, chứng tỏ ước lượng đúng là 4.

Làm tròn tăng:

Khi số chia tận cùng là 7, 8 hoặc 9, ta thực hiện làm tròn tăng bằng cách thêm 3, 2 hoặc 1 đơn vị vào số chia hoặc số bị chia. Việc này giúp tạo ra một số tròn chục để ước lượng. Ví dụ, để ước lượng 86 : 17, ta làm tròn 17 thành 20 và 86 thành 90. Bây giờ, ta có thể thấy rằng 90 chia 20 bằng 4. Sau khi nhân lại, ta kiểm tra kết quả: 17 x 4 = 68, nhỏ hơn 86. Lúc này, ta đã làm tròn đúng, nhưng thương còn thiếu một ít. Vì vậy, ta tăng thương từ 4 lên 5 và thử lại: 17 x 5 = 85. Kết quả là 85, gần với 86, và chúng ta có thể kết luận 86 : 17 = 5.

Làm tròn cả tăng và giảm:

Khi số chia tận cùng là 4, 5 hoặc 6, ta nên kết hợp cả thủ thuật làm tròn tăng và làm tròn giảm. Sau đó, thử lại các số trong khoảng hai thương ước lượng này. Ví dụ, để ước lượng 245 : 46:

- Ta làm tròn tăng số chia 46 thành 50 và làm tròn giảm số bị chia 245 thành 250.

- Khi đó, chỉ cần ước lượng 25 : 5 = 5 (vì số 5 ở số bị chia và số 6 ở số chia đã được che đi).

- Khi nhân vào, ta có 46 x 5 = 230, nhỏ hơn 245 (vì 245 - 230 = 15 < 46).

- Nhưng lưu ý, khi đã có kết quả ước lượng thương, khi nhân lại ta không cần phải làm tròn lại.

Những thủ thuật này giúp học sinh xử lý các phép chia số lớn một cách hiệu quả và tự tin hơn trong việc giải quyết các bài toán phức tạp.

3. Bài tập vận dụng cách ước lượng thương khi chia cho số có hai, ba chữ số dành cho lớp 4

Khi dạy học sinh về phép chia cho số có hai hoặc ba chữ số trong chương trình toán lớp 4, việc hướng dẫn các em cách ước lượng thương là một phần quan trọng. Tuy có hai cách ước lượng thương là làm tròn cả số chia và số bị chia rồi nhẩm thương, và cách lấy chữ số đầu của số bị chia chia cho chữ số đầu của số chia hoặc lấy hai chữ số đầu của số bị chia chia cho chữ số đầu của số chia, nhưng thực tế trong quá trình giảng dạy, học sinh thường gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là học sinh yếu.

Để giúp học sinh nhận ra khi nào nên sử dụng cách làm tròn cả hai số bị chia và số chia để nhẩm thương và khi nào nên sử dụng cách lấy chữ số đầu (hoặc hai chữ số đầu) của số bị chia chia cho chữ số đầu của số chia, có một số cách giáo dục và hỗ trợ có thể được áp dụng:

- Ví dụ cụ thể: Cung cấp cho học sinh nhiều ví dụ cụ thể và phong phú để họ thực hành. Sử dụng bài tập đa dạng để họ có thể áp dụng cả hai cách ước lượng thương trong các tình huống thực tế.

- Phân loại bài tập: Hướng dẫn học sinh phân loại bài tập theo loại phép chia. Ví dụ, khi số chia tận cùng là 1, 2, 3, 4, hoặc 5, thì cách làm tròn cả hai số thường hiệu quả hơn. Khi số chia tận cùng là 7, 8, hoặc 9, thì cách lấy chữ số đầu của số bị chia chia cho chữ số đầu của số chia thường phù hợp hơn. Điều này giúp học sinh xác định cách ước lượng thương dựa trên dạng bài tập.

- Bài tập thử thách: Đưa ra những bài tập thử thách mà yêu cầu học sinh phải sử dụng cả hai cách ước lượng thương và so sánh kết quả để chọn ra cách hiệu quả nhất. Điều này sẽ khuyến khích sự tư duy linh hoạt và tìm hiểu của học sinh.

- Thảo luận lớp học: Khuyến khích học sinh thảo luận với nhau và chia sẻ cách họ tiếp cận và giải quyết bài toán. Điều này có thể giúp học sinh học hỏi từ nhau và thấy rõ sự áp dụng thực tế của cả hai cách ước lượng thương.

- Hỗ trợ cá nhân: Cung cấp thời gian và hỗ trợ cá nhân cho những học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và thực hiện cách ước lượng thương. Thường xuyên theo dõi tiến bộ của họ và cung cấp phản hồi cụ thể và phương pháp điều chỉnh.

Tổng cộng, việc học cách ước lượng thương là một kỹ năng quan trọng trong toán học và cần thời gian và thực hành để trở nên thành thạo. Bằng cách cung cấp hướng dẫn chi tiết và cơ hội thực hành đa dạng, giáo viên có thể giúp học sinh xây dựng nền tảng vững chắc cho khả năng giải quyết các phép chia số lớn.

Ví dụ 1: 672 : 21

- Lượt chia thứ nhất ta lấy 67 chia cho 21; ta nhẩm thương bằng cách lấy 6 chia cho 2 được 3 lần. Thử 3 nhân 21 được 63 (hợp lí). Vậy nhận thương là 3

- Lượt chia thứ nhất dư 4 hạ 2 xuống được 42 chia cho 21; ta nhẩm thương bằng cách lấy 4 chia cho 2 được 2 lần. Thử 2 nhân 21 bằng 42 (hợp lí). Vậy nhận thương là 2

Vậy: 672 : 21 = 32

Ví dụ 2: 855 : 45

- Lượt chia thứ nhất ta lấy 85 chia cho 45; ta nhẩm thương bằng cách lấy 8 chia cho 4 được 2 lần, thử 2 nhân 45 được 90 (không hợp lí) khi đó ta xuống 1 lần.

Nhưng để giảm bớt số lần thử thương thì sau khi nhẩm 8 chia 4 được 2 lần, ta nhẩm tiếp 5 chia 4 không được 2 lần. Do vậy ta xuống ngay 1 lần.

Chú ý: cách nhẩm này chỉ sử dụng trong trường hợp lấy hai chữ số của số bị chia chia cho hai chữ số của số chia

Tương tự với các phép tính: 9009 : 33 ; 9276 : 39 .... ta cũng làm vậy

>> Xem thêm bài viết: Trọn bộ bài tập ôn luyện môn Toán lớp 4 mới nhất năm 2023 - 2024