1. EU có quyền tịch thu tài sản của Nga để chuyển cho Ukraine hay không?
Các tài sản quốc gia như dự trữ của Ngân hàng Trung ương Nga được bảo vệ dưới khái niệm quyền miễn trừ chủ quyền, đó là một nguyên tắc phổ quát cho thấy một quốc gia sẽ không tịch thu tài sản của quốc gia khác. Theo chuyên gia Paul B. Stephen viết trong Tạp chí Luật Thị trường Vốn vào tháng 6/2022, luật quốc tế về quyền miễn trừ chủ quyền thường bảo vệ tài sản của nhà nước khỏi việc bị tịch thu. Tuy nhiên, có một số trường hợp ngoại lệ, nhưng phạm vi của chúng thường không được rõ ràng.
Một số nhà hoạch định chính sách và luật sư tại Liên minh châu Âu đã đề xuất rằng liên minh có thể tịch thu toàn bộ tài sản của Nga dựa trên một nguyên lý pháp lý được biết đến là biện pháp đáp trả. Theo lý thuyết này, bên bị tổn thương bởi hành động sai trái có thể thực hiện biện pháp trái luật đối với bên gây ra thiệt hại để buộc họ tuân thủ các nghĩa vụ pháp lý. Tài sản của Nga có thể được bán hoặc thế chấp sau đó số tiền thu được có thể được chuyển đến Ukraine hoặc một quỹ tái thiết
Một số quốc gia, trong đó có Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), đã lên tiếng cho rằng hành động này sẽ đi ngược lại hoàn toàn với tiêu chuẩn thông thường. Ngoài ra, việc Liên minh châu Âu (EU) tịch thu toàn bộ số tiền bị đóng băng này để sử dụng cho việc tái thiết Ukraine cũng gây lo ngại về việc gây ra sự chấn động trên thị trường quốc tế và làm suy yếu đồng tiền EUR, đồng thời cũng làm tổn thương danh tiếng về nguyên tắc pháp luật cao quý của châu Âu. Các quốc gia khác, như Trung Quốc hoặc các quốc gia trong Vùng Vịnh, cũng có lo ngại về việc tương tự có thể xảy ra với họ và có thể sẽ rút tài sản khỏi châu Âu như một biện pháp phòng ngừa, gây ra nguy cơ tạo ra bất ổn.
Các luật sư của Liên minh châu Âu cho biết việc tịch thu toàn bộ tài sản của Nga sẽ phản đối các tiêu chuẩn quốc tế, vì không có quy định nào cho phép hành động như vậy đối với một quốc gia. Tuy nhiên, nếu họ chỉ thu lợi nhuận từ phần tiền mặt tái đầu tư để chuyển cho Ukraine, thì hành động này có thể được biện hộ một cách hợp pháp tại tòa trong trường hợp Nga tiến hành kiện tụng.
2. Chính sách tách lợi nhuận phát sinh từ tài sản đóng băng của Nga chuyển cho Ukraine
Kế hoạch này đã được các nhà lãnh đạo của 27 quốc gia thành viên của Liên minh châu Âu thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh của khối đang diễn ra tại Brussels, Bỉ. Ủy ban châu Âu đã đề xuất chuyển 90% lợi nhuận từ tài sản bị phong tỏa của Nga sang một quỹ do EU điều hành để hỗ trợ vũ khí cho Ukraine; 10% còn lại sẽ được sử dụng để hỗ trợ ngân sách cho Kiev hoặc một phần nhỏ sẽ được dành để tài trợ cho các nhiệm vụ duy trì hòa bình của EU trên khắp thế giới. Sau cuộc họp đầu tiên của Thượng đỉnh EU tại Brussels, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết kế hoạch này có thể mang lại hơn 3 tỷ USD mỗi năm và Ukraine dự kiến sẽ nhận được 1 tỷ USD đầu tiên vào khoảng tháng 7.
"Bản thân tôi đã nói với các nhà lãnh đạo rằng nếu chúng ta hoàn thành đề xuất một cách nhanh chóng, chúng ta có thể cung cấp hơn 1 tỷ USD đầu tiên vào ngày 1/7. Vì vậy, điều đó phụ thuộc vào chúng ta," bà Leyen nói, và cho biết thêm rằng kế hoạch chuyển lợi nhuận từ tài sản bị phong tỏa của Nga cho Ukraine đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ lãnh đạo trong khối. Bà Leyen cũng tiết lộ rằng EU đang xem xét việc tăng thuế đối với ngũ cốc của Nga, bao gồm cả ngũ cốc của Ukraine bị Moscow trưng dụng và đưa vào thị trường EU.
Sau gần một năm đàm phán, các lãnh đạo EU đã đạt được thỏa thuận, trong đó thảo luận về các cơ sở pháp lý cho việc tịch thu khoản tài sản khoảng 300 tỷ USD của Nga bị phong tỏa ở châu Âu. Trong đó, khoảng 200 tỷ USD được đặt tại các ngân hàng ở EU, chủ yếu là trong tài khoản của Euroclear tại Bỉ - một trong những hệ thống thanh toán và thanh toán bù trừ lớn nhất trên thế giới.
EU đang cố gắng tăng cường viện trợ cho Ukraine trong bối cảnh viện trợ từ Mỹ đang bị trì hoãn do sự bất đồng tại quốc hội. Tuy nhiên, các động thái này vẫn mang theo nhiều rủi ro pháp lý và EU có thể phải đối mặt với hậu quả sau xung đột tại Ukraine nếu Nga ra các hành động pháp lý. Didier Reynders, Ủy viên Tư pháp của EU, đã thông báo vào ngày thứ Hai rằng dự kiến EU sẽ thu được khoản tiền lên đến 15 tỷ euro từ việc đóng băng tài sản của Nga vào năm 2027 và hy vọng sẽ đạt được sự đồng thuận trong những tuần tới để tiếp tục sử dụng số tiền này. Tuy nhiên, chính phủ Nga đã phản đối mạnh mẽ, tuyên bố rằng các quyết định này là vi phạm quy tắc và tiêu chuẩn của luật pháp quốc tế.
3. Lo ngại của EU khi không muốn tịch thu toàn bộ tài sản của Nga
Quyết tâm của Mỹ trong việc tịch thu tài sản của Nga đã gây lo ngại cho các đồng minh châu Âu, đặc biệt là về việc các biện pháp như vậy có thể gây sự hoảng loạn đối với các nhà đầu tư vào đồng euro. Một số người cũng lo ngại rằng Nga có thể trả đũa bằng cách tấn công vào tài sản của châu Âu tại Nga và thực hiện các cuộc tấn công mạng nhằm vào các nước phương Tây. Cũng có những ý kiến cho rằng, bất kể mức độ hành vi của Nga ra sao, một quốc gia cũng không nên phải bồi thường khi xung đột vẫn đang tiếp diễn.
Một thách thức đối với Mỹ là phần lớn tài sản này được giữ ở Bỉ, trong khi Mỹ chỉ giữ một số ít. Do đó, bất kỳ hành động tịch thu nào cũng cần sự chấp thuận từ phía châu Âu. Mỹ kỳ vọng rằng nhóm G7, bao gồm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu, sẽ đạt được một lập trường chung vào cuối năm nay. Một người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Mỹ nói về việc khích lệ bất kỳ hành động nào mà EU có thể thực hiện để sử dụng tài sản cố định có chủ quyền của Nga vì lợi ích của người Ukraine.
Tuy nhiên, trong khi Liên minh châu Âu không có kế hoạch tịch thu toàn diện (chỉ nhắm vào lợi nhuận từ các quỹ bị đóng băng thay vì tịch thu toàn bộ tài sản), ba quốc gia của Liên minh châu Âu trong nhóm G7 - Đức, Pháp và Ý - lo ngại rằng việc tịch thu tài sản có thể gây tổn thương cho danh tiếng của khu vực đồng euro và có thể cản trở đầu tư quốc tế. Đa số các quốc gia châu Âu khác đều tránh tranh luận về vấn đề này, vì họ cho rằng điều đó quá mạo hiểm. Các quốc gia này cũng được sự ủng hộ từ Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), nơi đã cảnh báo nhiều lần về sự không ổn định của đồng euro nếu các nhà đầu tư nước ngoài cảm thấy lo sợ và rút tài sản của họ ra khỏi Liên minh châu Âu.
Ủy ban Châu Âu sẽ đưa ra một kế hoạch hạn chế hơn nhiều, chỉ sử dụng lợi nhuận từ tài sản bị phong tỏa của Nga - ước tính là khoảng 3 tỷ euro mỗi năm. Josep Borrell, người đứng đầu chính sách đối ngoại của EU, nói với các phóng viên rằng cuộc thảo luận là về doanh thu được tạo ra từ những tài sản này chứ không nói về việc tịch thu tài sản bị phong tỏa.
Trong khi xung đột giữa Nga và Ukraine đã kéo dài sang năm thứ ba và quân đội Ukraine đang gặp khó khăn về đạn pháo, các bất đồng về tài chính của phương Tây đã nảy sinh vào thời điểm khó khăn này đối với Kiev. Mỹ đang gặp khó khăn trong việc tìm nguồn tài trợ để hỗ trợ Ukraine, với nỗ lực của Tổng thống Biden để thúc đẩy gói viện trợ trị giá 60 tỷ USD cho Kiev thông qua Quốc hội đang bị các nghị sĩ Đảng Cộng hòa ngăn chặn.
Một quan chức cấp cao trong chính phủ Mỹ đã phủ nhận quan điểm rằng cuộc tranh cãi tại Quốc hội Mỹ đã góp phần làm Mỹ thúc đẩy việc tịch thu toàn bộ tài sản bị phong tỏa của Nga, nhấn mạnh rằng điều này đã được thực hiện trước khi tình trạng bế tắc xảy ra. Quan chức này nói rằng luôn xem xét điều này như là một phần của nỗ lực tái thiết Ukraine, vì đó là cách duy nhất để đáp ứng nhu cầu tái thiết của Ukraine.
Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết NATO là gì? NATO gồm những nước nào? Những điều cần biết về Nato?. Nếu có bất cứ vấn đề pháp lý nào cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tới địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng!
