1. Thế nào là hợp tác xã?
Theo khoản 1 Điều 3 Luật Hợp tác xã 2012, khái niệm hợp tác xã đã được định nghĩa rất rõ ràng và sâu sắc. Hợp tác xã không chỉ đơn thuần là một tổ chức kinh tế tập thể, mà còn là một mô hình tương thân tương ái, nơi mà những người thành viên cùng nhau đồng sở hữu và chia sẻ mọi quyết định cùng như thành tựu. Với tư cách pháp nhân, hợp tác xã được tạo ra bởi ít nhất 07 cá nhân, thể hiện sự đoàn kết và lòng tự nguyện của những người sáng lập. Tính đặc biệt và quan trọng của hợp tác xã nằm ở việc hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất và kinh doanh, mục tiêu cuối cùng là đáp ứng những nhu cầu chung của tất cả các thành viên. Tự chủ và tự chịu trách nhiệm là nguyên tắc cơ bản trong quản lý hợp tác xã, thể hiện sự trách nhiệm và lòng tận tâm của mỗi thành viên. Bằng việc duy trì sự bình đẳng và dân chủ trong mọi quyết định, hợp tác xã tạo nên một môi trường đúng nghĩa tương hỗ và phát triển bền vững.
2. Tổng quan về Luật Hợp tác xã 2023
Vào ngày 20/6/2023, Quốc hội đã thông qua và chính thức ban hành Luật Hợp tác xã năm 2023, một bước quan trọng mở ra những thay đổi mới trong lĩnh vực hợp tác xã. Từ ngày 01/7/2023, Luật này đã có hiệu lực chính thức, đánh dấu một sự khởi đầu mới cho cộng đồng hợp tác xã.
Sự tham gia tích cực của 94,33% đại biểu trong cuộc biểu quyết đã góp phần tạo ra sự nhất trí trong việc thông qua Luật Hợp tác xã (sửa đổi). Cuộc họp quốc hội này đã đánh dấu bước quan trọng trong quá trình hoàn thiện và điều chỉnh chính sách về hợp tác xã.
Luật Hợp tác xã (sửa đổi) được thông qua tại Kỳ họp thứ 5 của Quốc hội, trong khóa họp XV, bao gồm 12 chương và tổng cộng 115 điều, phủ sóng rộng rãi các mặt của hoạt động hợp tác xã. Các chương trình trong luật bao gồm các quy định chung, chính sách phát triển tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, quản lý thành viên trong hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, cũng như quy trình thành lập và quản trị của hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã.
Một trong những điểm quan trọng và đáng chú ý trong Luật Hợp tác xã (sửa đổi), được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp này, là việc thể chế hóa đầy đủ nội dung của 08 chính sách được nêu trong Nghị quyết số 20-NQ/TW. Điều này thể hiện sự mạnh mẽ và mục tiêu quyết tâm của Quốc hội trong việc thúc đẩy phát triển hợp tác xã, đồng thời đảm bảo rằng các quy định và chính sách được thể hiện rõ ràng và minh bạch trong Luật.
3. Điểm mới luật hợp tác xã 2023
Luật Hợp tác xã 2023 gồm 12 Chương và 115 Điều, nhiều hơn 03 Chương và 51 Điều so với Luật Hợp tác xã năm 2012.
(1) Bổ sung nhiều khái niệm liên quan đến hợp tác xã
Luật mới đã thực hiện việc bổ sung và mở rộng khái niệm liên quan đến hoạt động hợp tác xã, so với Luật Hợp tác xã 2012. Điều này cho thấy sự tiến bộ trong việc định nghĩa các thuật ngữ và khái niệm quan trọng, giúp làm rõ và tạo nền tảng cho hoạt động hợp tác xã.
Nhìn vào nội dung cụ thể, Luật Hợp tác xã mới đã đưa ra nhiều định nghĩa quan trọng như sau:
- Hợp tác xã: Luật đã định nghĩa hợp tác xã là một tổ chức có tư cách pháp nhân, được thành lập bởi ít nhất 05 thành viên chính thức theo nguyện vọng tự nguyện. Mục tiêu của hợp tác xã là hợp tác tương trợ trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, và tạo việc làm, nhằm đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, và xã hội của các thành viên. Sứ mệnh này cũng đóng góp vào việc xây dựng cộng đồng xã hội phát triển bền vững.
- Liên hiệp hợp tác xã: Một khái niệm mới đã được đưa vào Luật, định nghĩa liên hiệp hợp tác xã như một tổ chức có tư cách pháp nhân, được thành lập bởi ít nhất 03 hợp tác xã là thành viên chính thức theo nguyện vọng tự nguyện. Chức năng của liên hiệp hợp tác xã là hợp tác tương trợ trong việc mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm.
- Giao dịch nội bộ: Khái niệm này đề cập đến việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ bao gồm cả việc tạo việc làm và hoạt động cho vay nội bộ của hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Mục tiêu của giao dịch này là phục vụ cho các thành viên chính thức, và thường được thực hiện dưới dạng thỏa thuận bằng văn bản.
- Giao dịch bên ngoài: Đây là giao dịch mà hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã tiến hành với các bên thứ ba, không thuộc vào phạm vi giao dịch nội bộ.
- Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã: Đây là văn bản có giá trị pháp lý, bao gồm cả bản giấy và bản điện tử, chứa thông tin về quá trình đăng ký hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã. Giấy chứng nhận này được cơ quan đăng ký kinh doanh cấp cho hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã.
Như vậy, việc bổ sung những khái niệm này đã giúp định nghĩa rõ ràng và cụ thể hơn về các khía cạnh quan trọng trong hoạt động hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Điều này góp phần tạo ra sự minh bạch và hiểu biết sâu hơn về quyền và trách nhiệm của các thành viên tham gia vào hệ thống này.
(2) Thêm hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến hợp tác xã
Điều 7 của Luật Hợp tác xã 2023 đã được bổ sung với nhiều hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến hoạt động của hợp tác xã, điều này thể hiện sự chú trọng và nâng cao sự nghiêm túc trong việc quản lý và điều hành hoạt động hợp tác xã. Theo quy định này:
- Các hành vi bị nghiêm cấm đối với cơ quan quản lý Nhà nước gồm:
+ Việc cung cấp hỗ trợ và ưu đãi cho tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không tuân thủ đúng nguyên tắc, đối tượng, thẩm quyền, nội dung, trình tự và thủ tục theo quy định của pháp luật;
+ Sử dụng quyền hạn để làm vi phạm quy định về hỗ trợ và ưu đãi cho tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã;
+ Tạo ra các tình huống chậm trễ, phiền hà, cản trở, hoặc gây rối loạn cho tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong quá trình đăng ký, hoạt động và thực hiện hỗ trợ.
- Các hành vi bị nghiêm cấm đối với tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các thành viên bao gồm:
+ Sử dụng nguồn lực hỗ trợ mà không tuân thủ mục đích đã cam kết ban đầu;
+ Lợi dụng chức vụ và quyền hạn vì lợi ích cá nhân hoặc lợi ích của một nhóm thành viên, thay vì vì lợi ích chung của tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các thành viên.
Như vậy, việc bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm này nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và tuân thủ quy định pháp luật trong hoạt động của hợp tác xã. Các hành vi bị nghiêm cấm này cũng hướng đến việc tạo ra môi trường hoạt động lành mạnh và bền vững cho các tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.
(3) Thêm quyền, nghĩa vụ của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
Ngoài những quyền và nghĩa vụ của hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã đã được ghi nhận trước đây, Luật Hợp tác xã 2023 đã điều chỉnh và bổ sung một loạt quyền và nghĩa vụ mới trong Điều 8 và Điều 9, nhằm đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả trong quản lý hoạt động của hợp tác xã.
Về quyền của hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã:
- Quyền tự thực hiện việc cho vay nội bộ theo quy định;
- Quyền huy động vốn theo quy định để thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh;
- Quyền theo dõi riêng lẻ các khoản doanh thu và chi phí liên quan đến giao dịch nội bộ và giao dịch bên ngoài;
- Quyền tham gia vào việc tổ chức đại diện của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã...
Về nghĩa vụ của hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã:
- Nghĩa vụ thực hiện công bố thông tin đối với các thành viên theo quy định của Luật Hợp tác xã và pháp luật có liên quan;
- Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại mà hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã gây ra cho các thành viên theo đúng quy định và điều lệ;
- Nghĩa vụ tạo, duy trì và quản lý sổ đăng ký ghi chép về thành viên chính thức, thành viên liên kết góp vốn...
Ngoài ra, Luật Hợp tác xã 2023 cũng đã bổ sung những quy định mới về việc lưu trữ tài liệu (Điều 12); công bố thông tin cho thành viên của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã (Điều 14); và quản lý sổ đăng ký thành viên của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã (Điều 15), nhằm tạo nên một chế độ quản lý hiệu quả và tuân thủ trong hoạt động của các tổ chức hợp tác xã.
(4) Bổ sung một Chương về chính sách phát triển hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
Thêm một Chương về chính sách phát triển hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã là một điểm đáng chú ý tại Luật Hợp tác xã 2023. Cụ thể, trong việc điều chỉnh Luật, chương mới "Chính sách của nhà nước về phát triển tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã" đã được bổ sung vào Luật với những quy định chính sách sau đây:
- Chính sách phát triển nguồn nhân lực, thông tin và tư vấn (Điều 20);
- Chính sách về quản lý và sử dụng đất đai (Điều 21);
- Chính sách về thuế, phí và lệ phí (Điều 22);
- Chính sách về tiếp cận vốn và bảo hiểm (Điều 23);
- Chính sách về ứng dụng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Điều 24);
- Chính sách về tiếp cận và nghiên cứu thị trường (Điều 25);
- Chính sách về đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và trang thiết bị (Điều 26);
- Chính sách hỗ trợ tư vấn tài chính và đánh giá rủi ro (Điều 27);
- Chính sách hỗ trợ hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp (Điều 28).
Điều 18 của Luật Hợp tác xã 2023 đặc biệt quy định rằng, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã sẽ được xem xét thụ hưởng các chính sách trên khi đáp ứng những tiêu chí sau đây:
- Không đang trong thời gian thực hiện quyết định xử lý vi phạm hành chính liên quan đến các hành vi bị nghiêm cấm; không trong thời kỳ chấp hành bản án hình sự đã có hiệu lực của Tòa án;
- Đã phát triển thành viên hoặc tăng tỷ lệ giá trị giao dịch nội bộ hoặc phát triển quỹ chung không chia, tài sản chung không chia hoặc thực hiện hoạt động giáo dục, đào tạo cho thành viên, người lao động hoặc mới thành lập tại các vùng kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn;
- Có báo cáo kiểm toán khi yêu cầu.
(5) Thêm điều kiện nhà đầu tư nước ngoài trở thành thành viên hợp tác xã
Điều 30 Luật Hợp tác xã 2023 đã được điều chỉnh để áp đặt các điều kiện mới cho việc cá nhân nước ngoài trở thành thành viên của hợp tác xã. Theo quy định này, để cá nhân nước ngoài có thể tham gia và trở thành thành viên chính thức hoặc thành viên liên kết góp vốn của hợp tác xã, họ phải tuân theo các điều kiện sau:
* Điều kiện liên quan đến đầu tư nước ngoài:
Cá nhân nước ngoài có mong muốn trở thành thành viên chính thức hoặc thành viên liên kết góp vốn của hợp tác xã phải có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư.
* Điều kiện tiếp cận thị trường và quốc phòng, an ninh:
Ngoài điều kiện đầu tư, cá nhân nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài còn phải thỏa mãn các điều kiện sau khi trở thành thành viên chính thức hoặc thành viên liên kết góp vốn của hợp tác xã:
- Đáp ứng các yêu cầu về tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.
- Tuân theo các quy định về bảo đảm quốc phòng và an ninh theo quy định của pháp luật.
Cần lưu ý rằng tổng số thành viên chính thức bao gồm cả tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và cá nhân là nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, tỷ lệ của họ không vượt quá 35% tổng số thành viên chính thức của hợp tác xã.
(6) Bổ sung quy định cho vay nội bộ trong hợp tác xã
Luật Hợp tác xã 2023 đã tăng cường quy định liên quan đến hoạt động cho vay nội bộ trong hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, được thể hiện tại Điều 83 của luật này.
Theo quy định này, hoạt động cho vay nội bộ trong hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã được hiểu như việc hỗ trợ cho các thành viên chính thức của hợp tác xã vay mượn trong một khoảng thời gian không vượt quá 12 tháng, với mục đích ủng hộ sản xuất, kinh doanh và cải thiện cuộc sống. Nguyên tắc căn bản của hoạt động này là dựa trên tình nguyện và sự chịu trách nhiệm từ các bên tham gia, không nhằm mục đích thu lời.
Một điểm đáng lưu ý là việc cho vay nội bộ phải tuân thủ nguyên tắc bảo toàn vốn, đảm bảo khả năng hoàn trả và bù đắp đầy đủ các chi phí liên quan đến hoạt động cho vay nội bộ. Nó không được xem là một hoạt động ngân hàng theo quy định của pháp luật về các tổ chức tín dụng.
Điều 83 cũng rõ ràng chỉ ra rằng hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã có thể thực hiện hoạt động cho vay nội bộ khi tuân thủ các điều kiện sau:
- Tổ chức hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã phải có cơ cấu quản trị đầy đủ và tối thiểu là 03 thành viên trong Ban kiểm soát.
- Hoạt động cho vay nội bộ chỉ được tiến hành sau khi đã đảm bảo nguồn vốn cho các hoạt động sản xuất và kinh doanh, không sử dụng nguồn vốn thu thập từ ngoài hoặc từ các thành viên để thực hiện hoạt động cho vay nội bộ.
- Các hoạt động ghi chép, theo dõi và hạch toán liên quan đến hoạt động cho vay nội bộ phải được thực hiện riêng biệt.
- Quyết định về hoạt động cho vay nội bộ phải được thông qua bởi Đại hội thành viên và được quy định trong Điều lệ của hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã.
Bài viết liên quan: Luật Hợp tác xã 2023 :Bổ sung nhiều khái niệm liên quan đến hợp tác xã
Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn qua số hotline: 1900.6162 hoặc qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!
