Việc sở hữu hộ chiếu – tấm giấy thông hành để ra nước ngoài – đã trở thành nhu cầu thiết yếu của nhiều công dân Việt Nam. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể dễ dàng được cấp hộ chiếu, đặc biệt là những người từng vi phạm pháp luật và đang trong thời gian chưa được xóa án tích. Câu hỏi “Chưa xóa án tích có được cấp hộ chiếu không?” không chỉ mang tính chất pháp lý mà còn gắn liền với quyền công dân, quyền tự do đi lại, và cả ý nghĩa nhân văn trong chính sách hình sự của Nhà nước. Việc tìm hiểu rõ quy định về vấn đề này không chỉ giúp người dân hiểu đúng về quyền và nghĩa vụ của mình, mà còn góp phần đảm bảo việc áp dụng pháp luật được công bằng, minh bạch và nhất quán trong thực tiễn.
1. Pháp luật điều chỉnh và điều kiện xuất nhập cảnh
Theo pháp luật hiện hành, việc cấp hộ chiếu được điều chỉnh bởi Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019 được sửa đổi, bổ sung năm 2023 (sau đây gọi tắt là Luật XNC), một văn bản được Quốc hội thông qua với mục tiêu luật hóa việc cấp giấy tờ xuất nhập cảnh, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho công dân Việt Nam xuất cảnh, nhập cảnh. Hộ chiếu là giấy tờ thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, được cấp để công dân sử dụng xuất nhập cảnh, đồng thời chứng minh quốc tịch và nhân thân.
Công dân Việt Nam được phép xuất cảnh nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện sau (Điều 33 Luật XNC):
- Có hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị xuất cảnh còn nguyên vẹn, còn thời hạn sử dụng.
- Không thuộc các trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh theo Điều 36 của Luật này và Không bị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp ngăn chặn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Ngược lại, Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh sẽ chưa cấp hộ chiếu cho công dân nếu người đó thuộc một trong các trường hợp sau (Điều 21 Luật XNC):
- Người chưa chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính về các hành vi vi phạm nghiêm trọng liên quan đến xuất nhập cảnh.
- Người bị tạm hoãn xuất cảnh (trừ trường hợp đặc biệt).
- Trường hợp vì lý do quốc phòng, an ninh theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an.
Luật XNC không quy định tình trạng "chưa xóa án tích" là một trong những căn cứ để cấm xuất cảnh hoặc tạm hoãn xuất cảnh. Điều này có nghĩa là, nếu một người đã chấp hành xong mọi hình phạt và nghĩa vụ liên quan đến bản án, việc đang trong thời hạn chờ xóa án tích (ví dụ: thời hạn 1 năm, 2 năm, 3 năm...) không phải là rào cản ngăn họ được cấp hộ chiếu và xuất cảnh ra nước ngoài.
2. Cơ chế tạm hoãn xuất cảnh
Việc từ chối cấp hộ chiếu, trên thực tế, xảy ra thông qua một cơ chế pháp lý gián tiếp: lệnh Tạm hoãn Xuất cảnh.
Điều 21 Luật XNC quy định rõ các trường hợp công dân chưa được cấp giấy tờ xuất nhập cảnh (trong đó có hộ chiếu), và căn cứ trực tiếp nhất là khi người đó bị tạm hoãn xuất cảnh. Tình trạng án tích chỉ là một bối cảnh có thể dẫn đến việc áp dụng lệnh tạm hoãn xuất cảnh theo Điều 36 Luật XNC.
Các trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh liên quan đến lĩnh vực hình sự và tố tụng bao gồm:
- Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự (bị can, bị cáo).
- Người đang chấp hành bản án hình sự hoặc quyết định xử lý hành chính.
- Người đang chấp hành các hình phạt bổ sung như quản chế, cấm cư trú, cấm hành nghề, cấm đảm nhiệm chức vụ... Điều này gián tiếp ràng buộc họ tại địa bàn cư trú theo Luật Thi hành án hình sự, dẫn đến hạn chế quyền đi lại.
- Quan trọng nhất: Người phải thi hành án dân sự (Thi hành án dân sự - THADS), nếu việc xuất cảnh ảnh hưởng đến lợi ích Nhà nước hoặc quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Tóm lại, nếu một người đã chấp hành xong hình phạt tù nhưng đang thuộc một trong các diện bị ràng buộc nêu trên, đặc biệt là lệnh THADS, cơ quan chức năng sẽ từ chối cấp hộ chiếu dựa trên lệnh tạm hoãn xuất cảnh này.
3. Chưa xóa án tích có được cấp hộ chiếu không?
Mục này là trọng tâm để hiểu cơ chế từ chối cấp hộ chiếu trên thực tế. Mặc dù Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam không đề cập đến tình trạng án tích, nhưng BLHS và Luật Thi hành án Dân sự lại tạo ra một mối liên hệ nhân quả gián tiếp và chặt chẽ, dẫn đến việc cản trở công dân được cấp hộ chiếu.
3.1. Điều kiện bắt đầu tính thời hạn xóa án tích
Chế định xóa án tích thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước, nhằm tạo điều kiện cho người bị kết án tái hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, việc khôi phục danh dự và quyền lợi này phải đi kèm với việc hoàn thành tất cả trách nhiệm pháp lý đã được tuyên.
Theo Điều 70 Bộ luật Hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2025 về Đương nhiên xóa án tích, điều kiện tiên quyết để được tính thời hạn chờ xóa án tích là người bị kết án phải chấp hành xong hình phạt chính, hình phạt bổ sung (nếu có) và "các quyết định khác của bản án".
"Các quyết định khác của bản án" này là mấu chốt pháp lý, bao gồm các nghĩa vụ tài sản phát sinh từ vụ án hình sự, như trách nhiệm bồi thường thiệt hại (trách nhiệm dân sự) và các khoản án phí (án phí hình sự, án phí dân sự) mà Tòa án đã tuyên buộc.
Nếu người bị kết án đã mãn hạn tù (chấp hành xong hình phạt chính) nhưng vẫn chưa thực hiện xong nghĩa vụ bồi thường thiệt hại (ví dụ: bồi thường chi phí điều trị, tổn thất tinh thần) hoặc án phí, họ chưa được coi là đã chấp hành xong bản án một cách toàn diện. Hệ quả pháp lý trực tiếp theo BLHS là thời hạn chờ để được đương nhiên xóa án tích sẽ chưa được bắt đầu tính. Do đó, tình trạng pháp lý của họ vẫn là "chưa xóa án tích."
3.2. Điều kiện để được cấp hộ chiếu
Công dân Việt Nam được xem xét cấp hộ chiếu phổ thông trừ trường hợp quy định tại Điều 21 Luật Xuất cảnh, Nhập cảnh của công dân Việt Nam như sau: Người chưa chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính về hành vi vi phạm quy định tại khoản 1, 2, 3, 4, 5, 6 hoặc 7 Điều 4; Người bị tạm hoãn xuất cảnh, trừ trường hợp quy định tại khoản 12 Điều 37 của Luật này; Trường hợp vì lý do quốc phòng, an ninh theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an. Do đó, chưa xóa án tích không phải là một điều kiện để được cấp hộ chiếu, chỉ trừ những trường hợp quy định tại Điều 21 Luật Xuất cảnh, Nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019 mới thuộc trường hợp không được cấp hộ chiếu.
Có hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị xuất cảnh còn nguyên vẹn, còn thời hạn sử dụng.Không thuộc các trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh theo Điều 36 của Luật này và Không bị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp ngăn chặn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
3.3. Biện pháp tạm hoãn xuất cảnh của cơ quan thi hành án dân sự
Tình trạng chưa hoàn thành nghĩa vụ bồi thường khiến người đó trở thành "người phải thi hành án dân sự" theo pháp luật về thi hành án.
Đây là lúc rào cản pháp lý của Luật XNC được kích hoạt. Cơ quan Thi hành án Dân sự có thẩm quyền ra quyết định Tạm hoãn Xuất cảnh đối với người này theo Khoản 4 Điều 36 Luật XNC. Mục đích chính của biện pháp này là để cưỡng chế thi hành án dân sự, ngăn ngừa người phải thi hành án tẩu tán tài sản, bỏ trốn ra nước ngoài, hoặc để đảm bảo lợi ích hợp pháp của người được thi hành án (bị hại).
Quyết định tạm hoãn xuất cảnh này mang tính chất ràng buộc pháp lý. Khi quyết định được gửi đến Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh, theo Điều 21 Luật XNC, Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh buộc phải từ chối cấp hộ chiếu cho công dân vì người này đang thuộc diện bị tạm hoãn xuất cảnh.
4. Kết luận
Người chưa xóa án tích vẫn được cấp hộ chiếu và được phép xuất cảnh, bởi Luật Xuất cảnh, Nhập cảnh không coi án tích là căn cứ ngăn chặn trực tiếp. Việc từ chối cấp hộ chiếu chỉ xảy ra khi công dân đó đang bị áp dụng biện pháp Tạm hoãn Xuất cảnh theo Điều 36 Luật Xuất cảnh, Nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019 được sửa đổi, bổ sung năm 2023.
Rào cản này hầu hết xuất phát từ việc công dân chưa hoàn thành các nghĩa vụ tài sản, bồi thường thiệt hại hoặc án phí theo bản án hình sự. Do đó, để khôi phục quyền được cấp hộ chiếu, giải pháp duy nhất là hoàn thành triệt để các nghĩa vụ tài sản này. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ, công dân phải chủ động yêu cầu cơ quan Thi hành án Dân sự ra quyết định Giải tỏa Tạm hoãn Xuất cảnh để gỡ bỏ lệnh ngăn chặn tại Cục Quản lý Xuất nhập cảnh, từ đó đủ điều kiện cấp hộ chiếu.
Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng.
Xin chân thành cảm ơn!
