Hệ chính quy được hiểu là gì? Phân biệt hệ chính quy và không chính quy?

1. Hệ chính quy là gì? Đại học chính quy được hiểu như thế nào?

Hệ chính quy là hình thức đào tạo được tổ chức theo chương trình giáo dục chính thức tại các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Người học tham gia các khóa học được xây dựng theo mục tiêu của từng cấp học, trình độ đào tạo, học theo kế hoạch do nhà trường ban hành và được cấp văn bằng sau khi đáp ứng đầy đủ điều kiện tốt nghiệp theo quy định.

Theo Luật Giáo dục năm 2019, giáo dục chính quy là hình thức giáo dục được tổ chức theo các khóa học tại cơ sở giáo dục nhằm thực hiện một chương trình giáo dục nhất định. Đây là hình thức đào tạo phổ biến nhất hiện nay, được áp dụng từ giáo dục phổ thông đến giáo dục đại học.

Trong giáo dục đại học, đại học chính quy là chương trình đào tạo tập trung do trường đại học hoặc học viện được phép đào tạo tổ chức. Người học được tuyển sinh theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo, học theo chương trình đào tạo đã được phê duyệt và tích lũy đủ số tín chỉ hoặc hoàn thành chương trình theo quy định để được xét tốt nghiệp.

Nói cách khác, khi nhắc đến "học đại học chính quy", người ta thường hiểu là học tập trung tại trường, theo lịch học ổn định, dưới sự quản lý trực tiếp của cơ sở đào tạo. Đây cũng là hình thức mà phần lớn học sinh tốt nghiệp THPT lựa chọn khi xét tuyển vào đại học.

Cần lưu ý rằng "chính quy" là tên gọi của một hình thức đào tạo, không phải là loại trường. Cả trường đại học công lập và trường đại học tư thục đều có thể tổ chức đào tạo hệ chính quy nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.

2. Đặc điểm của hệ đào tạo chính quy

Hệ đào tạo chính quy được xây dựng theo chương trình chuẩn của cơ sở đào tạo và chịu sự quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan quản lý chuyên ngành đối với một số lĩnh vực đặc thù. So với các hình thức đào tạo linh hoạt khác, hệ chính quy có những đặc điểm nổi bật sau:

- Đào tạo theo chương trình chuẩn

Chương trình học được thiết kế thống nhất, bảo đảm chuẩn đầu ra của từng ngành đào tạo. Người học phải hoàn thành đầy đủ các học phần bắt buộc, học phần tự chọn, thực tập, khóa luận hoặc các yêu cầu khác theo quy định của từng trường.

Hiện nay, đa số các trường đại học tổ chức đào tạo theo hệ thống tín chỉ, tạo điều kiện để sinh viên chủ động xây dựng kế hoạch học tập nhưng vẫn phải đáp ứng khối lượng kiến thức tối thiểu của chương trình.

- Học tập trung tại cơ sở đào tạo

Đặc trưng của hệ chính quy là người học tham gia học tập chủ yếu tại trường theo thời khóa biểu được bố trí trong giờ hành chính hoặc theo kế hoạch đào tạo của từng học kỳ.

Ngoài các giờ học trên lớp, sinh viên còn tham gia thực hành, thí nghiệm, thực tập, nghiên cứu khoa học, hoạt động ngoại khóa và nhiều hoạt động học thuật khác.

- Tuyển sinh theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Đối tượng tuyển sinh chủ yếu là học sinh đã tốt nghiệp THPT hoặc có trình độ tương đương.

Các trường có thể tuyển sinh bằng nhiều phương thức như:

• Xét điểm thi tốt nghiệp THPT.
• Xét học bạ.
• Xét tuyển kết hợp.
• Đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy.
• Các phương thức khác theo đề án tuyển sinh của trường.

- Có thời gian đào tạo xác định

Mỗi ngành học đều có thời gian đào tạo theo quy định, thường từ 3 đến 6 năm tùy trình độ và lĩnh vực đào tạo. Trong quá trình học, sinh viên phải hoàn thành số tín chỉ tối thiểu để được công nhận tốt nghiệp.

- Văn bằng thuộc hệ thống giáo dục quốc dân

Sau khi hoàn thành chương trình đào tạo và đáp ứng điều kiện tốt nghiệp, người học được cấp bằng theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Theo Luật Giáo dục năm 2019, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018 và Thông tư số 27/2019/TT-BGDĐT, trên văn bằng giáo dục đại học hiện nay không còn ghi hình thức đào tạo như "chính quy", "vừa làm vừa học" hay "đào tạo từ xa". Những thông tin này chỉ được thể hiện trong phụ lục văn bằng hoặc hồ sơ quản lý của cơ sở đào tạo.

3. Đại học hệ chính quy là gì?

Đại học hệ chính quy là chương trình đào tạo đại học được tổ chức theo hình thức chính quy tại các trường đại học hoặc học viện được cơ quan có thẩm quyền cho phép đào tạo.

Người học được tuyển sinh theo quy chế hiện hành, học tập trung theo chương trình đào tạo của trường, hoàn thành đầy đủ số tín chỉ, chuẩn đầu ra và các điều kiện tốt nghiệp để được cấp bằng cử nhân, kỹ sư, bác sĩ hoặc các văn bằng đại học khác theo quy định.

Đại học hệ chính quy thường có các đặc điểm sau:

• Sinh viên học tập trung tại trường theo kế hoạch đào tạo của từng học kỳ.
• Được sử dụng đầy đủ cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, thư viện, ký túc xá và các dịch vụ hỗ trợ sinh viên của nhà trường.
• Có cơ hội tham gia nghiên cứu khoa học, hoạt động đoàn hội, câu lạc bộ, chương trình trao đổi sinh viên và thực tập tại doanh nghiệp.
• Được đánh giá kết quả học tập thông qua quá trình học, thi kết thúc học phần và các yêu cầu khác theo quy chế đào tạo.

Đây là hình thức đào tạo phù hợp với học sinh mới tốt nghiệp THPT hoặc những người có điều kiện học tập toàn thời gian, mong muốn được đào tạo bài bản trong môi trường đại học.

4. Phân biệt hệ chính quy và hệ không chính quy

Hệ chính quy và hệ không chính quy đều là những hình thức đào tạo được pháp luật công nhận. Tuy nhiên, hai hình thức này khác nhau chủ yếu ở cách tổ chức đào tạo, đối tượng người học và phương thức học tập, chứ không phải ở giá trị pháp lý của văn bằng.

Điểm cần lưu ý là pháp luật hiện hành không còn phân biệt giá trị của văn bằng theo hình thức đào tạo.

Khoản 1 Điều 12 Luật Giáo dục năm 2019 quy định văn bằng do các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân cấp có giá trị pháp lý như nhau khi đáp ứng quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, Thông tư số 27/2019/TT-BGDĐT quy định trên bằng tốt nghiệp đại học không còn ghi hình thức đào tạo. Vì vậy, bằng của người học hệ chính quy, vừa làm vừa học hay đào tạo từ xa đều có giá trị pháp lý như nhau nếu được cấp đúng quy định.

Do đó, khi lựa chọn giữa hệ chính quy và hệ không chính quy, người học nên căn cứ vào mục tiêu nghề nghiệp, điều kiện thời gian, khả năng tài chính và nhu cầu học tập của bản thân thay vì chỉ dựa vào tên gọi của hình thức đào tạo.

5. Bằng đại học hệ chính quy có khác bằng không chính quy không?

Đây là một trong những vấn đề được nhiều học sinh, sinh viên và người đi làm quan tâm khi lựa chọn hình thức học đại học. Trước đây, trên bằng tốt nghiệp đại học thường ghi rõ hình thức đào tạo như "chính quy", "vừa làm vừa học" hoặc "đào tạo từ xa", khiến nhiều người cho rằng giá trị của các loại bằng là khác nhau.

Tuy nhiên, quy định hiện hành đã có sự thay đổi đáng kể.

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018 và Thông tư số 27/2019/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trên văn bằng giáo dục đại học không còn ghi hình thức đào tạo. Những thông tin như "chính quy", "vừa làm vừa học" hay "đào tạo từ xa" chỉ được thể hiện trong phụ lục văn bằng hoặc hồ sơ quản lý của cơ sở đào tạo.

Điều này đồng nghĩa với việc người học tốt nghiệp cùng một trình độ, cùng ngành đào tạo tại một cơ sở giáo dục sẽ được cấp mẫu văn bằng thống nhất, không phân biệt theo hình thức học.

Ngoài ra, khoản 1 Điều 12 Luật Giáo dục năm 2019 quy định văn bằng, chứng chỉ do các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân cấp có giá trị pháp lý như nhau nếu được cấp theo đúng quy định của pháp luật.

Vì vậy, xét về giá trị pháp lý:

• Đều được Nhà nước công nhận.
• Đều có thể sử dụng để xin việc, thi tuyển công chức, viên chức nếu đáp ứng yêu cầu của vị trí tuyển dụng.
• Đều được sử dụng để học lên trình độ cao hơn như thạc sĩ, tiến sĩ nếu đáp ứng điều kiện tuyển sinh của cơ sở đào tạo.

Tuy nhiên, người học cũng cần phân biệt giữa "giá trị pháp lý của văn bằng" và "tiêu chí tuyển dụng". Trong thực tế, một số doanh nghiệp có thể xây dựng tiêu chuẩn tuyển dụng riêng đối với từng vị trí việc làm. Khi đó, ngoài bằng cấp, nhà tuyển dụng còn đánh giá năng lực chuyên môn, kinh nghiệm, kỹ năng và khả năng đáp ứng công việc của ứng viên.

Do đó, việc lựa chọn hệ chính quy hay hệ không chính quy nên dựa trên điều kiện học tập và mục tiêu nghề nghiệp của bản thân, thay vì chỉ quan tâm đến hình thức ghi trên văn bằng.

6. Có tồn tại khái niệm "trường chính quy" không?

Trên thực tế, nhiều người thường sử dụng các cụm từ như "trường chính quy", "học trường chính quy" hoặc "trường đại học chính quy". Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật về giáo dục, đây không phải là thuật ngữ chính thức.

"Chính quy" là hình thức đào tạo, không phải là loại hình cơ sở giáo dục.

Điều này có nghĩa là một trường đại học có thể đồng thời tổ chức nhiều hình thức đào tạo khác nhau, chẳng hạn:

• Đào tạo đại học hệ chính quy.
• Đào tạo vừa làm vừa học.
• Đào tạo từ xa.
• Đào tạo văn bằng thứ hai.
• Đào tạo sau đại học.

Do đó, không thể khẳng định một trường là "trường chính quy" hay "trường không chính quy". Cách gọi chính xác phải là:

• Trường đại học có đào tạo hệ chính quy.
• Chương trình đào tạo chính quy của trường.
• Sinh viên học hệ chính quy tại trường.

Tương tự, cụm từ "trường THPT chính quy" cũng không phải là khái niệm được quy định trong Luật Giáo dục. Đối với giáo dục phổ thông, học sinh theo học tại các trường được thành lập hợp pháp đều học theo chương trình giáo dục phổ thông chính thức, trừ các chương trình thuộc giáo dục thường xuyên.

Vì vậy, khi tìm hiểu thông tin tuyển sinh hoặc chương trình đào tạo, người học nên quan tâm đến hình thức đào tạo mà trường tổ chức thay vì sử dụng khái niệm "trường chính quy".

7. Đại học chính quy có phải chỉ có ở trường công lập không?

Không. Đại học hệ chính quy không chỉ được tổ chức tại các trường đại học công lập mà còn được triển khai ở nhiều trường đại học tư thục nếu cơ sở đào tạo được cơ quan có thẩm quyền cho phép tuyển sinh và đào tạo.

Hiện nay, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam gồm nhiều loại hình cơ sở giáo dục, trong đó có:

• Trường đại học công lập.
• Trường đại học tư thục.
• Trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài.

Các trường này đều có thể mở ngành và tuyển sinh hệ chính quy khi đáp ứng các điều kiện về đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất, kiểm định chất lượng và được cơ quan có thẩm quyền cho phép theo quy định của Luật Giáo dục đại học.

Ví dụ:

• Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân hay Trường Đại học Sư phạm Hà Nội là các trường công lập có đào tạo hệ chính quy.
• Trường Đại học FPT, Trường Đại học Văn Lang, Trường Đại học Hoa Sen hay Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cũng đào tạo hệ chính quy theo quy định hiện hành.

Điều này cho thấy "công lập" và "chính quy" là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau:

• Công lập và tư thục phản ánh loại hình của cơ sở giáo dục.
• Chính quy và không chính quy phản ánh hình thức tổ chức đào tạo.

Do đó, không nên hiểu rằng chỉ trường công lập mới có hệ chính quy hoặc học hệ chính quy đồng nghĩa với học tại trường công lập. Khi lựa chọn trường đại học, người học nên xem xét tổng thể các yếu tố như chất lượng đào tạo, ngành học, chuẩn đầu ra, học phí, cơ hội việc làm và mức độ phù hợp với định hướng nghề nghiệp của mình.

Bên cạnh đó, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm một số bài viết khác về chủ đề trình độ học vấn khác như:

• Bằng Đại học tại chức có giá trị như bằng Đại học chính quy không?
• Học đại học tại chức là gì? Học tại chức mấy năm? Học đại học tại chức cần những gì?
• Học văn bằng 2 hệ chính quy ở một trường đại học khác được hay không?