Có bị xử phạt lỗi xe không chính chủ khi mượn không ?

Mượn xe máy của người thân, bạn bè để đi học, đi làm hoặc giải quyết công việc là tình huống phổ biến. Tuy nhiên, nhiều người vẫn lo lắng rằng khi cảnh sát giao thông kiểm tra giấy tờ, nếu tên người điều khiển không trùng với tên trên giấy đăng ký xe thì sẽ bị xử phạt lỗi “xe không chính chủ”.

Thực tế, pháp luật không quy định một lỗi độc lập có tên gọi “đi xe không chính chủ”. Hành vi bị xử phạt là không thực hiện thủ tục đăng ký sang tên khi có sự chuyển quyền sở hữu xe theo quy định. Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa việc mượn xe để sử dụng tạm thời và việc mua, nhận tặng cho hoặc nhận thừa kế xe nhưng không đăng ký sang tên.

Đặc biệt, từ ngày 01/01/2025, Nghị định 168/2024/NĐ-CP có hiệu lực, điều chỉnh mức xử phạt đối với hành vi không làm thủ tục sang tên phương tiện. Những mức phạt theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP được nêu trong nhiều bài viết cũ không còn phù hợp để áp dụng cho hành vi này.

1. Hiểu đúng về quy định xe không chính chủ theo pháp luật hiện hành

1.1. Xe không chính chủ là gì?

“Xe không chính chủ” là cách gọi thông dụng để chỉ phương tiện đang được một người sử dụng nhưng giấy chứng nhận đăng ký xe đứng tên người khác.

Tuy nhiên, việc người điều khiển phương tiện không phải người đứng tên trên giấy đăng ký xe chưa đủ để kết luận có vi phạm pháp luật.

Cần phân biệt hai trường hợp:

• Trường hợp thứ nhất: Chủ xe cho người khác mượn hoặc thuê xe để sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định. Quyền sở hữu phương tiện không thay đổi nên không phát sinh nghĩa vụ đăng ký sang tên.
• Trường hợp thứ hai: Xe đã được mua bán, tặng cho, thừa kế hoặc chuyển quyền sở hữu theo hình thức khác nhưng người nhận xe không thực hiện thủ tục đăng ký sang tên theo quy định. Đây là trường hợp có thể bị xử phạt.

Ví dụ, anh A đứng tên đăng ký một chiếc xe máy và cho chị B mượn xe đi làm. Chị B không phải đăng ký sang tên chiếc xe chỉ vì đang sử dụng xe của anh A.

Ngược lại, nếu anh A đã bán chiếc xe cho chị B thì chị B cần thực hiện thủ tục đăng ký sang tên theo quy định.

1.2. Căn cứ pháp lý về lỗi xe không chính chủ

Các văn bản quan trọng cần xem xét gồm:

• Bộ luật Dân sự năm 2015, đặc biệt là quy định về quyền sở hữu và hợp đồng mượn tài sản.
• Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024.
• Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
• Thông tư 79/2024/TT-BCA về cấp, thu hồi chứng nhận đăng ký xe, biển số xe cơ giới, xe máy chuyên dùng và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.

Trong đó, Điều 32 Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định các hành vi vi phạm và mức xử phạt đối với chủ phương tiện.

Điểm cần lưu ý là pháp luật xử lý hành vi không hoàn thành nghĩa vụ đăng ký khi thay đổi chủ xe, chứ không xử phạt chỉ vì người đang lái xe có tên khác với người đứng tên trên giấy đăng ký.

1.3. Ai là người có thể bị xử phạt?

Đối tượng bị xử phạt về hành vi không làm thủ tục sang tên là cá nhân hoặc tổ chức có nghĩa vụ thực hiện việc đăng ký sang tên phương tiện nhưng không thực hiện đúng quy định.

Đây có thể là người mua xe, người nhận tặng cho hoặc người nhận chuyển quyền sở hữu theo hình thức hợp pháp khác.

Người chỉ mượn xe để sử dụng tạm thời không phải là đối tượng bị xử phạt về hành vi không sang tên xe.

Tuy nhiên, người mượn xe vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định về điều kiện điều khiển phương tiện, giấy tờ và an toàn giao thông.

2. Mượn xe người khác có bị coi là vi phạm lỗi xe không chính chủ?

2.1. Mượn xe của bố mẹ, anh chị em có bị phạt không?

Không. Việc mượn xe của bố mẹ, anh chị em hoặc người thân để tham gia giao thông không phải là hành vi vi phạm quy định về đăng ký sang tên xe.

Theo Điều 494 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng mượn tài sản là sự thỏa thuận mà theo đó bên cho mượn giao tài sản cho bên mượn sử dụng trong một thời hạn, không phải trả tiền và phải hoàn trả tài sản theo thỏa thuận.

Đối với việc mượn xe máy, quyền sở hữu vẫn thuộc về người cho mượn.

Vì vậy, nếu một người mượn xe của bố mẹ để đi học hoặc đi làm thì không cần thực hiện thủ tục đăng ký sang tên.

Điều quan trọng là người điều khiển phải đáp ứng điều kiện về độ tuổi, giấy phép lái xe nếu loại xe yêu cầu và các điều kiện pháp luật khác.

2.2. Mượn xe của bạn bè có bị phạt không?

Tương tự trường hợp mượn xe của người thân, việc mượn xe của bạn bè không làm phát sinh nghĩa vụ đăng ký sang tên.

Ví dụ, anh A mượn xe máy của bạn để đi công việc trong hai ngày. Trong thời gian này, anh A sử dụng phương tiện theo sự đồng ý của chủ xe và có trách nhiệm hoàn trả.

Nếu anh A có đủ điều kiện điều khiển phương tiện, mang theo hoặc xuất trình được giấy tờ hợp lệ theo quy định và chấp hành luật giao thông thì không bị xử phạt chỉ vì giấy đăng ký xe đứng tên người bạn.

Tuy nhiên, nếu anh A điều khiển xe khi không có giấy phép lái xe phù hợp hoặc thực hiện hành vi vi phạm giao thông khác thì vẫn có thể bị xử lý về những hành vi đó.

2.3. Mượn xe có cần giấy ủy quyền không?

Đối với việc mượn xe máy thông thường để tham gia giao thông, pháp luật không đặt ra yêu cầu chung rằng người mượn phải có giấy ủy quyền hoặc hợp đồng mượn xe được công chứng.

Do đó, người dân không cần lập giấy ủy quyền chỉ để chứng minh mình được phép điều khiển xe của người thân hoặc bạn bè.

Tuy nhiên, trong những trường hợp có tranh chấp về quyền sử dụng phương tiện hoặc cần chứng minh nguồn gốc việc giao xe, giấy tờ hoặc thông tin thể hiện sự đồng ý của chủ xe có thể hữu ích.

Cần phân biệt giấy ủy quyền sử dụng xe với giấy tờ chuyển quyền sở hữu xe. Việc lập giấy ủy quyền không thay thế thủ tục đăng ký sang tên khi phương tiện đã được mua bán hoặc tặng cho.

2.4. Cảnh sát giao thông có được xử phạt vì tên trên đăng ký xe khác tên người lái không?

Không thể xử phạt hành vi không sang tên xe chỉ dựa trên việc tên người điều khiển khác với tên ghi trên giấy đăng ký.

Theo cơ chế xác minh quy định tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP, việc xác minh để phát hiện hành vi không làm thủ tục đăng ký sang tên được thực hiện thông qua công tác điều tra, giải quyết vụ tai nạn giao thông hoặc công tác đăng ký xe.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là người điều khiển xe mượn được miễn kiểm tra giấy tờ hoặc miễn trách nhiệm khi vi phạm giao thông.

Cảnh sát giao thông vẫn có thể kiểm tra, xử lý những hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền theo quy định pháp luật.

3. Quy định xử phạt đối với xe máy, xe 50cc không làm thủ tục sang tên

3.1. Mức phạt lỗi không sang tên xe máy theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP

Theo điểm a khoản 3 Điều 32 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, chủ xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự không làm thủ tục cấp chứng nhận đăng ký xe, biển số xe khi thay đổi chủ xe theo quy định sẽ bị xử phạt.

Mức phạt được xác định như sau:

Đây là mức phạt áp dụng đối với hành vi không làm thủ tục đăng ký sang tên khi thay đổi chủ xe, không phải mức phạt đối với việc mượn xe của người khác.

3.2. Xe máy 50cc không sang tên có bị phạt không?

Có. Xe gắn máy sử dụng động cơ xăng với dung tích xi lanh không lớn hơn 50 cm³ vẫn thuộc nhóm phương tiện phải đăng ký và được cấp biển số theo quy định.

Một số người cho rằng xe 50cc không yêu cầu giấy phép lái xe nên cũng không cần thực hiện thủ tục sang tên. Đây là cách hiểu không chính xác.

Cần phân biệt hai vấn đề:

• Điều kiện điều khiển phương tiện: Người từ đủ 16 tuổi trở lên được điều khiển xe gắn máy theo quy định mà không phải có giấy phép lái xe.
• Nghĩa vụ đăng ký phương tiện: Khi xe được mua bán, tặng cho hoặc chuyển quyền sở hữu, các bên vẫn phải thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định.

Như vậy, người mua lại xe máy 50cc nhưng không làm thủ tục sang tên có thể bị phạt từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng nếu là cá nhân.

3.3. Mức phạt đối với ô tô không làm thủ tục sang tên

Theo điểm h khoản 7 Điều 32 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, mức phạt đối với hành vi không làm thủ tục cấp chứng nhận đăng ký xe, biển số xe khi thay đổi chủ xe đối với ô tô và các loại xe thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định này là:

Mức xử phạt đối với ô tô cao hơn so với xe mô tô, xe gắn máy.

3.4. Mua xe cũ bao lâu phải làm thủ tục sang tên?

Khi chuyển quyền sở hữu xe, các bên cần thực hiện thủ tục thu hồi chứng nhận đăng ký xe, biển số xe và đăng ký sang tên theo quy định.

Đáng chú ý, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày làm giấy tờ chuyển quyền sở hữu xe, chủ xe đứng tên trên chứng nhận đăng ký phải thực hiện thủ tục thu hồi.

Nếu quá thời hạn mà không thực hiện, chủ xe có thể bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định.

Người mua xe cần phối hợp với người bán để hoàn thành việc thu hồi và đăng ký sang tên, tránh tình trạng giao xe nhưng không hoàn tất hồ sơ pháp lý.

4. Các trường hợp không bị xử phạt khi sử dụng xe mượn

4.1. Mượn xe của người thân trong gia đình

Người sử dụng xe của bố mẹ, vợ chồng, anh chị em hoặc những thành viên khác trong gia đình không bị xử phạt về hành vi không đăng ký sang tên nếu đó thực sự là quan hệ mượn xe.

Ví dụ, con sử dụng xe máy đứng tên bố để đi làm hoặc vợ sử dụng xe đứng tên chồng để đi công việc.

Trong các trường hợp này, chủ sở hữu phương tiện không thay đổi nên không phát sinh nghĩa vụ sang tên.

4.2. Mượn xe của bạn bè, đồng nghiệp

Việc mượn xe của bạn bè hoặc đồng nghiệp cũng không thuộc hành vi không làm thủ tục đăng ký sang tên.

Người mượn chỉ cần bảo đảm việc sử dụng phương tiện là hợp pháp, đáp ứng điều kiện điều khiển xe và tuân thủ quy định về an toàn giao thông.

Không có quy định chung bắt buộc người mượn phải mang theo hợp đồng mượn xe có công chứng.

4.3. Thuê xe để sử dụng

Việc thuê xe không đồng nghĩa với việc nhận chuyển quyền sở hữu xe.

Theo quan hệ thuê tài sản, bên thuê được sử dụng phương tiện trong phạm vi thỏa thuận, còn quyền sở hữu vẫn thuộc về bên cho thuê.

Do đó, người thuê xe không phải đăng ký sang tên chỉ vì đang điều khiển phương tiện.

Tuy nhiên, người thuê cần tuân thủ các điều kiện sử dụng xe, còn bên cho thuê phải thực hiện những nghĩa vụ pháp lý liên quan đến hoạt động cho thuê nếu pháp luật có quy định.

4.4. Người mượn xe có đầy đủ giấy tờ hợp lệ

Khi tham gia giao thông bằng xe mượn, người điều khiển cần đáp ứng các điều kiện pháp luật và có giấy tờ cần thiết, bao gồm:

• Chứng nhận đăng ký xe hợp lệ.
• Giấy phép lái xe phù hợp với loại phương tiện, nếu thuộc trường hợp phải có giấy phép.
• Chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới còn hiệu lực.
• Các giấy tờ khác theo yêu cầu của pháp luật đối với từng loại phương tiện.

Trường hợp thông tin giấy tờ đã được tích hợp hợp lệ vào tài khoản định danh điện tử thì việc xuất trình, kiểm tra được thực hiện theo quy định về sử dụng giấy tờ điện tử.

Nếu người mượn xe vi phạm quy định về giấy tờ hoặc điều kiện điều khiển phương tiện, người đó vẫn có thể bị xử phạt đối với hành vi tương ứng.

4.5. Những rủi ro pháp lý cần lưu ý khi cho người khác mượn xe

Mặc dù mượn xe không phải là lỗi không sang tên, chủ phương tiện vẫn cần thận trọng khi giao xe cho người khác.

Trước hết, không được giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện theo quy định.

Ví dụ, giao xe mô tô thuộc loại phải có giấy phép lái xe cho người không có giấy phép phù hợp có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý đối với người giao xe.

Ngoài ra, khi phương tiện bị ghi nhận vi phạm qua hệ thống camera giám sát, cơ quan chức năng có thể liên hệ với chủ xe đứng tên đăng ký để xác minh người đã điều khiển phương tiện tại thời điểm vi phạm.

Vì vậy, khi cho mượn xe, chủ xe nên biết rõ người sử dụng, bảo đảm người đó có đủ điều kiện điều khiển và thống nhất trách nhiệm trong quá trình sử dụng.

5. Thủ tục sang tên xe máy đơn giản nhất để tránh rủi ro pháp lý

5.1. Căn cứ pháp lý về thủ tục sang tên xe máy

Thủ tục đăng ký sang tên xe máy được thực hiện theo Thông tư 79/2024/TT-BCA và các quy định sửa đổi, bổ sung có liên quan.

Thông tư 79/2024/TT-BCA có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, thay thế cơ chế đăng ký xe trước đây theo Thông tư 24/2023/TT-BCA.

Người dân có thể thực hiện thủ tục thông qua cổng dịch vụ công hoặc trực tiếp tại cơ quan đăng ký xe có thẩm quyền theo quy định.

5.2. Bước 1: Chuẩn bị giấy tờ chuyển quyền sở hữu xe

Khi mua bán hoặc tặng cho xe máy, các bên cần lập giấy tờ chuyển quyền sở hữu phù hợp với quy định.

Thông thường, hồ sơ cần có:

• Giấy tờ chuyển quyền sở hữu xe hợp lệ.
• Giấy tờ của chủ xe theo quy định.
• Thông tin phương tiện, bao gồm số khung và số máy.
• Các giấy tờ liên quan đến việc đăng ký, thu hồi chứng nhận đăng ký xe và biển số xe.

Đối với giao dịch mua bán, tặng cho giữa cá nhân, cần thực hiện việc công chứng hoặc chứng thực giấy tờ chuyển quyền sở hữu theo quy định áp dụng.

Người mua nên kiểm tra kỹ số khung, số máy và thông tin trên giấy đăng ký trước khi hoàn tất giao dịch.

5.3. Bước 2: Chủ cũ thực hiện thủ tục thu hồi đăng ký và biển số xe

Theo nguyên tắc quản lý biển số định danh, khi chuyển quyền sở hữu xe, chủ xe cũ phải thực hiện thủ tục thu hồi chứng nhận đăng ký xe, biển số xe.

Hồ sơ thu hồi thông thường gồm:

• Giấy khai thu hồi chứng nhận đăng ký xe, biển số xe.
• Giấy tờ của chủ xe.
• Hai bản chà số máy, số khung.
• Bản sao chứng từ chuyển quyền sở hữu xe.
• Chứng nhận đăng ký xe và biển số xe theo quy định.

Chủ xe có thể kê khai thông tin trên cổng dịch vụ công hoặc thực hiện theo hướng dẫn tại cơ quan đăng ký xe.

Sau khi hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký xe cấp chứng nhận thu hồi để phục vụ thủ tục sang tên cho chủ mới.

Đối với biển số định danh thông thường, biển số được quản lý theo chủ xe, không mặc nhiên chuyển sang người mua cùng với phương tiện.

5.4. Bước 3: Người mua kê khai và nộp lệ phí trước bạ

Sau khi có giấy tờ chuyển quyền sở hữu và hồ sơ thu hồi, người mua thực hiện nghĩa vụ lệ phí trước bạ theo quy định.

Lệ phí trước bạ được xác định căn cứ vào loại phương tiện, giá tính lệ phí và chính sách đang áp dụng tại thời điểm đăng ký.

Người dân có thể kê khai, nộp lệ phí trước bạ bằng phương thức điện tử nếu đáp ứng điều kiện thực hiện.

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính, người mua lưu giữ chứng từ hoặc thông tin nộp tiền để sử dụng khi đăng ký sang tên.

5.5. Bước 4: Đăng ký sang tên tại cơ quan đăng ký xe

Người nhận chuyển quyền sở hữu xe thực hiện thủ tục đăng ký sang tên tại cơ quan đăng ký xe có thẩm quyền.

Hồ sơ thông thường gồm:

• Giấy khai đăng ký xe.
• Giấy tờ của chủ xe mới.
• Chứng từ chuyển quyền sở hữu xe.
• Chứng từ lệ phí trước bạ.
• Chứng nhận thu hồi đăng ký xe, biển số xe.

Người đăng ký thực hiện việc đưa xe đến kiểm tra theo yêu cầu của thủ tục, đồng thời phối hợp đối chiếu số khung, số máy và các thông tin liên quan.

Sau khi hồ sơ được tiếp nhận, cơ quan đăng ký xe thực hiện việc cấp biển số và chứng nhận đăng ký xe theo quy định.

Hiện nay, thủ tục đăng ký sang tên có thể được thực hiện bằng dịch vụ công trực tuyến một phần hoặc trực tiếp tại cơ quan đăng ký xe.

5.6. Mua xe cũ qua nhiều đời chủ, không tìm được chủ cũ thì làm thế nào?

Đây là trường hợp cần đặc biệt lưu ý.

Nếu chiếc xe đã được mua bán qua nhiều người nhưng không có đầy đủ giấy tờ chuyển quyền sở hữu, người đang sử dụng không nên tự ý lập giấy tờ mua bán không đúng sự thật hoặc sử dụng hồ sơ không hợp lệ để đăng ký.

Thay vào đó, cần liên hệ cơ quan đăng ký xe có thẩm quyền để được kiểm tra tình trạng pháp lý và hướng dẫn thủ tục áp dụng đối với phương tiện đã chuyển quyền sở hữu qua nhiều người.

Cơ quan đăng ký xe sẽ căn cứ vào hồ sơ, dữ liệu quản lý phương tiện và quy định đang có hiệu lực để xác định hướng giải quyết.

Cần lưu ý rằng cơ chế giải quyết xe chuyển quyền sở hữu qua nhiều người theo Điều 31 Thông tư 24/2023/TT-BCA là quy định thuộc hệ thống văn bản cũ. Không nên mặc nhiên áp dụng nguyên trạng quy trình đó cho hồ sơ phát sinh năm 2026.

5.7. Những lưu ý quan trọng khi mua bán, sang tên xe máy

Để hạn chế rủi ro, người mua và người bán cần chú ý:

• Kiểm tra giấy đăng ký xe và đối chiếu thông tin số khung, số máy trước khi giao dịch.
• Lập giấy tờ chuyển quyền sở hữu đúng quy định.
• Thực hiện thủ tục thu hồi đăng ký, biển số xe trong thời hạn pháp luật quy định.
• Hoàn thành nghĩa vụ lệ phí trước bạ và đăng ký sang tên.
• Không sử dụng giấy tờ giả, giấy tờ không đúng nguồn gốc hoặc thông tin phương tiện bị sửa chữa trái phép.
• Lưu giữ hồ sơ giao dịch và chứng từ liên quan để thuận tiện giải quyết khi phát sinh tranh chấp.

Đặc biệt, người mua xe cũ không nên chỉ nhận xe và giấy đăng ký đứng tên chủ cũ mà bỏ qua thủ tục sang tên. Điều này có thể gây khó khăn khi thực hiện các giao dịch tiếp theo hoặc khi cần xác minh quyền sở hữu.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm:

• Con mượn xe của bố thì có bị xử phạt về lỗi chính chủ không?
• Xe do công an tịch thu bán thanh lý có sang tên chính chủ được không?