1. Ngược đãi trẻ em là gì?

Ngược đãi trẻ em là hành vi hành hạ, đánh đập, xâm hại thân thể, sức khoẻ, lăng mạ, xúc phạm danh sự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần của trẻ em dưới 16 tuổi.

2. Những kiểu ngược đại trẻ em:

2.1. Bạo lực thể chất

Bạo lực thể chất đối với trẻ em là những hành vi trong đó người khác dùng sức mạnh để khống chế, sử dụng hành động bằng tay chân, gậy độc hoặc phương tiện... làm đau đớn, tổn thương cơ thể, sức khoẻ của trẻ hoặc trái ý muốn của trẻ. Có thể nói đến một số biểu hiện cụ thể như: đánh đòn, đấm, tát tai, túm tóc, lao động quá sức hay xâm hại tình dục... Là những hành động mà người có hành vi bạo lực được sử dụng sức mạnh cơ bắp tay, chân, công cụ hoặc đe doạ, thậm chí là vũ khí nhằm gây đau đớn về thể xác, thân thể, sức khoẻ đối với nạn nhân.

2.2. Bạo lực tình dục.

Bao gồm các hành vi như đụng chạm vào vùng riêng tư trên cơ thể trẻ; dụ dỗ tham gia các hành vi tình dục, hiếp dâm; ép buộc xem bộ phận sinh dục hay tài liệu khiêu dâm; dùng lời nói tán tỉnh thô tục mang nội dung tình dục.

2.3. Bạo lực tâm lý

Bạo lực tâm lý có thể biểu hiện dưới các hành vi như kỳ thị, miệt thị, mắng/chửi, xúc phạm, đe doạ, buộc tội vô căn cứ, những hình phạt hay tạo áp lực căng thẳng cho trẻ (học tập, chứng kiến bạo lực gia đình...) Bên cạnh đó, sự xao nhãng của cha mẹ đối với trẻ được thể hiện ở những hành vi như bỏ bê, không quan tâm, không chăm sóc các nhu cầu cơ bản của trẻ, không giám sát và bảo vệ trẻ có nguy cơ bị tồn hại.

3. Hậu quả của việc ngược đãi trẻ em:

3.1 Ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ

Trẻ em bị ngược đãi sẽ phải chịu những tổn thương tâm lý, điều đó có thể làm tiết các hocmon căng thẳng ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan và dẫn đến các triệu chứng thể chất.

Về mặt tâm lý, trẻ em bị ngược đãi có xu hướng thiếu tự tin và mất lòng tin vào người lớn. Trẻ có thể mất khả năng thể hiện cảm xúc thật, do đó trẻ sẽ hình thành những rối loạn trong việc kiểm soát cảm xúc. Tình trạng lạm dụng càng kéo dài, những tác hại mà nó để lại càng nghiêm trọng. Trong một số tình huống, những ám ảnh trong tâm lý có thể theo trẻ cho đến khi trưởng thành và dẫn đến lo âu mãn tính, trầm cảm, sang chấn tâm lý nặng nề.

Một số ảnh hưởng của việc lạm dụng tác động lên sức khoẻ tâm thần của trẻ có thể bao gồm:

- Lo âu - trầm cảm;

- Tâm thần phân liệt;

- Hồi tưởng những ký ức kinh hoàng;

- Khó khăn trong việc tập trung;

- Khó khăn đi vào giấc ngủ;

3.2 Tác động đến nhân cách của trẻ

Trẻ em chịu áp lực về tinh thần sẽ không có được không gian sống cũng như không gian phát triển lý tưởng, tư duy của những em này sẽ kém phát triển, các em không được tự do phát huy khả năng của bản thân, điều này làm ảnh hưởng đến nhân cách của trẻ. Những đứa trẻ bị ngược đãi sẽ hình thành những phản ứng và suy nghĩ theo cách phòng thủ để tự bảo vệ mình; phát triển các cơ chế tâm lý phù hợp với hoàn cảnh. Trong những hoàn cảnh bị ngược đãi đến cùng cực, khi sự lạm dụng không còn có thể chịu đựng nổi với trẻ, có thể trẻ sẽ chọn đến những cách tiêu cực như chạy trốn, bỏ nhà đi, thu rút bản thân vào một thế giới tưởng tượng hay thậm chí là tự tử.

Các nhà nghiên cứu về phôi học và nhi khoa đã tuyên bố rằng bộ não phát triển với một tốc độ đáng kinh ngạc trong giai đoạn phát triển ban đầu của trẻ sơ sinh và trẻ em. Do đó, việc trẻ phải tiếp xúc với những sự kiện không tốt nhiều lần có thể ảnh hưởng đến phản ứng của não, làm cho nó phản ứng mạnh hơn và giảm khả năng thích ứng. Nghiên cứu cũng phát hiện ra mối quan hệ giữa việc bị lạm dụng thời thơ ấu và các vấn đề phát triển nhân cách của trẻ trong tương lai, có thể gây ảnh hưởng đến một số vấn đề sau:

- Phát triển não bộ của trẻ không thích hợp;

- Sự mất cân bằng giữa các kỹ năng xã hội, tình cảm và nhận thức;

- Giảm khả năng ngôn ngữ và giao tiếp với thế giới xung quanh;

- Hút thuốc, nghiện rượu và ma tuý. Từ đó làm tăng nguy cơ bị bệnh tim, ung thư, bệnh phổi mãn tính, bệnh gan, béo phì, huyết áp cao, cholesterol cao và nồng độ protein C-reactive cao.

3.3 Ảnh hưởng đến cơ thể của trẻ

Những dấu hiêu bị tổn thương về mặt thể chất là một trong những dấu hiệu gợi ý quan trọng để phát hiện ra một đứa trẻ đang bị ngược đãi về thể chất. Các dấu hiệu của lạm dụng trẻ em về thể chất dễ phát hiện hơn so với những loại ngược đãi khác, chẳng hạn như bỏ bê hay lạm dụng tình cảm. Một số dấu hiệu của sự lạm dụng về thể chất:

- Những vết sưng hoặc bầm tím;

- Bong gân hay gãy xương;

- Vết bỏng;

- Khó khăn trong việc đi lại hoặc ngồi

- Đau, vết bầm tím hoặc chảy máu ở vùng sinh dục;

- Bệnh lây truyền qua đường tình dục;

- Vệ sinh kém.

4. Những biện pháp ngăn ngừa vấn nạn "ngược đãi trẻ em"

Việc ngăn ngừa nạn ngược đãi trẻ em cần có sự tiếp cận đa lĩnh vực. Các dự án có hiệu quả là những dự án giúp các phụ huynh và dạy cho họ các kỹ năng làm cha làm mẹ. Đó là các dự án:

- Tuyên truyền cho các bậc làm cha mẹ, thường chia cho họ thành các tổ nhóm, cung cấp cho họ các kỹ năng dạy dỗ con cái, giúp họ nâng cao hiểu biết về sự phát triển của trẻ, khuyến khích thực hiện chiến lược quản lý con em một cách tích cực.

- Can thiệp toàn diện nhằm hỗ trợ và giáo dục cho cha mẹ, giáo dục cho trẻ em trước tuổi đến trường và chăm sóc trẻ em.

Cùng với mục đích trên còn có các chương trình khác:

- Chương trình ngăn ngừa tổn thương do bị lăng nhục (cũng tương tự như Hội chứng tổn thương ở trẻ em khi lắc mạnh, hội chứng tổn thương ở trẻ sơ sinh, những tổn thương về não do trẻ đau buồn)

- Các chương trình ngăn ngừa xâm hại tình dục trẻ em. Các chương trình này thường thực hiện trong nhà trường và dạy cho trẻ em về:

+ Quyền sở hữu thân thể

+ Sự khác nhau giữa mối quan hệ tốt và xấu

+ Làm thế nào để nhận biết các trường hợp bị xâm hại

+ Làm thế nào để nói "không" với ngược đãi trẻ em

+ Làm thế nào để báo cho người lớn đáng tin cậy biết về hành vi xâm hại xảy ra

5. Vấn đề tố cáo lạm dụng trẻ em

Nếu nghi ngờ rằng một đứa trẻ đang bị lạm dụng, bạn nên báo với các lực lượng chức năng để được giúp đỡ. Sự tìm kiếm, lưu giữ những bằng chứng là rất quan trọng và sẽ giúp ích rất nhiều.

Với lạm dụng thể chất, cảm xúc, hãy quay phim tội ác đang diễn ra hoặc chụp ảnh những thương tích của bé. Đôi khi, bạn không thể nhảy vào can ngăn ngay được, vì sự an toàn của chính mình và cũng không thông minh nếu để lỡ việc lưu lại bằng chứng khách quan.

Với lạm dụng tình dục, nhiều phụ huynh vì lo sợ và nóng giận mà đôi khi vô tình huỷ đi những bằng chứng quan trọng. Đầu tiên, ngay khi phát hiện sự việc, phụ huynh nên đưa con đi khám tại các cơ sở y tế có chuyên môn (thường là nhi khoa hoặc phụ khoa). Không nên tắm rửa vội, đồng thời lưu giữ quần áo bé đang mặc khi bị xâm hại (dấu máu, tinh dịch). Hỏi, viết ra giấy hoặc ghi âm những lời bé kể về các hoạt động liên quan đến việc xâm hại

Trẻ em là những mầm non tương lai của đất nước, do vậy môi trường sống và trưởng thành rất quan trọng đối với sự phát triển của trẻ, trẻ cần được cảm thấy an toàn tại gia đình, trong nhà trường và trong cộng đồng của mình. Do vậy, mỗi cá nhân trong xã hội hãy cùng nhau chung tay bảo vệ trẻ em khỏi vấn nạn bị ngược đãi.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không phải ý kiến tư vấn chính thức cuối cùng của chuyên gia tâm lý. Nếu có điều gì cần chia sẻ, trợ giúp về tâm lý, quý khách vui lòng liên hệ đến tổng đài tư vấn tâm lý: 1900.6162 chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và cùng bạn tháo gỡ khó khăn!

Bộ phận tư vấn tâm lý - Công ty Luật Minh Khuê