Hệ thống pháp luật ANGLO – SAXON là gì ? Tìm hiểu về hệ thống pháp luật ANGLO - SAXON.

1. Khái niệm Hệ thống pháp luật ANGLO – SAXON :

Hệ thống pháp luật Anglo - Saxon là hệ thống pháp luật sử dụng án lệ như hình thức pháp luật thông dụng bên cạnh luật do nghị viện làm ra.

Hệ thống pháp luật Anglo - Saxon còn được gọi là hệ thống pháp luật chung Anh - Mỹ. Hệ thống pháp luật này đề cao thực tiễn xét xử của Toà án, coi Toà án không những là cơ quan xét xử mà còn là cơ quan sáng tạo ra pháp luật bằng án lệ. Hệ thống pháp luật này rất coi trọng luật hình thức - luật về thủ tục tố tụng và thủ tục hành chính. Hệ thống pháp luật Anglo - Saxon còn được gọi là hệ thống pháp luật mở vì ngoài pháp luật do nghị viện ban hành, hệ thống pháp luật còn có bộ phận pháp luật do thực tiễn áp dụng pháp luật sáng tạo ra. Hệ thống pháp luật Anglo - Saxon không chịu nhiều ảnh hưởng của Luật La Mã. Trong hệ thống pháp luật này, pháp luật không được chia thành công pháp và tư pháp. Hệ thống pháp luật Anglo - Saxon tồn tại ở Anh, Mỹ và các nước chịu ảnh hưởng của pháp luật Anh như đa số các nước ở châu Mĩ Latinh, một số nước châu Phi hay Ấn Độ, Ôxtrâylia, Niu Zilân, Pakixtan.

2. Nguồn gốc của hệ thống pháp luật Anglo - Saxon:

Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật Common law gắn liền với lịch sử Common law của nước Anh. Trước thế kỉ V, nước Anh đã từng bị xâm lược bởi đế quốc La Mã. Trong gần bốn thế kỉ chịu sự cai trị của La Mã, không giống như cách La Mã cai trị các quốc gia châu Âu còn lại, Anh không không bị áp đặt bởi Luật La Mã. Điều này chủ yếu là do nội dung pháp luật dân sự La Mã không phù hợp với bối cảnh kinh tế xã hội của Anh lúc bấy giờ là nền kinh tế hàng đổi hàng. Mặc khác chính nhờ vào các yếu tố địa lý cũng như yếu tố con người (tính bảo thủ) mà sự xâm chiếm này không tác động nhiều đến sự phát triển của hệ thống pháp luật này.

Nguồn gốc pháp luật chủ yếu dựa trên nền tảng pháp luật Anh cổ (Anglo - Saxong) với những tập quán được hình thành từ sự phát triển của cộng đồng. Như đã đề cập ở trên, cho dù Anh quốc từng bị đế quốc La Mã cai trị nhưng dường như không có dấu vết ảnh hưởng quan trọng của Luật La Mã trong pháp luật Anh. Sau khi La Mã suy tàn, nước Anh chia ra thành nhiều vương quốc nhỏ có các hệ thống pháp luật bao gồm dù ít hay nhiều, các quy định mang tính địa phương. Sau khi một nhà nước chuyên chế thống nhất được hình thành vào giai đoạn đầu của thế kỷ 11, tại Anh sau đó xuất hiện 3 tòa, mà trong một chừng mực nào đó có thẩm quyền chồng chéo: Tòa Tài chính, Tòa Hoàng gia và Tòa chuyên các vụ kiện chung Với ưu thế về sự hiện đại, tính hiệu quả và nhận được sự ưa chuộng, các thẩm phán Hoàng gia trở thành "thẩm phán lưu động", họ đi khắp đất nước để xét xử các vụ việc nhưng vẫn giữ chỗ ở thường xuyên về mùa đông tại Luân Đôn. Khi đi xét xử lưu động khắp đất nước, các thẩm phán Hoàng gia làm quen với các tập quán pháp khác nhau và mỗi khi gặp nhau tại Luân Đôn họ thường thảo luận với nhau, so sánh các điểm mạnh, điểm yếu của chúng. Dần dà, điều này đưa đến kết quả là các thẩm phán Hoàng gia ngày càng áp dụng thường xuyên hơn các quy định pháp luật giống nhau trên khắp đất nước và thế là luật Common ra đời.

Các thẩm phán trong quá trình giải quyết các vụ việc của mình chủ yếu dựa trên những tập quán này để giải quyết. Chính họ là những người đã tạo ra common law trong quá trình xét xử lưu động ở các địa phương trên toàn Anh quốc bằng việc thỏa thuận áp dụng thống nhất một số tập quán địa phương được lựa chọn và nâng cấp các tập quán đó lên thành tập quán quốc gia. Tuy nhiên, sau khi common law đã được hình thành, thay vì áp dụng tập quán pháp, các thẩm phán hoàng gia đã áp dụng án lệ trong quá trình xét xử trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc tiền lệ pháp (Rule of Precedent). Sau khi hình thành ở Anh quốc, dòng họ common law đã lan sang khắp các châu lục từ châu Phi, châu Mỹ đến châu Úc, châu Á và hình thành nên "hệ thống Common Law". Hệ thống này chủ yếu được mở rộng bằng con đường thuộc địa hóa của Hoàng gia Anh.

3. Những đặc điểm điểm cơ bản của hệ thống pháp luật Anglo - Saxon ( Common law):

Là dòng họ pháp luật có cội nguồn từ hệ thống pháp luật Anh - quốc gia châu Âu nhưng dòng họ pháp luật này có một số điểm khác biệt căn bản với dòng họ pháp luật của đại đa số các nước châu Âu - dòng họ Civil law.

3.1. Hình thức của pháp luật Anglo - Saxon (Common law)

Common law là dòng họ pháp luật trong đó các hệ thống pháp luật trực thuộc ít, nhiều chịu ảnh hưởng của hệ thống của pháp luật Anh và thừa nhận án lệ như nguồn luật chính thống, tức là thừa nhận học thuyết tiền lệ pháp. Học thuyết tiền lệ pháp ở các hệ thống pháp luật này đều ít nhiều chi phối hệ thống luật án lệ theo hướng: các phán quyết đã tuyên của tòa án cấp trên nói chung có giá trị ràng buộc tòa án cấp dưới trong quá trình xét xử các vụ việc hiện tại. Học thuyết này được triển khai áp dụng trên thực tế thông qua việc xuất bản các phán quyết của tòa án có giá trị ràng buộc để tạo điều kiện thuận lợi và tạo nguồn tài liệu có hệ thống, đáng tin cậy cho việc áp dụng thống nhất tiền lệ pháp tại các tòa án trên toàn quốc trong công tác xét xử. Tuy nhiên trong vài thập kỉ gần đây, trong các hệ thống pháp luật này, án lệ không còn là nguồn luật duy nhất mà pháp luật thành văn bản đã ngày càng trở nên thành nguồn luật quan trọng, thậm trí là nguồn luật quan trọng hàng đầu, đặc biệt đối với những lĩnh vực không có án lệ. Thực tế này phần nào được lí giải bởi thực tiễn hội nhập giữa các quốc gia trên thế giới đã làm cho các quốc gia nói chung và các nước có hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Anglo - Saxon ( Common law) nói riêng phải thực hiện các cam kết quốc tế mà họ đã kí kết hoặc tham gia.

3.2. Vai trò của Thẩm phán trong hệ thống pháp luật Anglo - Saxon:

Thẩm phán trong các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Anglo - Saxon (Common law) đóng vai trò quan trọng trong việc sáng tạo và phát triển các quy phạm pháp luật. Nghiên cứu hệ thống pháp luật Anh, cội nguồn có dòng họ Common law có thể thấy : Pháp luật Anh không được pháp điển hóa như pháp luật của các nươc thuộc dòng họ Civil law, nước Anh không có những bộ luật chứa đứng toàn bộ những quy phạm pháp luật điều chỉnh lĩnh vực quan hệ xã hội đặc thù nào đó, Nếu hầu như các nước ở châu Âu lục địa đều pháp điển hóa và ban hành các bộ luật: dân sự, tố tụng dân sự, hình sự, tố tụng hình sự và luật thương mại thì nước Anh, theo truyền thống không ban hành những bộ luật kiểu châu Âu lục địa đó, trừ luật thương mại và luật công ty, thậm chí Anh quốc còn không có hiến pháp thành văn giống như nhiều nước khác ở châu Âu. Theo quan điểm phổ biến của người Anh, pháp luật thành văn mặc dù được thừa nhận là nguồn luật ở Anh nhưng thực chất chỉ được ban hành dụa trên án lệ nhằm chắt lọc, hợp nhất các quy phạm pháp luật nằm rải rác ở các bản án khác nhau. Khi đã tìm ra một hay vài phán quyết của tòa án cấp trên xét xử một hay nhiều vụ việc có tình tiết tương tự, họ sẽ tìm đến phần nguyên tắc pháp lí mà các thẩm phán tiền bối đã sắng tạo ra trong các bản án đã tuyên trong quá khứ để áp dụng, giải quyết vụ việc hiện tại. Nếu thẩm phán Anh không muốn áp dụng tiền lệ pháp , anh ta sẽ cố gắng tìm ra những tình tiết của vụ việc trong tiền lệ pháp hoặc dụa vào luật hoặc dựa vào cả hai yếu tố này. Nếu giải pháp pháp lí cho vụ việc có liên quan được tìm thấy trong cả án lệ và pháp luật thành văn bản và giữa hai nguồn luật này có sự mâu thuẫn về nguyên tắc pháp luật thành văn được ưu tiên áp dụng.

3.3. Vấn đề luật công và luật tư trong hệ thống pháp luật Anglo - Saxon:

Nhìn chung các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Common law không có sự phân biệt giữa luật công và luật tư như dòng họ Civil law, trừ hệ thống pháp luật Anh. Tuy nhiên, sự phân biệt giữa luật công và luật tư ở Anh lại không có cùng mục đích như ở các nước thuộc dòng họ Civil law. Ở Anh việc phân biệt hai mảng luật này là nhằm xác định thủ tục tố tụng nào cần áp dụng để giải quyết vụ việc có liên quan, trong khi đó ở các nước thuộc dòng họ Civil law, sự phân biệt này nhằm xác định thẩm quyền cảu tòa án giải quyết vụ việc cần đưa ra tòa.

3.4. Chế định pháp luật tiêu biểu của các hệ thống pháp luật

Chế định pháp luật tiêu biểu của các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Common law là chế định ủy thác - chế định đặc thù của hệ thống pháp luật Anh, ra đời hoàn cảnh lịch sử riêng có của nước Anh, sau đó đã lan sang các nước thuộc địa của Anh. Các nước thuộc dòng họ Civil law cũng có chế định pháp luật điều chỉnh những vấn đề tương ứng nhưng với tên gọi làm giàu bất chính ( unjust enrichment). Chế định làm giàu bất chính trong dòng họ Civil law được thiết kết nhằm ngăn chặn những hành vi của các cá nhân với lợi dụng ý giữ lại nhằm chiếm đoạt tiền hoặc những lợi ích vật chất của người khác trái với lương tâm và giáo lí. Trong khi đó chế định ủy thác trong dòng họ Common law ra đời gắn liền với nhu cầu giải quyết tranh chấp đất đai phát sinh từ hợp đồng ủy thác đất đai ở Anh thời trung cổ nhằm đưa ra giải pháp công bằng đối với người được ủy thác có hành vi chiếm dụng đất đai của người ủy thác. Hiện nay chế định ủy thác không còn chỉ giới hạn phạm vi điều chỉnh trong những quan hệ ủy thác đất đai mà còn mở rộng sang nhiều quan hệ xã hội thuộc các lĩnh vực khác như thương mại và hàng hải.

Trên đây là bài viết của công ty Luật Minh Khuê về hệ thống pháp luật Anglo - Saxon. Nếu còn gì vướng mắc liên quan đến pháp lý có thể liên hệ đến 1900.6162 để được hỗ trợ. Trân trọng.