1. Cầm là gì? Ý nghĩa của cầm chân cầm kỳ thi họa?
Cầm trong Cầm kỳ thi họa（琴）Có nghĩa là giỏi đánh đàn.
Âm nhạc luôn là phương tiện giúp tâm hồn chúng ta thư thái, sống lạc quan yêu đời. Để làm được điều đó cần đến tài hoa của những người nghệ sĩ, nhưng Mỹ nữa xưa đánh lên những tiếng đàn đi vào lòng người. Người xưa có câu:
"Chẳng ngôn ngữ nào em dịu và trầm lắng cho bằng ngôn ngữ của thi ca
Chẳng âm điệu nào thiết tha cho bằng cung thanh trầm cuộc khúc nhạc ... "
Như trong những khúc nhạc nổi tiếng thời xưa có tên: "Hoa tư dẫn" rất nổi tiếng. Nguồn gốc của nó là một vụ hoàng đế trị vì đến năm thứ 15, lo lắng cho thiên hạ không anh Bình mà buồn bã, một đêm nằm mộng ông thấy một nơi là Hoa Tư Quốc. Nhân dân nơi đây sống an nhàn, thoải mái không chạy theo những dục vọng của con người, không có thiện và ác. Khi tỉnh dậy ông ngộ ra được một đạo lý trị quốc theo phương thức như trong Hoa Tư Quốc.
Người dân trồng hoa từ quốc không tham lam và cũng không lưu luyến vào sinh mệnh, nên họ không có những dục vọng tranh đấu. Cảm giác đó chính là cảnh giới của người tu đạo, cho nên văn hóa cổ cần cũng là một loại tu luyện. Các nhà nho xưa thích chơi đàn, cầm được coi là quân tử, nho gia cho rằng cụ cầm có thể đem đến đạo, giống như đức có thể mình sáng trí tuệ, tĩnh tâm thiền định. Đạo ra yêu đàn vì đàn là thứ có thể giúp họ tu tâm dưỡng tính.
Chính khả năng truyền tải tiếng đàn đã khiến cho người đánh đàn trở nên đặc biệt hơn trong mắt mọi người. Tiếng đàn đi sâu vào lòng người, giúp con người ta xoa dịu tâm hồn, giúp ta thư giãn đầu óc và tinh thần, giúp bản thân trở nên tĩnh lặng mà nhẹ nhàng hơn bao giờ hết.
2. Kỳ là gì? Ý nghĩa của kỳ trong cầm kỳ thi họa?
Kỳ trong cầm kỳ thi họa （棋） Có nghĩa là chơi cờ giỏi.
Trong một trận đấu cờ, bộ não của chúng ta sẽ được đặt vào trạng thái làm việc, tư duy thường xuyên để đưa ra những mức cược anh minh, sắc sảo, thú vị, qua đó kích thích những sự hưng phấn, chống lại sự chỉ trẻ chậm chạp, tăng cường khả năng tập trung và tư duy logic.
Thêm vào đó, thời gian chơi cờ cũng là những khoảng thời gian mà chị não con người được độc lập trong trạng thái thanh thản, không bị các mối lo âu thường ngày chi phối.
Chính vì vậy, người chơi cầu giỏi sẽ có một cách tư duy hết sức thông minh sắc sảo, chuẩn xác hơn người, trong công việc họ thường thành công, trong cuộc sống họ thường là những người thư thái, bình tĩnh trong việc xử lý các tình huống, sự kiện.
Sở dĩ, khả năng chơi cờ được nhắc đến ở đây là bởi vì thế cờ như thế đời, mỗi trận cờ được coi như tình thế của một cuộc chiến diễn ra trong đời sống thực tại. Việc tính toán từng nước đi sẽ là cách hành xử của người chơi cờ. Do đó, cờ thể hiện tài trí, sự tập trung, tư duy logic của người chơi và tài quan sát và liệu việc sắc bén.
3. Thi là gì? Họa là gì? Thi họa là gì trong cầm kỳ thi họa?
Thi trong cầm kỳ thi họa (詩）Là giỏi thơ ca.
Họa trong cầm kỳ thi họa （畫）Là giỏi vẽ tranh.
Người xưa có câu "thi chung hữu hoạ, hoạ trung hữu thi" tức trong thơ có hoạ, trong hoạ có thơ.
Những công cụ truyền thống để phát triển hội họa bao gồm có bút lông, mực, thuốc màu, giấy lớn,...
Chủ đề của thi họa có thể phân thành người, Vật, phong cảnh, hoa cỏ,... Kĩ thuật của thi họa gồm có sử dụng ngồi bút và kỹ thuật viết ý. Những bức họa thường được vẽ kèm với thư pháp, đường nét có thể là theo kiểu mềm mại, sắc nét hoặc thanh lịch nhẹ nhàng, cũng có thể là biểu hiện qua những bất đồng vì tư thái và ý vị khác nhau của mỗi nghệ sĩ.
Thi vào hoạ vốn có cùng những mục đích, cả hai đều chú trọng đến vẻ ngoài và tư chất đồng nhất.
Một người nghệ sĩ tài hoa có thể đem người và vật vẽ ra thành thái sống động nhất. Người xưa thường có câu: "Trong thơ có họa, trong họa có thơ" thường được dùng như một cách tán thưởng khi thấy một bức tranh đẹp hãy nghe một bài thơ hay.
Thơ và họa như một cách để cố nhân vẽ lên bức tranh cuộc sống hằng ngày.
Xưa kia ở phương Bắc có nhiều Họa gia nổi tiếng.
Vào thời nhà Bắc Tề, có TàoTrọng Đạt với sở trường về vẽ phật đà, bồ tát, các nhân vật trong bức họa mềm mại như lụa, giống như từ dưới nước đi ra, nên ông được người đời ca tụng là "Tào y xuất thủy".
Triều Đường, cũng có họa gia Ngô Đạo Tứ được tôn làm "Nhất đại họa thánh" (Họa thánh giỏi nhất mọi thời đại). Họa gia này cũng có sở trường về vẽ tượng phật, thần tiên và vẽ về vũ trụ rộng lớn với bút pháp trong trẻo và không kém phần thanh lịch. Quần áo của các nhân vật trong tranh của ông như đang lay động trong gió, và từng nếp gấp, đường nét cũng được lột tả hết sức tỉ mỉ. Do đó, ông còn được gọi là "Ngô đới đảm phong".
Một nhân vật nổi tiếng khác không thể không kể đến trong lĩnh vực này là nhà thư pháp Cố Khải Chi, người đời coi ông là ông tổ của nền hội họa Trung Hoa.
Những đại họa gia kể trên đã giúp chúng ta có thể lĩnh ngộ được phần nào văn hóa thần truyền và những ngụ ý sâu xa trong đó.
4. Cầm kỳ thi họa là gì?
Qua những phân tích kể trên, có thể hiểu đơn giản ý nghĩa của câu thành ngữ Cầm kỳ thi họa là để chỉ bốn thú vui hàng ngày được xem như kỹ năng tu thân mà các nhà trí thức, quân tử thời xưa (bao gồm cả những tiểu thư khuê các hay con gái nhà quyền quý) nhất định phải thành thạo. Đồng thời, tiêu chí Cầm kỳ thi họa cũng được người xưa sử dụng như một tiêu chí để chứng minh sự dày công trau dồi kỹ năng, rèn luyện, cảm thụ nghệ thuật của mỗi người.
Cầm kỳ thi họa hay Cầm kỳ thư họa là một thành ngữ Hán Việt có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng được sử dụng phổ biến tại Việt Nam cho đến tận ngày nay.
Câu thành ngữ "Cầm kỳ thi họa" được Tôn Quang Hiến (người sống ở thời Tống của Trung Quốc) ghi trong quyển thứ 5 của tác phẩm "Bắc mộng tỏa ngôn". Từ tác phẩm này của Tôn Quang Hiến, 4 chữ "Cầm kỳ thi họa" dần trở thành một thành ngữ cố định để chỉ những người tài hoa, với kiến thức uyên bác trong nhiều lĩnh vực và đã được lưu truyền cũng như sử dụng đến tận ngày nay.
Theo quan niệm của thời phong kiến thì một người được xem là quân tử thì không chỉ cần văn võ song toàn mà còn cần đến tinh thông mọi thứ và cầm, kỳ, thi, họa chính là 4 tiêu chí quan trọng được coi là cốt lõi trong quan niệm về người quân tử. Không chỉ đối với nam nhân mà nữ nhân trong thời đại này cũng cần hết sức chú ý đến "Cầm kỳ thi họa" đặc biệt là những cô gái sinh ra trong gia đình danh gia, vọng tộc, có tiền, có chức, có quyền.
Nếu một người được đánh giá là "cầm kỳ thi họa" thì trên thực tế phải thực sự đa tài, và được coi trọng, tiếng nói vô cùng có trọng lượng trong xã hội bấy giờ. Khi được nhận xét là "cầm kỳ thi họa" thì có nghĩa là bạn không giống với những "phàm phu tục tử" thông thường.
Do chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa của phương Bắc mà từ lâu câu thành ngữ này đã dần trở lên quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt Nam.
Trên đây là toàn bộ bài viết của Luật Minh Khuê về Cầm kỳ thi họa là gì? Hy vọng bài viết này của Luật Minh Khuê đã cung cấp cho quý bạn đọc những thông tin hữu ích. Trân trọng cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi.
