Giáo viên có được thuê nhà ở công vụ khi đến công tác tại xã vùng sâu?

Vấn đề đảm bảo an sinh xã hội, đặc biệt là ổn định chỗ ở cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức (CBCNV) được điều động đến công tác tại các khu vực khó khăn (vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo) từ lâu đã là nhiệm vụ trọng tâm của Nhà nước. Mục tiêu chính sách là nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt và luân chuyển nhân sự liên tục tại các địa bàn này, trong đó đội ngũ giáo viên là đối tượng chịu ảnh hưởng lớn.

Nhà ở công vụ (NOCV) được xác định là một loại tài sản công và đóng vai trò là công cụ chính sách quan trọng để thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng, nhất là giáo viên và nhân viên y tế, tại các khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Sự ổn định về nơi ăn chốn ở được xem là yếu tố nền tảng giúp các nhà giáo yên tâm giảng dạy, cống hiến lâu dài và tập trung hơn vào việc nâng cao chất lượng chuyên môn.

1. Pháp luật điều chỉnh 

Văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý, phát triển và sử dụng NOCV hiện nay là Luật Nhà ở số 27/2023/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 27 tháng 11 năm 2023. Luật này có những quy định mở rộng và cụ thể hóa hơn về đối tượng được thuê NOCV so với Luật Nhà ở 2014, đặc biệt nhấn mạnh đến các đối tượng công tác tại vùng khó khăn. Theo quy định, Luật Nhà ở 2023 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2025.

Nhà ở công vụ thuộc tài sản công, do đó việc quản lý và sử dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý. Nguyên tắc xác định giá thuê nhà ở công vụ là một điểm quan trọng, theo đó, giá thuê được tính toán để đảm bảo đủ các chi phí cần thiết cho quản lý vận hành, bảo trì và quản lý cho thuê, nhưng không bao gồm chi phí khấu hao vốn đầu tư xây dựng, chi phí mua nhà ở thương mại làm nhà ở công vụ, và đặc biệt là không tính tiền sử dụng đất. Nguyên tắc này nhằm đảm bảo chi phí thuê nhà ở công vụ ở mức hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người thuê.

Trách nhiệm quản lý nhà ở công vụ tại địa phương thường được giao cho Sở Xây dựng cấp tỉnh hoặc, đối với quỹ nhà ở công vụ cấp huyện, là Phòng có chức năng quản lý nhà thuộc Ủy ban nhân dân (UBND) cấp huyện.

2. Giáo viên là đối tượng được thuê nhà ở công vụ?

2.1. Xác định danh mục đối tượng theo Luật Nhà ở 2023

Luật Nhà ở 2023 đã mở rộng và cụ thể hóa danh mục các đối tượng được thuê nhà ở công vụ. Theo Khoản 1 Điều 45 của Luật Nhà ở 2023, có 06 nhóm đối tượng được hưởng chính sách này. Giáo viên là một trong những đối tượng được thuê nhà ở công vụ theo quy định tại Điểm đ Khoản 1 Điều 45 Luật Nhà ở 2023.

Quy định này là cơ sở pháp lý vững chắc cho phép giáo viên tiếp cận quỹ nhà ở công vụ, đảm bảo quyền lợi về nơi ở trong thời gian công tác.

Cụ thể hóa danh mục đối tượng tại Điểm đ Khoản 1 Điều 45, NOCV được bố trí cho giáo viên (cùng với bác sĩ và nhân viên y tế) đến công tác tại khu vực nông thôn, xã vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới, hải đảo.

Điều kiện phát sinh quyền lợi thuê NOCV là giáo viên phải được cơ quan có thẩm quyền điều động, luân chuyển hoặc biệt phái đến công tác tại các khu vực khó khăn này. Chính sách này nhằm mục đích hỗ trợ lưu trú trong suốt thời gian giáo viên làm việc tại địa bàn. Việc quy định rõ ràng đối tượng này trong Luật Nhà ở 2023 là sự cụ thể hóa nhằm giải quyết bài toán nhân sự tại các địa bàn khó khăn, vốn đã được nhắc đến trong nhiều kiến nghị chính sách và thực tiễn quản lý.

Việc Luật Nhà ở 2023 quy định rõ giáo viên vùng sâu là đối tượng được hưởng chính sách NOCV không chỉ đơn thuần là một quyền lợi, mà còn tạo ra một cơ chế hỗ trợ pháp lý gián tiếp. Tại các vùng khó khăn, thị trường nhà ở gần như không tồn tại hoặc các khu nhà tập thể cũ đã xuống cấp nghiêm trọng. Việc có quy định cụ thể trong Luật tạo ra nghĩa vụ pháp lý cho chính quyền địa phương phải cung cấp một tiêu chuẩn nhà ở tối thiểu theo quy định, từ đó bảo vệ giáo viên khỏi các điều kiện sinh hoạt kém chất lượng và giúp họ an tâm công tác.

2.2. Điều kiện khác để được thuê nhà ở công vụ

Ngoài tiêu chí về chức danh và địa bàn công tác đặc thù, người thuê NOCV thường phải đáp ứng điều kiện là chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại địa bàn công tác. Trong trường hợp đã có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhưng cách xa địa điểm làm việc, giáo viên vẫn có thể được xem xét hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở công vụ.

Về việc xác định khoảng cách, pháp luật giao cho UBND cấp tỉnh trách nhiệm quy định chi tiết về trường hợp có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhưng cách xa địa điểm làm việc để làm cơ sở cho việc hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở công vụ.

3. Trình tự, thủ tục và quản lý sử dụng nhà ở công vụ

3.1. Trình tự đăng ký và cơ quan có thẩm quyền bố trí

Việc bố trí cho thuê nhà ở công vụ phải được lập thành Hợp đồng thuê nhà ở công vụ theo Mẫu quy định. Hiện nay, các thủ tục chi tiết về thuê nhà ở công vụ quy định tại Luật Nhà ở năm 2023 và Điều 32 Nghị định 95/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở 2023.

Trình tự, thủ tục đối với giáo viên khi thuê nhà ở công vụ thực hiện như sau: 

1) Đơn đề nghị thuê nhà ở công vụ được lập theo Mẫu số 03 của Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định 95/2024/NĐ-CP này gửi cơ quan, tổ chức nơi đang công tác; 

2) Trong thời hạn tối đa 20 ngày, kể từ ngày nhận được văn bản của cơ quan, tổ chức quy định tại điểm a khoản này, cơ quan có thẩm quyền quyết định cho thuê nhà ở công vụ có trách nhiệm kiểm tra, nếu đủ điều kiện cho thuê nhà ở công vụ thì ban hành quyết định cho thuê nhà ở công vụ;

3) Trong thời hạn tối đa 10 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định cho thuê nhà ở công vụ của cơ quan có thẩm quyền, đơn vị được giao quản lý vận hành nhà ở công vụ thực hiện ký hợp đồng thuê nhà ở với người thuê hoặc ký hợp đồng thuê nhà ở với cơ quan đang trực tiếp quản lý người thuê nhà ở.

3.2. Quyền và nghĩa vụ pháp lý của Giáo viên thuê nhà ở công vụ

Giáo viên khi được bố trí thuê nhà ở công vụ có các quyền và nghĩa vụ pháp lý rõ ràng theo Luật Nhà ở 2023:

• Về quyền lợi, giáo viên được quyền nhận bàn giao nhà ở và trang thiết bị kèm theo theo hợp đồng, được sử dụng nhà ở cho bản thân và gia đình, có quyền đề nghị cơ quan quản lý sửa chữa kịp thời những hư hỏng không do lỗi của mình, và được tiếp tục ký hợp đồng thuê khi vẫn đáp ứng đủ điều kiện.
• Về nghĩa vụ, giáo viên phải sử dụng nhà ở đúng mục đích, không được tự ý cho thuê lại, bán, tặng cho, thế chấp, hoặc thay đổi kết cấu nhà ở. Người thuê có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ, đúng hạn tiền thuê nhà và các chi phí quản lý vận hành theo thỏa thuận. Nghĩa vụ then chốt là khi hết tiêu chuẩn thuê nhà ở công vụ (ví dụ: chuyển công tác khỏi địa bàn khó khăn hoặc hết thời hạn luân chuyển), người thuê phải bàn giao lại nhà ở và trang thiết bị kèm theo theo hợp đồng.

Quyền và nghĩa vụ pháp lý cốt lõi của Giáo viên thuê nhà ở công vụ được thể hiện qua bảng sau: