1. Bảo hiểm xã hội bắt buộc là gì?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. Với quy định trên, bảo hiểm xã hội được thiết lập nhằm bảo đảm một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp các tình huống mất thu nhập do các nguyên nhân như bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết. Người lao động đóng tiền vào quỹ bảo hiểm xã hội để được hưởng các khoản tiền bảo hiểm khi cần thiết. Bảo hiểm xã hội được chia thành hai loại chính là:
- Bảo hiểm xã hội bắt buộc: Đây là loại bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức và mọi người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia. Người lao động và người sử dụng lao động sẽ đóng các khoản tiền bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật. Loại bảo hiểm này đảm bảo rằng người lao động có quyền được hưởng các khoản bảo hiểm khi gặp các tình huống mất thu nhập như đã đề cập ở trên.
- Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Đây là loại bảo hiểm xã hội cung cấp cho những người tham gia tự nguyện, do Nhà nước tổ chức. Người tham gia có quyền lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình. Ngoài ra, Nhà nước còn có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội để người tham gia có thể hưởng chế độ hưu trí và tử tuất khi cần thiết.
=> Do đó, bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp các tình huống mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết. Có hai loại bảo hiểm xã hội, bao gồm bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện, mỗi loại đáp ứng nhu cầu bảo hiểm của người lao động trong các trường hợp khác nhau.
2. Có thể thỏa thuận không đóng BHXH bắt buộc được không?
Theo quy định tại Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 quy định về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đối tượng này bao gồm hai trường hợp cụ thể như sau:
- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ 03 tháng đến dưới 12 tháng. Điều này áp dụng cho cả hợp đồng lao động được ký kết giữa người sử dụng lao động và người đại diện theo pháp luật của người dưới 15 tuổi theo quy định của pháp luật về lao động.
- Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ 01 tháng đến dưới 03 tháng.
Do đó, theo quy định này, khi tham gia quan hệ lao động trong các trường hợp nêu trên, người lao động có nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Nếu quý khách và công ty đã thỏa thuận không tham gia bảo hiểm xã hội, điều này là trái với quy định của pháp luật. Bởi vì theo quy định, người lao động phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi tham gia quan hệ lao động như mô tả ở trên.
Đồng thời, hành vi vi phạm quy định về đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ chịu hình phạt theo quy định tại Điều 26 của Nghị định 95/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Khoản 19 Điều 1 của Nghị định 88/2015/NĐ-CP). Mức phạt có thể là cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 01 triệu đồng. Đồng thời, công ty sẽ bị phạt khi kê khai thiếu số người tham gia bảo hiểm xã hội, và mức phạt này sẽ là từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính.
3. Nguyên tắc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc
Theo quy định tại Điều 5 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, nguyên tắc về bảo hiểm xã hội được quy định như sau:
- Mức hưởng bảo hiểm xã hội: Mức hưởng bảo hiểm xã hội được tính dựa trên mức đóng và thời gian đóng bảo hiểm xã hội, và được chia sẻ giữa những người tham gia bảo hiểm xã hội. Điều này có nghĩa là mức tiền bảo hiểm mà người tham gia nhận được phụ thuộc vào số tiền mà họ đã đóng và thời gian đã đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.
- Mức đóng bảo hiểm xã hội: Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc được tính dựa trên tiền lương tháng của người lao động. Còn mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện được tính dựa trên mức thu nhập tháng mà người lao động tự chọn.
- Hưởng chế độ bảo hiểm xã hội: Người lao động có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ được hưởng các chế độ bảo hiểm như chế độ hưu trí và chế độ tử tuất dựa trên thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội. Thời gian đóng bảo hiểm xã hội chỉ tính vào thời gian làm cơ sở để tính toán các chế độ bảo hiểm xã hội.
- Quản lý quỹ bảo hiểm xã hội: Quỹ bảo hiểm xã hội được quản lý tập trung, thống nhất, công khai, minh bạch. Quỹ phải được sử dụng đúng mục đích và được hạch toán độc lập theo từng quỹ thành phần và nhóm đối tượng thực hiện chế độ tiền lương, do Nhà nước quy định và chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định.
- Thực hiện bảo hiểm xã hội: Việc thực hiện bảo hiểm xã hội phải đơn giản, dễ dàng, thuận tiện, bảo đảm kịp thời và đầy đủ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội. Điều này đảm bảo rằng người tham gia bảo hiểm xã hội có thể tiếp cận và được hưởng đầy đủ các quyền lợi mà họ đủ điều kiện nhận được theo quy định của luật.
4. Quyền lợi của người lao động khi tham gia bảo hiểm xã hội?
Khi tham gia bảo hiểm xã hội, người lao động được hưởng những quyền lợi sau đây, theo quy định tại Điều 18 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 cụ thể như sau:
- Được tham gia và hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật.
- Được cấp và quản lý sổ bảo hiểm xã hội.
- Nhận lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội đầy đủ, kịp thời, theo một trong các hình thức chi trả như trực tiếp từ cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc tổ chức dịch vụ được cơ quan bảo hiểm xã hội ủy quyền, thông qua tài khoản tiền gửi của người lao động tại ngân hàng hoặc thông qua người sử dụng lao động.
- Hưởng bảo hiểm y tế trong các trường hợp như đang hưởng lương hưu, trong thời gian nghỉ việc hưởng trợ cấp thai sản khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi, nghỉ việc hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hàng tháng, đang hưởng trợ cấp ốm đau đối với người lao động mắc bệnh thuộc danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày do Bộ Y tế ban hành.
- Được chủ động đi khám giám định mức suy giảm khả năng lao động nếu thuộc trường hợp quy định và đang bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội; được thanh toán phí giám định y khoa nếu đủ điều kiện để hưởng bảo hiểm xã hội.
- Ủy quyền cho người khác nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội.
- Được cung cấp thông tin về đóng bảo hiểm xã hội định kỳ 6 tháng từ người sử dụng lao động; định kỳ hàng năm được cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận về việc đóng bảo hiểm xã hội; yêu cầu người sử dụng lao động và cơ quan bảo hiểm xã hội cung cấp thông tin về việc đóng, hưởng bảo hiểm xã hội.
- Có quyền khiếu nại, tố cáo và khởi kiện về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật.
Quý khách hàng có nhu cầu thì tham khảo thêm nội dung bài viết sau của công ty Luật Minh khuê: Mức lương tối thiểu vùng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc năm 2023
Công ty Luật Minh Khuê mong muốn gửi đến quý khách hàng những thông tin tư vấn hữu ích. Nếu quý khách hàng đang gặp phải bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, hãy liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.6162. Hoặc quý khách hàng gửi yêu cầu chi tiết qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng!
