Chiến lược diễn biến hòa bình là gì? Âm mưu, thủ đoạn mới trong diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch?

1. Khái niệm chiến lược diễn biến hòa bình là gì?

Theo cách tiếp cận trong giáo dục quốc phòng và an ninh ở Việt Nam, “diễn biến hòa bình” được dùng để chỉ chiến lược sử dụng các biện pháp phi quân sự nhằm tác động từ bên trong, làm suy yếu về chính trị, kinh tế, tư tưởng, văn hóa, xã hội và quốc phòng – an ninh, từ đó thúc đẩy sự thay đổi chế độ hoặc đường hướng phát triển của một quốc gia.

Khác với chiến tranh vũ trang, chiến lược này không nhất thiết sử dụng lực lượng quân sự trực tiếp mà thường tác động lâu dài, âm thầm và tổng hợp. Các chủ thể thực hiện có thể khai thác những khó khăn, mâu thuẫn, hạn chế đang tồn tại trong xã hội để làm gia tăng bất mãn, hoài nghi, chia rẽ và mất niềm tin.

Cần hiểu khái niệm này trong mối liên hệ với thực tiễn khách quan. Không phải mọi ý kiến phê bình, mọi hoạt động giao lưu quốc tế hay mọi thông tin từ nước ngoài đều là “diễn biến hòa bình”. Việc góp ý chính sách, phản ánh sai phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hoặc trao đổi học thuật là những hoạt động bình thường nếu được thực hiện đúng pháp luật.

Điểm cần nhận diện là sự khác nhau giữa:

• Phản biện xã hội hợp pháp và hoạt động kích động, xuyên tạc.
• Góp ý xây dựng và việc cố tình bịa đặt, vu khống.
• Giao lưu văn hóa và việc truyền bá nội dung độc hại, phản văn hóa.
• Sử dụng quyền tự do ngôn luận và hành vi lợi dụng quyền đó để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc quyền của người khác.

Như vậy, nhận thức đúng về “diễn biến hòa bình” không có nghĩa là nghi ngờ mọi ý kiến khác biệt, mà là biết phân tích nguồn tin, mục đích, nội dung, phương thức và hậu quả của một hoạt động cụ thể.

2. Bản chất và âm mưu của chiến lược diễn biến hòa bình đối với Việt Nam

Bản chất của chiến lược diễn biến hòa bình là tác động từng bước nhằm làm suy giảm sức mạnh nội tại của đất nước. Các hoạt động thường tập trung vào việc làm giảm niềm tin xã hội, gây chia rẽ giữa nhân dân với Nhà nước, giữa các tầng lớp nhân dân và giữa các vùng, miền, dân tộc, tôn giáo.

Đối với Việt Nam, các hoạt động chống phá thường được phân tích trên một số phương diện:

Về chính trị, mục tiêu là phủ nhận nền tảng tư tưởng, phủ nhận thành quả lịch sử, xuyên tạc đường lối phát triển và gây hoài nghi về vai trò lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị.

Về kinh tế, các hoạt động có thể hướng đến việc gây phụ thuộc, kích thích tâm lý chạy theo lợi ích ngắn hạn, xuyên tạc chính sách phát triển và khoét sâu những vấn đề như chênh lệch giàu nghèo, thất nghiệp hoặc khó khăn trong đời sống.

Về tư tưởng và văn hóa, việc truyền bá lối sống thực dụng, đề cao hưởng thụ, cổ súy chủ nghĩa cá nhân cực đoan hoặc phủ nhận truyền thống có thể làm suy giảm trách nhiệm với cộng đồng và lý tưởng sống của một bộ phận giới trẻ.

Về xã hội, những vụ việc phức tạp, sai phạm hoặc bất cập nếu không được thông tin đầy đủ có thể bị khai thác để tạo tâm lý bất mãn, kích động đối đầu và làm suy giảm sự gắn kết trong cộng đồng.

Về dân tộc, tôn giáo, các chủ thể xấu có thể lợi dụng sự khác biệt, khó khăn hoặc tâm lý bị tổn thương của một bộ phận đồng bào để kích động chia rẽ, kỳ thị, ly khai hoặc chống đối.

Âm mưu sâu xa của chiến lược này là làm cho các vấn đề nội tại bị nhìn nhận phiến diện, biến khuyết điểm cục bộ thành sự phủ nhận toàn bộ, biến khác biệt quan điểm thành xung đột và làm suy yếu năng lực tự bảo vệ của xã hội.

Tuy nhiên, đấu tranh phòng chống diễn biến hòa bình phải gắn với việc nhìn nhận đúng thực tế. Những hạn chế, sai phạm và bất cập trong đời sống cần được thẳng thắn thừa nhận, xử lý và khắc phục. Việc che giấu khuyết điểm, cung cấp thông tin chậm trễ hoặc phản ứng thiếu thuyết phục có thể tạo ra khoảng trống để tin giả và luận điệu xuyên tạc phát triển.

3. 6 thủ đoạn phổ biến trong chiến lược diễn biến hòa bình hiện nay

Thứ nhất, phủ nhận nền tảng tư tưởng và xuyên tạc lịch sử

Các chủ thể chống đối có thể bóp méo lịch sử, phủ nhận thành tựu của dân tộc, xuyên tạc vai trò của các nhân vật lịch sử hoặc sử dụng một sự kiện riêng lẻ để phủ định toàn bộ quá trình phát triển của đất nước.

Mục tiêu là làm thế hệ trẻ mất niềm tin vào lịch sử, thiếu hiểu biết về truyền thống và không nhận thức đầy đủ giá trị của độc lập, chủ quyền.

Thứ hai, lợi dụng các vấn đề chính trị, dân chủ và quyền con người

Một số đối tượng có thể sử dụng khẩu hiệu về dân chủ, tự do, nhân quyền để xuyên tạc chính sách, kích động đối đầu hoặc can thiệp vào công việc nội bộ. Những vấn đề chính đáng của người dân có thể bị tách khỏi bối cảnh, thổi phồng hoặc biến thành nguyên nhân gây mất ổn định.

Cần phân biệt giữa việc bảo vệ quyền con người đúng pháp luật với việc lợi dụng các vấn đề này để kích động bạo lực, phá hoại tài sản hoặc gây rối trật tự.

Thứ ba, gây sức ép và tạo sự phụ thuộc về kinh tế

Hoạt động chống phá có thể hướng vào việc gây mất ổn định kinh tế, xuyên tạc chính sách, kích thích tâm lý hoang mang hoặc làm gia tăng sự phụ thuộc vào bên ngoài.

Trong nhận thức, cần tránh cách hiểu cực đoan rằng mọi quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế đều là nguy cơ. Hội nhập và hợp tác là nhu cầu bình thường; vấn đề quan trọng là giữ vững độc lập, tự chủ, bảo đảm lợi ích quốc gia và tuân thủ pháp luật.

Thứ tư, truyền bá lối sống lệch lạc và làm suy giảm bản sắc văn hóa

Các nội dung đề cao vật chất, hưởng thụ, nổi tiếng bằng mọi giá, coi thường lao động hoặc phủ nhận trách nhiệm cộng đồng có thể ảnh hưởng đến tư tưởng và lối sống của giới trẻ.

Bên cạnh việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, mỗi người cần biết chọn lọc, giữ gìn tiếng Việt, truyền thống gia đình, tinh thần yêu nước, lòng nhân ái và ý thức trách nhiệm xã hội.

Thứ năm, lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo và các mâu thuẫn xã hội

Các đối tượng xấu có thể khoét sâu sự khác biệt, lợi dụng khó khăn ở vùng dân tộc thiểu số, xuyên tạc chính sách tôn giáo hoặc kích động tâm lý kỳ thị, chia rẽ.

Cách phòng ngừa hiệu quả là bảo đảm chính sách bình đẳng, tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng theo pháp luật, giải quyết kịp thời khó khăn của người dân và củng cố tinh thần đoàn kết.

Thứ sáu, sử dụng không gian mạng để phát tán tin giả và thao túng dư luận

Các thủ đoạn thường gặp gồm:

• Dùng tiêu đề giật gân để thu hút người đọc.
• Trộn lẫn thông tin thật với thông tin giả.
• Dùng hình ảnh, video cũ cho một sự kiện mới.
• Cắt ghép phát ngôn, hình ảnh hoặc âm thanh.
• Sử dụng tài khoản ẩn danh, tài khoản giả và hoạt động tương tác bất thường.
• Lợi dụng người nổi tiếng để hướng lái dư luận.
• Sử dụng công nghệ tạo nội dung giả mạo, kể cả hình ảnh và giọng nói.
• Kêu gọi chia sẻ nhanh, tẩy chay, tập trung đông người hoặc hành động trái pháp luật.

Không phải mọi nội dung gây tranh luận đều là hoạt động chống phá. Cần đánh giá dựa trên chứng cứ, nguồn phát tán, mục tiêu, cách thức và hậu quả cụ thể.

4. Nhận diện phương thức hoạt động của các thế lực thù địch trên không gian mạng

Không gian mạng có tốc độ lan truyền nhanh, khả năng tạo hiệu ứng đám đông và mức độ ẩn danh cao. Vì vậy, đây là môi trường dễ bị lợi dụng để phát tán thông tin sai lệch và kích thích cảm xúc cực đoan.

Một số dấu hiệu cần cảnh giác:

• Bài viết không ghi rõ tác giả hoặc nguồn gốc.
• Tiêu đề gây sốc, khẳng định tuyệt đối hoặc kích động giận dữ.
• Nội dung chỉ đưa ra một phía, không có bằng chứng kiểm chứng.
• Hình ảnh không khớp với thời gian, địa điểm hoặc sự kiện được nêu.
• Bài viết liên tục kêu gọi chia sẻ trước khi kiểm tra sự thật.
• Tài khoản đăng tải có lịch sử thay đổi tên, sử dụng ảnh đại diện giả hoặc đăng nội dung bất thường.
• Nhiều tài khoản cùng lúc lặp lại một thông điệp giống nhau.
• Video có dấu hiệu cắt ghép, âm thanh không tự nhiên hoặc phát ngôn không phù hợp với bối cảnh.
• Nội dung nhằm kích động thù hằn, bạo lực, kỳ thị hoặc chống lại một nhóm người.

Quy trình kiểm tra thông tin:

• Dừng lại trước khi thích, bình luận hoặc chia sẻ.
• Kiểm tra tên trang, tác giả, thời điểm đăng và nguồn dẫn.
• Đối chiếu với các cơ quan báo chí, cơ quan nhà nước hoặc nguồn chính thức.
• Tìm xem thông tin đó có được nhiều nguồn độc lập xác nhận hay không.
• Kiểm tra hình ảnh, video và bối cảnh đi kèm.
• Nếu chưa đủ căn cứ, không khẳng định là đúng và không tiếp tục lan truyền.
• Sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng hoặc thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện nội dung có dấu hiệu vi phạm.

Mỗi công dân cũng cần hiểu rằng bảo vệ an ninh mạng không chỉ là chống tin giả mà còn bao gồm bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân, thiết bị và quyền riêng tư. Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 đặt ra các quy định về bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trên không gian mạng. 

5. Trách nhiệm của công dân trong việc phòng chống diễn biến hòa bình

Nâng cao hiểu biết và bản lĩnh nhận thức

Công dân cần chủ động học tập lịch sử, pháp luật, kiến thức quốc phòng – an ninh và kỹ năng sử dụng mạng xã hội. Hiểu đúng lịch sử và thực tiễn đất nước giúp mỗi người không dễ bị dẫn dắt bởi thông tin một chiều.

Bản lĩnh nhận thức không phải là từ chối mọi ý kiến khác biệt mà là biết suy nghĩ độc lập, kiểm chứng thông tin và đánh giá vấn đề bằng chứng cứ.

Sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm

Mỗi người cần:

• Không chia sẻ tin chưa kiểm chứng.
• Không bình luận xúc phạm, vu khống hoặc kích động.
• Không tham gia các nhóm có nội dung bạo lực, cực đoan.
• Không phát tán hình ảnh, thông tin riêng tư của người khác.
• Không sử dụng tài khoản giả để lừa dối hoặc gây tổn hại.
• Chủ động cải chính khi đăng tải thông tin sai.
• Báo cáo nội dung nguy hiểm, giả mạo hoặc có dấu hiệu vi phạm.

Bảo vệ sự đoàn kết trong cộng đồng

Công dân cần tôn trọng sự khác biệt về vùng miền, dân tộc, tôn giáo và quan điểm cá nhân. Khi xảy ra mâu thuẫn, nên đối thoại, tìm hiểu sự thật và sử dụng các kênh giải quyết hợp pháp, không kích động đám đông hoặc lan truyền lời kêu gọi cực đoan.

Thẳng thắn phản ánh sai phạm đúng cách

Phòng chống diễn biến hòa bình không đồng nghĩa với che giấu khuyết điểm. Công dân có thể phản ánh sai phạm, góp ý chính sách và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Tuy nhiên, việc phản ánh cần dựa trên sự thật, chứng cứ và đúng cơ quan có thẩm quyền.

Rèn luyện đạo đức, năng lực và trách nhiệm

Một xã hội có nền kinh tế phát triển, đời sống ổn định, pháp luật nghiêm minh và người dân có trách nhiệm sẽ có sức đề kháng tốt hơn trước thông tin xuyên tạc. Vì vậy, mỗi người cần học tập, lao động nghiêm túc, sống trung thực, tôn trọng pháp luật và đóng góp cho cộng đồng.

Đối với học sinh, sinh viên

Học sinh, sinh viên cần:

• Học tốt các môn lịch sử, giáo dục công dân và giáo dục quốc phòng – an ninh.
• Rèn kỹ năng kiểm chứng thông tin.
• Không chạy theo nội dung giật gân, cực đoan.
• Sử dụng mạng xã hội để chia sẻ kiến thức và giá trị tích cực.
• Bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân và danh dự của người khác.
• Khi gặp nội dung đáng ngờ, trao đổi với thầy cô, cha mẹ hoặc người có trách nhiệm.
• Không tự ý đối đầu, truy tìm hoặc công khai thông tin cá nhân của người bị nghi ngờ.

6. Giải đáp các câu hỏi thường gặp về chiến lược diễn biến hòa bình

Mọi ý kiến phê bình Nhà nước có phải là diễn biến hòa bình không?

Không. Ý kiến phê bình, góp ý hoặc phản ánh sai phạm một cách trung thực, có căn cứ và đúng pháp luật không tự động trở thành hoạt động chống phá. Cần phân biệt phản biện xây dựng với hành vi bịa đặt, vu khống, kích động bạo lực hoặc xâm phạm an ninh, trật tự.

Có phải mọi thông tin từ nước ngoài đều không đáng tin cậy không?

Không. Thông tin cần được đánh giá theo nguồn, bằng chứng, phương pháp đưa tin và mức độ phù hợp với thực tế, không chỉ dựa vào nơi xuất phát. Người đọc cần đối chiếu nhiều nguồn độc lập và ưu tiên nguồn chính thống, có trách nhiệm.

Làm gì khi nhận được một tin nhắn hoặc video gây hoang mang?

Không nên chuyển tiếp ngay. Hãy kiểm tra nguồn, thời điểm, hình ảnh, nội dung và tìm thông tin đối chiếu. Nếu chưa xác định được độ chính xác, nên giữ lại cho mục đích kiểm tra hoặc báo cho người có trách nhiệm.

Deepfake có thể được nhận diện bằng mắt thường không?

Không phải lúc nào cũng có thể. Một số dấu hiệu có thể là khẩu hình không khớp âm thanh, chuyển động khuôn mặt thiếu tự nhiên, ánh sáng bất thường hoặc nội dung phát ngôn không phù hợp bối cảnh. Tuy nhiên, cần đối chiếu với nguồn chính thức thay vì chỉ dựa vào cảm nhận cá nhân.

Có nên tranh cãi gay gắt với người đăng thông tin sai trái không?

Không nên tranh cãi bằng xúc phạm hoặc đe dọa. Có thể cung cấp nguồn kiểm chứng, góp ý bình tĩnh, báo cáo nội dung và ngừng tương tác nếu cuộc trao đổi trở nên kích động. Khi có dấu hiệu vi phạm, nên chuyển thông tin cho cơ quan có thẩm quyền.

“ Tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” là gì?

Trong cách dùng của giáo dục chính trị, đây là quá trình một cá nhân hoặc tổ chức dần thay đổi nhận thức, lập trường và hành vi theo hướng xa rời những giá trị, nguyên tắc mà mình từng cam kết. Việc nhận diện khái niệm này cần gắn với hành vi và bối cảnh cụ thể, tránh sử dụng tùy tiện để gán nhãn cho mọi người có quan điểm khác biệt.

Sinh viên có vai trò gì trong phòng chống diễn biến hòa bình?

Sinh viên cần học tập nghiêm túc, có kiến thức pháp luật, hiểu lịch sử, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, không chia sẻ tin giả và biết phản ánh nội dung nguy hiểm qua kênh phù hợp. Quan trọng nhất là rèn năng lực tư duy độc lập, không bị lôi kéo bởi cảm xúc đám đông.

Phòng chống diễn biến hòa bình có đồng nghĩa với đóng cửa, không hội nhập không?

Không. Hội nhập quốc tế, giao lưu văn hóa, hợp tác khoa học và trao đổi kinh tế là những hoạt động cần thiết. Vấn đề là phải giữ vững lợi ích quốc gia, bảo vệ bản sắc, nâng cao năng lực tự chủ và tiếp nhận có chọn lọc.

Trách nhiệm quan trọng nhất của công dân là gì?

Đó là nâng cao hiểu biết, sống và làm việc theo pháp luật, giữ gìn đoàn kết, sử dụng thông tin có trách nhiệm, không tiếp tay cho tin giả và tích cực đóng góp vào sự phát triển lành mạnh của cộng đồng.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm:

Bài thu hoạch về chiến lược diễn biến hòa bình