1. Khái niệm chuẩn mực chính trị

Cùng với sự ra đời và phát triển của tư tưởng dân chủ, nhất là cùng với những cuộc cách mạng dân chủ, chính trị dần dần trở thành công việc của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Trong các chính thể dân chủ, tất cả công dân đều có quyền tham gia vào đời sống chính trị; song, mức độ tham gia như thê nào lại phụ thuộc vào các điều kiện về kinh tế, văn hóa, xã hội, tư tưởng của các công dân. Sự tham gia chính trị chỉ mang tính chất thật sự trong chính thể có nền dân chủ thật sự và chỉ là hình thức trong các chính thể mà dân chủ chỉ mang tính hình thức.

Khi các giai cấp, đảng phái, các nhóm xã hội khác nhau tham gia vào đời sống chính trị của xã hội dưới dạng hoạt động chính trị thì mục đích tối thượng của nó là tìm mọi cách đế nắm được quyền lực chính trị, qua đó, áp đặt ý chí của giai cấp mình lên các lĩnh vực khác nhau của xã hội. Tuy nhiên, quyền lực chính trị không phải là thứ có thể ban phát, chia cho tất cả các giai cấp, đảng phái. Theo quan điểm mácxít, quyền lực chính trị có cơ sở xẵ hội của nó là quyền lực kinh tế. Giai cấp thống trị về mặt kinh tế mới thực sự là giai cấp cầm quyền; bởi lẽ, sự sở hữu các phương tiện sản xuất chủ yếu quyết định sự phân phối quyền lực chính trị. Tư tưởng của giai chính trị như sau:

Chuẩn mực chính trị là hệ thống những quy tắc, yêu cầu được xác lập nhằm điều tiết, điều hoà mối quan hệ chính trị - quyền lực giữa các giai cấp, đảng phái chính trị, các tập hợp chính trị khác nhau trong một xã hội nhất định hoặc xác lập môi quan hệ chính trị, bang giao giữa các nhà nước với nhau.

Định nghĩa chuẩn mực chính trị nêu trên bao hàm cả hai phương diện: chuẩn mực chính trị đối nội và chuẩn mực chính trị đối ngoại.

Chuẩn mực chính trị đối nội là tập hợp các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi được xác lập nhằm điều tiết, điều hòa mối quan hệ chính trị - quyền lực giữa các giai cấp, đảng phái chính trị, các tập hợp chính trị trong phạm vi nội bộ một quốc gia (hướng vào bên trong). Nó giữ vai trò tạo dựng và duy trì sự cân bằng tương đối trong cán cân cơ cấu quyền lực chính trị của một đất nước, bảo đảm sự ổn định chính trị, môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Chuẩn mực chính trị đối ngoại là tập họp các nguyên tắc ngoại giao, các quy tắc giao tiếp, ứng xử quốc tế, điều ước quốc tế, các hiệp ước, hiệp định được kí kết giữa các nhà nước nhằm xác lập mối quan hệ chính trị - ngoại giao giữa các nhà nước hoặc các nhóm nhà nước với nhau (hướng ra bên ngoài). Neu chuẩn mực chính trị đối ngoại xác lập quan hệ chính trị giữa một nhà nước này với một nhà nước khác thì đó là quan hệ chính trị song phương-, còn nếu nó xác lập quan hệ chính trị giữa một nhà nước với một nhóm các nhà nước hoặc giữa các nhóm nhà nước với nhau thì đó là quan hệ chính trị đa phương.

Ý nghĩa, tính chất và việc áp dụng các chuẩn mực chính trị có tính chất tương đối: Với sự thay đổi của cơ cấu quyền lực chính trị trong xã hội, có những chuẩn mực chính trị có thể chỉ giữ được vai trò, hiệu lực trong một khoảng thời gian nhất định hay trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Các chuẩn mực chính trị của một giai cấp, chính đảng chỉ thực sự phát huy mạnh mẽ vai trò, hiệu lực của chúng khi giai cấp, chính đảng đó đang nắm giữ quyền lực chính trị, điều hành bộ máy nhà nước. Nhưng khi giai cấp, chính đảng đó thất bại trong các cuộc bầu cử, rời khỏi vũ đài chính trị, trao lại quyền lực chính trị, điều hành bộ máy nhà nước cho giai cấp, chính đảng khác thì các chuẩn mực chính trị của nó, theo đó, cũng bị mất đi toàn bộ hoặc phần nào ý nghĩa của chúng.

 

2. Mối quan hệ giữa chuẩn mực chính trị và pháp luật

Pháp luật là một trong những hình thức biểu hiện cụ thể của chính trị. Đường lối, chính sách của giai cấp thống trị luôn giữ vai trò chỉ đạo đối với pháp luật. Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế nên đường lối chính trị trước hết thể hiện ở các chính sách kinh tế. Các chính sách đó được cụ thể hóa trong pháp luật thành những quy định chung, thống nhất trong toàn xã hội. Bên cạnh đó, pháp luật còn là sự thể hiện mối quan hệ giữa các giai cấp, các lực lượng khác nhau trong xã hội trên tất cả các lĩnh vực. Vì vậy, pháp luật không chỉ phản ánh các chính sách kinh tế, mà còn thể hiện các quan hệ giai cấp, phản ánh đối sánh giai cấp và tính chất, mức độ của cuộc đấu tranh giai cấp.

Chuẩn mực chính trị phản ánh mối quan hệ giữa các giai người trong thế giới, tạo ra một trật tự cho thế giới đó và tìm kiếm một lý do cho sự tồn tại trong đó. Nó đã ra đời, tồn tại từ nhiều thế kỉ trước đây, có ảnh hưởng rất lớn trong các xã hội, ảnh hưởng tới cả các thiết chế không tôn giáo như gia đình, văn hóa, đạo đức, nhà nước...

Luật Minh Khuê (tổng hợp)