1. Công ty khó khăn, giảm khối lượng đặt hàng có phải là lý do để được đơn phương chấm dứt hợp đồng?

Hiện nay rất nhiều trường hợp các công ty sử dụng lý do tình trạng kinh doanh của công ty gặp khó khăn, không ký kết được các hợp đồng với các đối tác làm ăn, khối lượng đặt hàng của công ty bị giảm sút là những lý do mà công ty nói với người lao động để cắt giảm nhân sự, chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn. Vậy đây có phải là lý do để các công ty có quyền được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động hay không? Mặc dù pháp luật lao động cho phép người sử dụng lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn, nhưng phải có một trong những lý do chấm dứt được quy định tại các Điều 36 Bộ luật Lao động năm 2019. Cụ thể là các lý do sau đây:

- Người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động được xác định theo tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành công việc trong quy chế của người sử dụng lao động. Quy chế đánh giá mức độ hoàn thành công việc do người sử dụng lao động ban hành nhưng phải tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở

- Người lao động bị ốm đau, tai nạn đã điều trị 12 tháng liên tục đối với người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc đã điều trị 06 tháng liên tục đối với người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng hoặc quá nửa thời hạn hợp đồng lao động đối với người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn dưới 12 tháng mà khả năng lao động chưa hồi phục. Khi sức khỏe của người lao động bình phục thì người sử dụng lao động xem xét để tiếp tục giao kết hợp đồng lao động với người lao động

- Do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, địch họa hoặc di dời, thu hẹp sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải giảm chỗ làm việc

- Người lao động không có mặt tại nơi làm việc sau thời hạn quy định tại Điều 31 của Bộ luật này

- Người lao động đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại Điều 169 của Bộ luật này, trừ trường hợp có thỏa thuận khác

- Người lao động tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên

- Người lao động cung cấp không trung thực thông tin theo quy định tại khoản 2 Điều 16 của Bộ luật này khi giao kết hợp đồng lao động làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng người lao động.

Bên cạnh đó người sử dụng lao động còn phải đáp ứng cả về điều kiện thông báo trước cho người lao động khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định.

Như vậy có thể thấy lý do công ty đưa ra là do công ty gặp khó khăn, giảm lượng đặt đơn hàng để đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động là trái với quy định của pháp luật. Nhiều công ty sẽ lấy lý do là tình hình công ty suy thoái về kinh tế cũng thuộc trường hợp "vì lý do kinh tế" và "thay đổi cơ cấu, công nghệ, thu hẹp sản xuất" là một trong những trường hợp nằm trong quy định nêu trên. Tuy nhiên đây vẫn không phải lý do chính đáng bởi Điều 42 Bộ luật Lao động năm 2019 có nêu rõ các trường hợp thuộc lý do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế, và không hề có trường hợp công ty gặp khó khăn do giảm lượng đặt đơn hàng.

Vì vậy khi công ty đưa ra lý do này thì người lao động cần phải kiểm tra kỹ thông tin của công ty có phải thiếu lượng đặt hàng do khủng hoảng, suy thoái kinh tế hay do Nhà nước cơ cấu lại nền kinh tế hoặc cam kết quốc tế hay không.

Quý khách có thể tham khảo thêm bài viết: Thời gian thông báo đơn phương chấm dứt các loại hợp đồng lao động?

2. Cách thức để công ty chấm dứt hợp đồng đúng quy định vì lý do gặp khó khăn, giảm đơn hàng?

Mặc dù không thuộc một trong những trường hợp người sử dụng lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động nhưng vẫn có một phương án nếu thật sự người sử dụng lao động không thể tiếp tục duy trì số lượng các người lao động như hiện tại nữa. Đó là người sử dụng lao động sẽ phải thực hiện phương án sử dụng lao động. Phương án sử dụng người lao động sẽ được sử dụng vào một trong hai trường hợp sau:

- Thứ nhất là trường hợp vì lý do kinh tế mà nhiều người lao động có nguy cơ mấy việc làm, phải thôi việc

- Thứ hai là trường hợp vì lý do thay đổi cơ cấu, công nghệ mà ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động.

Khi đó, người sử dụng lao động sẽ phải tiến hành xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao động. Khi câu dựng phương án sử dụng lao động thì người sử dụng lao động sẽ phải trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.

Phương án sử dụng lao động phải được thông báo công khai cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày được thông qua. Khi đó thì người sử dụng lao động mới có quyền được chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động trước thời hạn đã ký kết mà không phải bồi thường những khoản tiền do đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật.

3. Người lao động cần lưu ý gì để đảm bảo quyền lợi khi bị công ty ép chấm dứt hợp đồng

Trong trường hợp bị ép nghỉ việc vì lý do giảm đơn đặt hàng, công ty gặp khó khăn mà người sử dụng lao động chưa thực hiện phương án sử dụng lao động như đã phân tích tại mục 2 của bài viết thì người lao động cần hết sức lưu ý các vấn đề sau đây để đảm bảo tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình:

- Thứ nhất, người lao động không được nghỉ việc theo ý chí của công ty. Tức là người lao động không nên vì câu nói của một nhân sự hay giám đốc, trưởng phòng nói hôm sau nghỉ việc mà tiến hành nghỉ việc luôn. Lúc này người sử dụng lao động sẽ có lý do rằng người lao động tự ý nghỉ việc quá thời hạn quy định và hoàn toàn có thể áp dụng hình thức kỷ luật sa thải hay đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đúng quy định

- Thứ hai, người lao động khi ký vào bất kỳ một loại đơn từ nào, văn bản nào liên quan đến việc nghỉ việc, chấm dứt hợp đồng lao động cũng phải biết được quyền lợi rõ ràng của mình trước khi đặt bút ký. Những quyền lợi mà người lao động được hưởng khi công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái quy định của pháp luật sẽ được Luật Minh Khuê phân tích chi tiết tại mục 4 của bài viết

- Thứ ba, người lao động cần thu thập các chứng cứ chứng minh mình bị ép nghỉ việc để làm căn cứ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình sau này nếu muốn khiếu nại hay kiện tụng ra Tòa án nhân dân.

Người lao động thông thường sẽ có tâm lý yếu thế hơn người sử dụng lao động nên rất dễ dàng bị rơi vào tình thế ép buộc và chịu đựng, nghĩ rằng người sử dụng lao động đang làm đúng. Vì vậy người lao động cần nắm rõ các vấn đề pháp lý liên quan đến chấm dứt hợp đồng lao động để tự biết cách bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Xem thêm: Người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động?

4. Những khoản tiền mà người lao động được nhận khi công ty chấm dứt hợp đồng trái luật

Trách nhiệm của người sử dụng lao động khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật được quy định chi tiết tại Điều 41 Bộ luật Lao động năm 2019. Cụ thể những khoản tiền mà người lao động sẽ được nhận bao gồm:

- Tiền lương, tiền đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong những ngày người lao động không được làm việc

- Trả thêm một khoản tiền ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động

- Nếu vi phạm về thời hạn báo trước khi chấm dứt hợp đông lao động thì người sử dụng lao động phải trả thêm một khoản tiền tương ứng với tiền lương theo hợp đồng lao động trong những ngày không báo trước

- Tiền trợ cấp thôi việc nếu người lao động không muốn quay trở lại làm việc

- Trường hợp người sử dụng lao động không muốn nhận người lao động làm việc tiếp thì phải trả thêm cho người lao động một khoản tiền theo thỏa thuận nhưng phải ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động để chấm dứt hợp đồng lao động

Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật lao động trực tuyến theo số điện thoại: 1900.6162 để được tư vấn kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc. Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!