1. Cúng tất niên là gì?
Tất niên hay còn gọi là cúng Tất niên, lễ Tất niên hoặc tiệc Tất niên là một nghi thức nhằm đánh dấu sự kết thúc một năm và chuẩn bị bước sang năm mới. Đây là phong tục tập quán lâu đời, mang nét đẹp văn hóa của con người Việt Nam.
Cúng Tất niên thường diễn ra vào chiều ngày 30 Tết. Vào ngày này, mọi người trong gia đình thường quây quần bên nhau, tổ chức tiệc mừng, văn nghệ để tổng kết và nhìn lại một năm đã qua, cùng đón giao thừa và mừng năm mới.
Tất niên còn thể hiện một nếp sống tâm linh của người Việt. Sau một năm làm ăn vất vả, vào các ngày cuối năm, mọi người đều dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ và tươm tất để cúng tất niên, chuẩn bị đón Tết.
2. Thời gian cúng tất niên
Cúng tất niên có thể được cúng vào 30 tháng Chạp nếu là năm đủ và 29 tháng Chạp nếu là năm thiếu. Lễ cúng được diễn ra vào buổi trưa hoặc chiều tối. Nhưng những năm gần đây nhiều gia đình có xu hướng làm tiệc tất niên sớm hơn, có nghĩa là không nhất thiết là vào ngày 30 hay 29 Tết mà có thể cúng là sớm hơn.
Tuy nhiên, dù lễ cúng tất niên được thực hiện vào ngày nào thì cũng có mục đích chính là lễ cúng tổ tiên về nhà ăn Tết cùng con cháu, thể hiện sự sum họp, đoàn kết và ấm cúng trong gia đình.
>> Xem thêm: Cúng tất niên vào ngày nào, giờ nào tốt?
3. Mâm cúng tất niên gồm những gì?
Với ý nghĩa mong muốn no ấm, hạnh phúc, ước cầu một năm mới đầy đủ, thịnh vượng và phát đạt, mâm cỗ cúng tất niên của nhiều gia đình cũng vì thế được chuẩn bị vô cùng tươm tất và kì công. Thông thường, một mâm cúng tất niên bao gồm: mâm ngũ quả, hương hoa, giấy tiền vàng mã, đèn nến, trầu cau, trà, rượu, bánh chưng và mâm cỗ thức ăn, thường là thức ăn mặn.
Theo đó, mâm ngũ quả, hương hoa thường được đặt trên bàn thờ và sẽ thờ suốt Tết. Mâm cỗ mặn được đặt ở bàn thờ phụ, hoặc một chiếc bàn nhỏ thấp hơn đặt trước bàn thờ chính.
Cụ thể, trong mâm cỗ cúng tất niên, mâm cỗ mặn luôn được chăm chút và thực hiện kỳ công nhất. Mâm cỗ thể hiện sự khéo tay, chu đáo của những người phụ nữ trong gia đình và được gia đình cùng nhau thưởng thức sau khi lễ cúng đã hoàn thành. Mâm cỗ mặn sẽ được bày biện trang nghiêm gồm những món như: canh măng, canh mọc, gà luộc, nem rán, rau, giò, bánh chưng... Tuy nhiên, tùy vào thế hệ, thời kỳ, đặc điểm vùng miền mà mâm cỗ mặn cũng được chuẩn bị rất khác nhau. Bạn đọc có thể tham khảo một số món ăn phù hợp với từng vùng miền như sau:
Đối với người miền Nam, mâm cỗ tất niên hay có bánh tét, canh măng, thịt kho tàu, chả giò, nem, gỏi tôm thịt…
Đối với người miền Bắc, họ chuẩn bị mâm cỗ mặn rất bài bản, thường trên mâm có 4 bát, 4 đĩa. Cỗ lớn thì 6 bát, 6 đĩa hoặc 8 bát, 8 đĩa… Cũng có nhà chuẩn bị mâm cỗ lớn xếp cao từ 2 đến 3 tầng. Bốn bát gồm: bát giò heo hầm măng lưỡi lợn, bát bóng thả, bát miến, bát mọc. Bốn đĩa của mâm cỗ gồm: đĩa giò lụa, đĩa chả quế, đĩa thịt gà, đĩa thịt heo.
Riêng đối với mâm cơm cúng tất niên của người miền Trung ít cầu kỳ hơn, thường có bánh chưng, bánh tét, giò lụa, gà bóp rau răm, gỏi tai heo, thịt heo luộc, ram, thịt heo nướng, vịt quay, bánh xèo,...
Trước đây, mâm cỗ tất niên của miền Bắc nói riêng và mâm cỗ tất niên của người Việt nói chung luôn luôn đảm bảo đủ 6 bát gồm măng, bóng, mực, nấm thả, miến, mọc và 8 đĩa là thịt gà luộc, giò lụa, chả quế, trứng muối, dưa hành, bánh chưng, lòng gà xào dứa và cá kho. Nhưng theo thời gian, nhiều món ăn truyền thống dần mất đi mà thay vào đó là những món ăn đặc sản thời hiện đại hoặc các món khoái khẩu của các thành viên trong gia đình.
Còn đối với mâm ngũ quả và hương hoa, bạn nên lựa chọn những loại hoa, quả thông dụng, đẹp mắt và phải là hoa quả vừa đủ chín có thể ăn được. Tuyệt đối bạn không được sử dụng hoa quả xanh, hoa quả giả bằng nhựa, sáp,... để cúng gia tiên. Đĩa, mâm ngũ quả không đặt trước chính giữa bát hương, nên để ở hai bên.
4. Ý nghĩa của lễ cúng tất niên
“Tất” có nghĩa là xong, là hết, còn “niên” có nghĩa là năm. Như vậy, “Tất niên” là bắt đầu chuẩn bị bước sang năm mới và kết thúc một năm cũ. Đây là phong tục mang nét đẹp văn hóa và tập quán lâu đời của người Việt Nam. Vào những ngày này thì tại các cơ quan, nhà máy,… đều tổ chức các bữa tất niên như để chia tay năm cũ - nhìn lại một năm qua đi đã làm được những gì và chào đón năm mới đến với nhiều niềm vui, may mắn. Còn tại các gia đình, thì bữa tất niên là dịp để những người con xa quê được trở về nhà sau một năm bươn chải vất vả, từng thành viên trong gia đình được ngồi sum họp bên mâm cơm của chiều 30 Tết. Ở mỗi vùng miền lại có những tập tục khác nhau, gia chủ có thể mời những vị khách như bạn bè hay người thân đến chung vui. Lễ tất niên từ lâu đã là một nét đẹp, một tập quán mang đậm văn hóa bản sắc truyền thống của người Việt Nam. Bởi đây là cuộc hội ngộ đầy đủ nhất mà mỗi năm chỉ có một lần. Cả gia đình sum vầy bên mâm cơm đầy đủ món ăn truyền thống, cười nói vui vẻ để xua tan đi những nhọc nhằn, vất vả với cuộc sống bộn bề của năm cũ. Trong dịp cuối năm này, thì nhà nhà, người người đều dọn dẹp và trang trí nhà cửa thật gọn gàng, tươm tất, sạch sẽ để chuẩn bị cho các lễ cúng tất niên, lễ cúng giao thừa để mời ông bà tổ tiên về ăn tết với gia đình. Với người dân Việt Nam thì lễ cúng tất niên là nét văn hóa truyền thống bao đời để thể hiện sự tri ân với Trời, Đất,... chứ không hoa mỹ, cầu kỳ. Các vật cúng cũng rất giản dị, gần gũi với người con đất Việt.
5. Cúng tất niên trong nhà hay ngoài trời để may mắn
Để ghi nhận thời khắc qua năm mới, người ta thường làm 2 mâm cỗ, một mâm cúng gia tiên tại bàn thờ trong nhà và một mâm cúng trời, đất, âm linh, cô hồn ở khoảng sân trước nhà. Người đàn ông lớn tuổi nhất trong nhà sẽ thắp hương và đọc văn khấn, rồi các thành viên khác trong nhà làm lễ vái.
Nội dung chính là mời thần linh, gia tiên về đón Tết cùng gia đình. Tuỳ theo truyền thống tín ngưỡng của từng nhà mà chọn cách trang trí và sắp đặt bàn thờ cho phù hợp. Nhưng phải luôn hiểu và tôn kính bàn thờ là nơi tưởng nhớ, là thế giới tâm linh do vậy phải thật trang nghiêm và ấm cúng.
Với những gia đình dư giả về tài chính, chúng ta có thể chuẩn bị thêm một mâm cúng ngoài trời. Nếu không, gia đình chỉ cần một mâm trong nhà, để cúng ông bà tổ tiên là được. Theo quan niệm trong dân gian thì phong tục cúng tất niên chủ yếu là cơ hội gia đình sum vầy, cung kính với tổ tiên, nên không cần bày vẽ. Chúng ta chỉ cần đảm bảo sự trang nghiêm, tấm lòng và trân quý những gì đang có.
Như vậy, cúng tất niên trong nhà hay ngoài trời thì ý nghĩa của lễ cúng vẫn không thay đổi, do đó bạn có thể lựa chọn vị trí cúng và thành tâm là được.
6. Một số điều cần lưu ý khi cúng tất niên
Tuy là một dịp để gia đình sum họp trước thềm năm mới và chủ yếu mang ý nghĩa ấm cúng, sum vầy, song để lễ cúng tất niên được diễn ra thuận lợi, cần chú ý một số điều sau đấy:
- Dù tiệc tất niên không cần phải quá cầu kỳ, trang trọng nhưng cũng không phải vì thế mà chuẩn bị sơ sài. Tùy vào điều kiện kinh tế của gia đình mà gia chủ có thể chuẩn bị mâm cúng ít hay nhiều nhưng ít nhất cũng phải có các món ăn truyền thống ngày Tết và được chuẩn bị, bày biện một cách chu đáo và sạch sẽ.
- Để lễ cúng tất niên được thành kính, trang nghiêm, trước khi làm lễ cúng, các gia đình cần dọn dẹp bàn thờ, nhà cửa cho thật sạch sẽ.
- Tất niên là bữa cơm sum họp của gia đình vì vậy phải có đầy đủ những thành viên trong nhà để thể hiện được sự sum họp, ấm cúng.
- Tất niên chính là thời điểm gia đình sum vầy, đoàn tụ lại với nhau sau một năm làm việc vất vả, nhất là các gia đình có con cái đi làm ăn xa nhà. Vì vậy, không nên cãi nhau hay chửi mắng mà thay vào đó nên nói những chuyện vui và điều tốt lành.
Như vậy, Luật Minh Khuê vừa gửi tới bạn đọc một số thông tin về lễ cúng tất niên thông qua bài viết Cúng tất niên trong nhà hay ngoài trời để may mắn trong năm mới. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích. Luật Minh Khuê xin cảm ơn.
