Mua sắm trực tiếp là một trong những hình thức lựa chọn nhà thầu được pháp luật quy định nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong việc tiếp tục thực hiện các gói thầu có nội dung tương tự đã được thực hiện trước đó. Hình thức này cho phép bên mời thầu lựa chọn nhà thầu trên cơ sở kế thừa kết quả của gói thầu trước, từ đó giúp rút ngắn thời gian và đơn giản hóa thủ tục. Tuy nhiên, để bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả, việc áp dụng hình thức mua sắm trực tiếp phải đáp ứng những điều kiện nhất định theo quy định của pháp luật.
1. Mua sắm trực tiếp được hiểu như thế nào?
Theo khoản 1 điều 25 Luật đấu thầu 2023, Mua sắm trực tiếp là một trong những hình thức lựa chọn nhà thầu được áp dụng trong hoạt động đấu thầu theo quy định của pháp luật. Theo đó, mua sắm trực tiếp được áp dụng đối với gói thầu mua sắm hàng hóa tương tự thuộc dự án hoặc dự toán mua sắm của cùng một chủ đầu tư hoặc của chủ đầu tư khác, với điều kiện phải đáp ứng các yêu cầu và điều kiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Hình thức này thường được áp dụng trong trường hợp trước đó đã có một gói thầu tương tự được tổ chức lựa chọn nhà thầu và đã ký kết hợp đồng thực hiện. Khi phát sinh nhu cầu mua sắm thêm các loại hàng hóa có đặc điểm kỹ thuật, tính chất và điều kiện thực hiện tương tự với gói thầu đã được lựa chọn trước đó, chủ đầu tư có thể áp dụng hình thức mua sắm trực tiếp để lựa chọn lại nhà thầu đã trúng thầu trước đó. Việc áp dụng hình thức này giúp rút ngắn thời gian tổ chức đấu thầu, giảm bớt các thủ tục hành chính và bảo đảm tính thống nhất về kỹ thuật, chất lượng của hàng hóa được mua sắm.
Tuy nhiên, việc áp dụng mua sắm trực tiếp phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện khoản 2 Điều này, trong đó gói thầu mới phải có nội dung và tính chất tương tự với gói thầu đã thực hiện trước đó, đồng thời phải bảo đảm hiệu quả kinh tế và phù hợp với nhu cầu thực tế của dự án hoặc dự toán mua sắm. Ngoài ra, nhà thầu được lựa chọn theo hình thức mua sắm trực tiếp vẫn phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm và khả năng thực hiện gói thầu.
Như vậy, mua sắm trực tiếp là hình thức lựa chọn nhà thầu được áp dụng đối với các gói thầu mua sắm hàng hóa tương tự với gói thầu đã được thực hiện trước đó, nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí tổ chức đấu thầu và bảo đảm hiệu quả trong quá trình mua sắm, đồng thời vẫn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về đấu thầu.
2. Điều kiện áp dụng hình thức mua sắm trực tiếp theo quy định mới nhất
Theo khoản 2 Điều 25 Luật đấu thầu 2023, Mua sắm trực tiếp được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:
- Nhà thầu đã trúng thầu thông qua đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế và đã ký hợp đồng thực hiện gói thầu trước đó
Điều kiện này nhằm bảo đảm rằng nhà thầu được lựa chọn trong hình thức mua sắm trực tiếp đã từng được lựa chọn thông qua một quá trình đấu thầu có tính cạnh tranh như đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế. Việc nhà thầu đã trúng thầu và ký hợp đồng thực hiện gói thầu trước đó cho thấy nhà thầu đã được đánh giá về năng lực, kinh nghiệm và khả năng thực hiện công việc. Vì vậy, khi phát sinh nhu cầu mua sắm tương tự, chủ đầu tư có thể tiếp tục lựa chọn nhà thầu này để thực hiện gói thầu mới.
- Chủ đầu tư chỉ được áp dụng mua sắm trực tiếp một lần đối với các loại hàng hóa thuộc gói thầu và khối lượng từng hạng mục công việc nhỏ hơn 130% so với khối lượng hạng mục tương ứng thuộc gói thầu đã ký hợp đồng trước đó, không bao gồm khối lượng của tùy chọn mua thêm (nếu có)
Quy định này nhằm hạn chế việc lạm dụng hình thức mua sắm trực tiếp. Theo đó, chủ đầu tư chỉ được áp dụng hình thức này một lần đối với cùng loại hàng hóa của gói thầu và khối lượng công việc của gói thầu mới không được vượt quá 130% so với khối lượng của hạng mục tương ứng trong gói thầu đã ký hợp đồng trước đó. Điều này giúp bảo đảm rằng việc mua sắm trực tiếp chỉ được áp dụng trong phạm vi hợp lý và vẫn giữ được tính minh bạch, hiệu quả trong hoạt động mua sắm.
- Đơn giá của các phần việc thuộc gói thầu áp dụng mua sắm trực tiếp không được vượt đơn giá của các phần việc tương ứng thuộc gói thầu tương tự đã ký hợp đồng trước đó, đồng thời, phù hợp với giá thị trường tại thời điểm hoàn thiện hợp đồng
Điều kiện này nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế khi áp dụng hình thức mua sắm trực tiếp. Đơn giá của các phần việc trong gói thầu mới không được cao hơn đơn giá đã được thỏa thuận trong hợp đồng của gói thầu trước đó, đồng thời phải phù hợp với giá thị trường tại thời điểm ký kết hoặc hoàn thiện hợp đồng. Quy định này giúp tránh tình trạng tăng giá không hợp lý và bảo đảm việc sử dụng nguồn vốn được tiết kiệm và hiệu quả.
- Thời gian từ khi ký hợp đồng của gói thầu trước đó đến ngày phê duyệt kết quả mua sắm trực tiếp không quá 12 tháng
Quy định này nhằm bảo đảm tính kịp thời và sự tương đồng giữa hai gói thầu. Khi khoảng thời gian giữa hai gói thầu không quá dài, các điều kiện về kỹ thuật, công nghệ, giá cả và nhu cầu sử dụng vẫn còn tương đối phù hợp. Vì vậy, pháp luật quy định thời gian tối đa là 12 tháng kể từ khi ký hợp đồng của gói thầu trước đó đến ngày phê duyệt kết quả mua sắm trực tiếp để bảo đảm việc áp dụng hình thức này là hợp lý và hiệu quả.
Như vậy, mua sắm trực tiếp chỉ được áp dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm tính hợp lý, hiệu quả kinh tế và tránh lạm dụng hình thức lựa chọn nhà thầu này trong hoạt động đấu thầu.
3. Trường hợp nhà thầu thực hiện hợp đồng trước đó không có khả năng tiếp tục thực hiện gói thầu mua sắm trực tiếp thì xử lý như thế nào?
Theo khoản 3 Điều 25 Luật đấu thầu 2023, hình thức mua sắm trực tiếp thường được áp dụng đối với các gói thầu mua sắm hàng hóa tương tự với gói thầu đã được thực hiện trước đó, nhằm rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu và bảo đảm tính thống nhất về kỹ thuật, chất lượng của hàng hóa. Theo nguyên tắc chung, nhà thầu đã trúng thầu và thực hiện hợp đồng của gói thầu trước đó sẽ là nhà thầu được ưu tiên lựa chọn để tiếp tục thực hiện gói thầu mua sắm trực tiếp khi phát sinh nhu cầu mua sắm tương tự.
Tuy nhiên, trong thực tế có thể phát sinh những trường hợp nhà thầu đã thực hiện hợp đồng trước đó không còn khả năng tiếp tục thực hiện gói thầu mua sắm trực tiếp. Điều này có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn như nhà thầu không còn đủ năng lực tài chính, gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất hoặc cung ứng hàng hóa, không bảo đảm được tiến độ thực hiện, thay đổi cơ cấu tổ chức, hoặc vì những lý do khách quan khác khiến nhà thầu không thể tiếp tục tham gia thực hiện gói thầu mới.
Để bảo đảm quá trình mua sắm không bị gián đoạn và vẫn đáp ứng được nhu cầu của dự án hoặc dự toán mua sắm, pháp luật về đấu thầu cho phép trong trường hợp này có thể áp dụng mua sắm trực tiếp đối với một nhà thầu khác. Tuy nhiên, việc lựa chọn nhà thầu thay thế không được thực hiện tùy ý mà phải tuân thủ các yêu cầu và điều kiện cụ thể nhằm bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động đấu thầu.
Theo đó, nhà thầu được lựa chọn thay thế phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và giá theo các tiêu chí đã được xác định trong hồ sơ mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu của gói thầu trước đó. Điều này có nghĩa là nhà thầu mới phải có năng lực và kinh nghiệm tương đương hoặc phù hợp với yêu cầu của gói thầu, đồng thời phải bảo đảm đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật đã được quy định. Ngoài ra, mức giá thực hiện gói thầu cũng phải phù hợp với các điều kiện đã được xác định trước đó nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế và tránh phát sinh chi phí không hợp lý.
Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của quá trình mua sắm, đồng thời vẫn duy trì các nguyên tắc cơ bản của hoạt động đấu thầu như công khai, minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Việc yêu cầu nhà thầu thay thế phải đáp ứng các tiêu chí đã được xác định trong hồ sơ mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu trước đó cũng giúp tránh tình trạng lựa chọn nhà thầu không đủ năng lực hoặc thay đổi các tiêu chuẩn lựa chọn một cách tùy tiện.
Như vậy, trong trường hợp nhà thầu đã thực hiện hợp đồng trước đó không có khả năng tiếp tục thực hiện gói thầu mua sắm trực tiếp, chủ đầu tư vẫn có thể áp dụng hình thức mua sắm trực tiếp đối với nhà thầu khác. Tuy nhiên, nhà thầu này phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và giá theo hồ sơ mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu trước đó, nhằm bảo đảm việc thực hiện gói thầu được tiến hành hiệu quả, đúng quy định và phù hợp với mục tiêu của dự án hoặc dự toán mua sắm.
Kết luận
Quy định về điều kiện áp dụng hình thức mua sắm trực tiếp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm việc lựa chọn nhà thầu được thực hiện đúng quy định và phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định, hình thức này giúp tiết kiệm thời gian, giảm bớt thủ tục và bảo đảm tính liên tục trong việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thực hiện công việc của gói thầu. Đồng thời, việc quy định rõ các điều kiện áp dụng cũng góp phần hạn chế việc lạm dụng hình thức mua sắm trực tiếp, qua đó bảo đảm tính công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
