1. Người tiêu dùng là gì?
Hiểu theo một cách thông thường, người tiêu dùng là một thuật ngữ được dùng để chỉ cá nhân sử dụng và tiêu thụ sản phẩm hoặc dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của chính cá nhân đó hoặc hộ gia đình. Họ là những chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình mua sắm, lựa chọn và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ từ các nhà cung cấp, công ty hoặc doanh nghiệp. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 cũng đã đưa ra khái niệm người tiêu dùng tại Điều 3.
Vai trò của người tiêu dùng rất quan trọng trong nền kinh tế vì hành vi tiêu dùng của họ có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, phát triển sản phẩm và dịch vụ cũng như thúc đẩy sự cạnh tranh và sự phát triển của thị trường, cụ thể như sau:
Thứ nhất, lực đẩy phát triển kinh tế: Con người sống luôn cần giải quyết các nhu cầu thiết yếu như ăn uống, làm đẹp, mua sắm,... và chính những nhu cầu mua bán, trao đổi hàng ngày này, người tiêu dùng đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và phát triển của các ngành công nghiệp. Sự tiêu dùng của người dân tạo ra một thị trường tiềm năng và động lực cho doanh nghiệp phát triển, mở rộng hoạt động sản xuất và kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho xã hội;
Thứ hai, kiểm soát chất lượng sản phẩm và dịch vụ: Thông qua việc nghiên cứu, tìm hiểu và lựa chọn mua hàng tại một đơn vị, người tiêu dùng có thể thúc đẩy sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, tạo áp lực để cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Đánh giá và lựa chọn các sản phẩm chất lượng khuyến khích các nhà cung cấp phải nâng cao và ngày một hoàn thiện hơn để mang lại những trải nghiệm tốt nhất cho khách hàng của họ;
Thứ ba, bảo vệ quyền lợi và an toàn: Người tiêu dùng có quyền yêu cầu sự đảm bảo về chất lượng, tính an toàn và tuân thủ các quy định về tiêu chuẩn trong sản phẩm và dịch vụ mà họ mua để không phải đối mặt với các rủi ro tiềm tàng. Ngoài ra, nếu là một người tiêu dùng thông thái, họ sẽ phát hiện và tố giác các hành vi gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm quyền lợi của bản thân, tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng.
Xem thêm: Lực lượng sản xuất là gì? Vai trò của lực lượng sản xuất theo triết học?
2. Đôi nét về Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Sau khi Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy trình bày về dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi), Quốc hội đã thông qua dự án Luật này. Kết quả biểu quyết cho thấy có 463/465 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành với việc thông qua Luật này, đạt tỷ lệ 93,72%.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 sẽ có hiệu lực vào 01/07/2024, bao gồm 7 Chương, 80 Điều, sửa đổi và bổ sung toàn bộ các Điều (bao gồm các Điều bị bỏ, chuyển nội dung sang Điều khác, bổ sung 3 Điều). Luật cũng bổ sung khoản 5 của Điều 317 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 để đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Luật mới đưa ra quy định về nguyên tắc, chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với người tiêu dùng; hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của cơ quan, tổ chức; giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh; quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Luật áp dụng cho người tiêu dùng, tổ chức, cá nhân kinh doanh, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài có liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đồng thời, Luật cũng bổ sung sự tham gia của tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị, xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội và tổ chức xã hội - nghề nghiệp (tổ chức xã hội) trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
3. Điểm mới của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
3.1. Về định nghĩa người tiêu dùng
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, định nghĩa về người tiêu dùng đã có sự thay đổi quan trọng, trở nên rõ ràng và toàn diện hơn, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu và quyền lợi của các cá nhân và nhóm người tiêu dùng trong xã hội. Theo đó, người tiêu dùng hiện được xác định là người mua và sử dụng sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ với mục đích tiêu dùng và sinh hoạt mà không vì mục đích thương mại. Trong khi đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 chỉ xác định người tiêu dùng là người mua và sử dụng hàng hoá, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng và sinh hoạt cá nhân, gia đình, tổ chức.
Ngoài ra, Luật năm 2023 cũng bổ sung thêm 07 đối tượng được coi là người tiêu dùng dễ bị tổn thương, bao gồm người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, người dân tộc thiểu số, người sống tại vùng dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo, vùng có điều kiện khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, phụ nữ mang thai/nuôi con dưới 3 tuổi, người bị bệnh hiểm nghèo, thành viên hộ nghèo. Điều này nhằm đảm bảo rằng những đối tượng này sẽ được hưởng các quyền lợi và bảo vệ đặc biệt trong quá trình tiêu dùng.
3.2. Về các hành vi bị nghiêm cấm
Các hành vi bị nghiêm cấm trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được Luật mới bổ sung thêm gồm có: Ép buộc người tiêu dùng thanh toán cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ mà không có thỏa thuận trước; Tổ chức, cá nhân kinh doanh có nhầm lẫn nhưng không đền bù, trả lại tiền hoặc đổi lại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho người tiêu dùng; Tổ chức, cá nhân kinh doanh không đền bù, trả lại tiền hoặc đổi lại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho người tiêu dùng do không đúng với thông tin công bố, quảng cáo, giao kết từ trước đó; Đánh tráo, gian lận sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ khi giao hàng, cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng;...
Đồng thời, đối với các tổ chức, cá nhân bán hàng đa cấp, Luật cấm có các hành vi sau: Bắt người khác phải đặt cọc, nộp tiền/mua hàng hoá nhất định để tham gia bán hàng đa cấp; Cung cấp thông tin gian dối, khiến người tiêu dùng, cá nhân tham gia bán hàng đa cấp nhầm lẫn; Không có giấy chứng nhận đăng ký bán hàng đa cấp hoặc không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp;...
3.3. Quy định mới về giao dịch từ xa
Trước đây, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không đề cập đến thuật ngữ "giao dịch từ xa". Thay vào đó, chỉ có quy định về hợp đồng giao kết từ xa trong Nghị định số 99/2011/NĐ-CP. Tuy nhiên, theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, giao dịch từ xa được hiểu là các giao dịch thực hiện qua mạng, phương tiện điện tử hoặc phương tiện khác mà người tiêu dùng không có cơ hội kiểm tra hoặc tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm, dịch vụ trước khi tham gia giao dịch. Một số điểm mới liên quan đến giao dịch từ xa:
- Giao dịch từ xa buộc các bên tham gia cung cấp các thông tin một cách chính xác và đầy đủ: Tên, địa chỉ, số điện thoại, phương thức liên hệ khác; Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc mã số doanh nghiệp…; Số lượng, chất lượng, công dụng, giá cả, nguồn gốc, xuất xứ, thời hạn sử dụng… của hàng hoá, dịch vụ; Phí giao hàng (nếu có); Thời hạn thanh toán; cách bán hàng hoặc cung cấp sản phẩm, điều kiện đổi, trả hàng hoá nếu bị lỗi;...
- Giao dịch từ xa lập thành văn bản có các nội dung về Nội dung hợp đồng giao dịch từ xa cần có:Thông tin mà bên cung cấp hàng hoá; Quyền, nghĩa vụ của các bên; Biện pháp xử lý khi thông tin được cung cấp có sai sót;...
- Nêu rõ phương thức giao dịch từ xa cụ thể là: qua điện thoại hay qua không gian mạng,...
3.4. Về trường hợp không được thương lượng, hòa giải
Thương lượng, hoà giải, trọng tài, toà án là các phương thức giải quyết khi người tiêu dùng và người kinh doanh có mâu thuẫn xảy ra. Tuy nhiên, có ba trường hợp được thêm vào Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mới không cho phép các bên được thương lượng hoặc hoà giải với nhau là: Xâm phạm đến lợi ích của quốc gia, dân tộc và công cộng; Vi phạm các quy định cấm trong luật hoặc trái với đạo đức xã hội; Gây thiệt hại cho lợi ích của nhiều người tiêu dùng, trừ trường hợp số lượng người tiêu dùng bị thiệt hại được xác định cụ thể. Trong Luật cũ năm 2010 thì chỉ đề cập duy nhất một trường hợp được quy định là khi tranh chấp gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, của nhiều người tiêu dùng và lợi ích công cộng.
Điểm mới trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã được trình bày bởi Luật Minh Khuê ở bài viết nêu trên. Ngoài ra, quý khách có thể đọc thêm về nội dung Luật bảo vệ môi trường là gì? Vai trò pháp luật bảo vệ môi trường của chúng tôi. Khi gặp khó khăn trong các vấn đề pháp lý cần giải quyết, hãy nhấc máy gọi ngay cho chúng tôi qua hotline: 19006162 hoặc gửi tin vào email: lienhe@luatminhkhue.vn, chúng tôi sẽ hỗ trợ nhanh nhất có thể. Rất mong nhận được sự tin tưởng và hợp tác của khách hàng trong tương lai. Trân trọng ./.
