Mục lục bài viết

Câu hỏi: Hội nghị Ianta diễn ra trong hoàn cảnh nào?

A. Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc

B. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc

C. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ

D. Chiến tranh thế giới thứ hai diễn ra ác liệt

Đáp án A.

Hội nghị Ianta diễn ra trong hoàn cảnh chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc.

Hội nghị Ianta là một trong những hội nghị quốc tế quan trọng nhất vào giai đoạn cuối Chiến tranh thế giới thứ hai. Những thỏa thuận giữa ba cường quốc Liên Xô, Mỹ và Anh tại hội nghị không chỉ liên quan đến việc kết thúc chiến tranh mà còn góp phần định hình cục diện chính trị thế giới sau năm 1945.

Từ những quyết định về nước Đức, phạm vi ảnh hưởng tại châu Âu và châu Á đến việc thành lập Liên Hợp Quốc, Hội nghị Ianta đã đặt những nền móng quan trọng cho một trật tự thế giới mới. Trong những năm tiếp theo, sự đối lập về lợi ích và hệ tư tưởng giữa Mỹ và Liên Xô ngày càng sâu sắc, dẫn đến sự hình thành trật tự thế giới hai cực và Chiến tranh Lạnh.

 

1. Hội nghị Ianta là gì và bối cảnh lịch sử diễn ra hội nghị

Hội nghị Ianta, còn được gọi là Hội nghị Yalta, là cuộc gặp thượng đỉnh giữa ba nguyên thủ của những cường quốc chủ chốt trong phe Đồng minh vào giai đoạn cuối Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ba nhà lãnh đạo tham dự gồm:

  • Iosif Stalin - lãnh đạo Liên Xô.
  • Franklin D. Roosevelt - Tổng thống Mỹ.
  • Winston Churchill - Thủ tướng Anh.

Hội nghị được tổ chức nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách đặt ra khi Chiến tranh thế giới thứ hai đang tiến gần đến hồi kết: làm thế nào nhanh chóng đánh bại hoàn toàn phe phát xít, xử lý các nước bại trận ra sao và tổ chức thế giới sau chiến tranh theo một trật tự như thế nào.

 

1.1. Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn cuối

Đầu năm 1945, cục diện chiến tranh đã thay đổi rõ rệt theo hướng có lợi cho phe Đồng minh.

Tại châu Âu, Hồng quân Liên Xô tiến công mạnh mẽ từ phía Đông, giải phóng nhiều khu vực ở Đông Âu và tiến gần lãnh thổ trung tâm của Đức.

Ở phía Tây, quân đội Mỹ và Anh cũng đang tiếp tục tiến công quân Đức.

Trong hoàn cảnh đó, thất bại hoàn toàn của Đức Quốc xã đã trở thành vấn đề thời gian. Các cường quốc Đồng minh vì vậy không chỉ phải tính đến việc kết thúc chiến tranh mà còn phải giải quyết những vấn đề chính trị và lãnh thổ sẽ xuất hiện sau khi Đức đầu hàng.

 

1.2. Chiến tranh chống Nhật Bản vẫn chưa kết thúc

Nếu tại châu Âu chiến tranh đã gần đến hồi kết thì tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Nhật Bản vẫn tiếp tục kháng cự.

Mỹ muốn Liên Xô tham gia chiến tranh chống Nhật nhằm đẩy nhanh quá trình kết thúc chiến tranh tại châu Á.

Đây trở thành một trong những vấn đề quan trọng được đưa ra thảo luận tại Ianta. Đổi lại việc Liên Xô tham chiến chống Nhật, các bên tiến hành thỏa thuận về một số quyền lợi của Liên Xô tại khu vực Viễn Đông.

 

1.3. Các nước Đồng minh bắt đầu xuất hiện những khác biệt về lợi ích

Trong thời gian chiến tranh, Liên Xô, Mỹ và Anh có chung mục tiêu quan trọng là đánh bại chủ nghĩa phát xít. Tuy nhiên, khi chiến thắng đã đến gần, những khác biệt về lợi ích giữa các cường quốc ngày càng bộc lộ.

Liên Xô đặc biệt quan tâm đến vấn đề an ninh tại Đông Âu và muốn hình thành một khu vực có lợi cho an ninh của mình.

Anh muốn duy trì ảnh hưởng của mình tại châu Âu và trên thế giới.

Mỹ vừa muốn kết thúc nhanh chiến tranh chống Nhật vừa mong muốn xây dựng một cơ chế quốc tế mới nhằm duy trì hòa bình sau chiến tranh.

Như vậy, Hội nghị Ianta diễn ra trong một hoàn cảnh đặc biệt: phe Đồng minh đang tiến gần đến thắng lợi nhưng đồng thời các cường quốc cũng bắt đầu chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh quyền lực trong thế giới hậu chiến.

 

2. Thời gian và địa điểm tổ chức Hội nghị Ianta

Hội nghị Ianta diễn ra từ ngày 4/2 đến ngày 11/2/1945.

Địa điểm tổ chức là Ianta, trên bán đảo Crimea thuộc Liên Xô lúc bấy giờ. Các cuộc họp chính được tiến hành tại Cung điện Livadia.

Đây là hội nghị thượng đỉnh quan trọng giữa ba cường quốc Liên Xô, Mỹ và Anh, tiếp nối Hội nghị Tehran năm 1943 và diễn ra trước Hội nghị Potsdam vào tháng 7/1945.

 

2.1. Ba nhà lãnh đạo tham dự Hội nghị Ianta

Ba nhân vật trung tâm của hội nghị là:

  • Iosif Stalin đại diện Liên Xô.
  • Franklin D. Roosevelt đại diện Mỹ.
  • Winston Churchill đại diện Anh.

Vì vậy, khi học về Hội nghị Ianta, có thể ghi nhớ ngắn gọn:

Ianta = Liên Xô + Mỹ + Anh.

Đây là ba cường quốc có sức mạnh quân sự và ảnh hưởng đặc biệt lớn trong phe Đồng minh vào giai đoạn cuối chiến tranh.

 

2.2. Vì sao Hội nghị Ianta có ý nghĩa đặc biệt?

Điểm quan trọng của Ianta không chỉ nằm ở thành phần tham dự mà còn ở thời điểm hội nghị diễn ra.

Đầu tháng 2/1945, thất bại của phe phát xít đã trở nên rõ ràng. Vì vậy, các cường quốc phải giải quyết đồng thời hai bài toán:

  • Kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai.
  • Sắp xếp lại thế giới sau chiến tranh.

Chính bài toán thứ hai đã khiến các quyết định của Hội nghị Ianta có ảnh hưởng vượt xa phạm vi của một hội nghị quân sự thông thường.

 

3. Nội dung và mục đích chính của Hội nghị Ianta

Mục đích quan trọng của Hội nghị Ianta là thống nhất những biện pháp nhằm nhanh chóng kết thúc chiến tranh, tiêu diệt hoàn toàn chủ nghĩa phát xít và giải quyết những vấn đề của thế giới sau chiến tranh.

Các nội dung lớn có thể được hệ thống thành ba nhóm chính.

 

3.1. Thống nhất mục tiêu tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít

Liên Xô, Mỹ và Anh thống nhất tiếp tục phối hợp để đánh bại hoàn toàn Đức Quốc xã và các lực lượng phát xít.

Sau khi Đức thất bại, lãnh thổ Đức sẽ chịu sự chiếm đóng và quản lý của các nước Đồng minh.

Việc giải quyết vấn đề nước Đức gắn với những mục tiêu như phi quân sự hóa, loại bỏ ảnh hưởng của chủ nghĩa phát xít và ngăn nước Đức trở thành nguồn gây chiến trong tương lai.

Berlin cũng được đặt dưới chế độ chiếm đóng của các nước Đồng minh.

Ngoài Liên Xô, Mỹ và Anh, Pháp sau đó cũng có một khu vực chiếm đóng tại Đức và Berlin.

 

3.2. Liên Xô cam kết tham chiến chống Nhật Bản

Một trong những vấn đề quan trọng đối với Mỹ là nhanh chóng kết thúc chiến tranh tại châu Á - Thái Bình Dương.

Tại Ianta, Liên Xô cam kết tham gia chiến tranh chống Nhật sau khi chiến tranh tại châu Âu kết thúc.

Đổi lại, Liên Xô được đáp ứng một số quyền lợi tại khu vực Viễn Đông, trong đó có những vấn đề liên quan đến Nam Sakhalin, quần đảo Kuril và một số quyền lợi tại khu vực Đông Bắc Trung Quốc.

Thỏa thuận này phản ánh khá rõ đặc điểm của ngoại giao giữa các cường quốc thời kỳ đó: việc phối hợp chống kẻ thù chung đồng thời gắn liền với quá trình thương lượng và phân chia lợi ích chiến lược.

 

3.3. Thỏa thuận về phạm vi ảnh hưởng tại châu Âu và châu Á

Các quyết định và thỏa thuận của ba cường quốc đã góp phần xác lập phạm vi ảnh hưởng của các nước lớn tại nhiều khu vực sau chiến tranh.

Tại châu Âu, ảnh hưởng của Liên Xô đặc biệt lớn ở Đông Âu, nơi Hồng quân đang hiện diện. Trong khi đó, Mỹ, Anh và các nước phương Tây giữ vai trò chủ yếu tại Tây Âu.

Tại châu Á, các bên cũng tiến hành những thỏa thuận liên quan đến lợi ích và việc xử lý các khu vực sau khi Nhật Bản đầu hàng.

Những thỏa thuận này về sau trở thành một trong những cơ sở làm hình thành hai khu vực ảnh hưởng lớn do Mỹ và Liên Xô giữ vai trò trung tâm.

 

3.4. Thống nhất về việc thành lập Liên Hợp Quốc

Một quyết định có ảnh hưởng lâu dài khác của Hội nghị Ianta là thống nhất thúc đẩy việc thành lập một tổ chức quốc tế nhằm duy trì hòa bình và an ninh thế giới sau chiến tranh.

Hội nghị nhất trí triệu tập hội nghị quốc tế tại San Francisco vào tháng 4/1945 để tiến tới thành lập Liên Hợp Quốc.

Các bên cũng đạt được thỏa thuận quan trọng về cơ chế biểu quyết trong Hội đồng Bảo an, trong đó các cường quốc giữ vai trò đặc biệt.

Sau đó, Liên Hợp Quốc chính thức được thành lập và trở thành một trong những tổ chức quốc tế quan trọng nhất của thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

 

3.5. Mục đích của Hội nghị Ianta là gì?

Có thể khái quát mục đích của hội nghị thành ba ý chính:

  • Nhanh chóng kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai.
  • Giải quyết những vấn đề liên quan đến các nước bại trận và phạm vi ảnh hưởng sau chiến tranh.
  • Xây dựng cơ chế duy trì hòa bình và an ninh quốc tế sau chiến tranh.

Như vậy, Hội nghị Ianta vừa mang tính chất quân sự, vừa mang tính chất chính trị và ngoại giao.

 

4. Sự hình thành trật tự thế giới hai cực Ianta

Những quyết định tại Hội nghị Ianta, cùng với các thỏa thuận quốc tế được xác lập trong giai đoạn kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai, đã tạo cơ sở cho một trật tự thế giới mới.

Trật tự đó thường được gọi là "trật tự thế giới hai cực Ianta".

 

4.1. Trật tự hai cực Ianta là gì?

Trật tự hai cực Ianta là cách gọi cục diện quan hệ quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trong đó thế giới ngày càng phân chia thành hai cực lớn do hai siêu cường đứng đầu:

  • Một cực do Mỹ đứng đầu.
  • Một cực do Liên Xô đứng đầu.

Hai nước có sự khác biệt sâu sắc về hệ tư tưởng, mô hình kinh tế - xã hội và lợi ích chiến lược.

Sự đối lập đó khiến quan hệ đồng minh thời chiến nhanh chóng chuyển thành cạnh tranh và đối đầu sau chiến tranh.

 

4.2. Vì sao Mỹ và Liên Xô trở thành hai cực?

Chiến tranh thế giới thứ hai làm thay đổi mạnh tương quan lực lượng quốc tế.

Các cường quốc châu Âu truyền thống bị chiến tranh tàn phá nghiêm trọng. Trong khi đó, Mỹ và Liên Xô vươn lên thành hai trung tâm quyền lực nổi bật.

Mỹ có tiềm lực kinh tế, quân sự và ảnh hưởng quốc tế rất lớn.

Liên Xô có sức mạnh quân sự mạnh mẽ, uy tín tăng cao sau chiến thắng phát xít và ảnh hưởng sâu rộng tại Đông Âu.

Vì vậy, cục diện thế giới sau chiến tranh dần chuyển từ sự cạnh tranh giữa nhiều cường quốc sang sự đối đầu chủ yếu giữa hai siêu cường.

 

4.3. Từ đồng minh chống phát xít đến đối đầu trong Chiến tranh Lạnh

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ và Liên Xô có thể hợp tác vì cùng có kẻ thù chung là phe phát xít.

Khi chiến tranh kết thúc, cơ sở quan trọng của sự hợp tác đó không còn.

Những bất đồng về Đông Âu, an ninh, lợi ích kinh tế và hệ tư tưởng ngày càng trở nên sâu sắc.

Từ đây, hai bên bước vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh với sự cạnh tranh trên nhiều lĩnh vực như chính trị, quân sự, kinh tế, khoa học - công nghệ và ảnh hưởng quốc tế.

Hai hệ thống liên minh đối lập cũng lần lượt hình thành, tiêu biểu là NATO do Mỹ giữ vai trò chủ đạo và Tổ chức Hiệp ước Warszawa gắn với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu.

 

4.4. Trật tự hai cực Ianta tồn tại đến khi nào?

Trật tự hai cực chi phối sâu sắc quan hệ quốc tế trong nhiều thập niên sau năm 1945.

Từ cuối những năm 1980, tình hình thế giới thay đổi nhanh chóng. Các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu biến động và Liên Xô tan rã vào năm 1991.

Khi một trong hai cực không còn tồn tại, cơ sở của trật tự hai cực Ianta cũng chấm dứt.

 

5. Tác động của Hội nghị Ianta đối với tình hình thế giới và Việt Nam

Ảnh hưởng của Hội nghị Ianta không chỉ giới hạn ở châu Âu. Những thỏa thuận giữa các cường quốc góp phần tác động đến quan hệ quốc tế, phong trào giải phóng dân tộc và cục diện của nhiều khu vực trên thế giới.

 

5.1. Đối với tình hình thế giới

Trước hết, Hội nghị Ianta góp phần thúc đẩy sự phối hợp giữa các cường quốc Đồng minh trong giai đoạn cuối nhằm tiêu diệt chủ nghĩa phát xít.

Các thỏa thuận tại hội nghị cũng góp phần tạo tiền đề cho việc thành lập Liên Hợp Quốc, hình thành một cơ chế hợp tác quốc tế mới sau khi Hội Quốc Liên không thể ngăn chặn Chiến tranh thế giới thứ hai.

Mặt khác, việc xác lập và phân chia phạm vi ảnh hưởng giữa các cường quốc góp phần tạo nên cục diện hai cực.

Sau chiến tranh, quan hệ Mỹ - Liên Xô từ hợp tác chuyển dần sang đối đầu, mở ra thời kỳ Chiến tranh Lạnh kéo dài nhiều thập niên.

 

5.2. Tác động đến phong trào giải phóng dân tộc

Chiến tranh thế giới thứ hai làm suy yếu nhiều đế quốc thực dân châu Âu.

Trong khi đó, phong trào đấu tranh giành độc lập tại châu Á, châu Phi và các khu vực thuộc địa ngày càng phát triển.

Sự thay đổi tương quan lực lượng quốc tế sau chiến tranh tạo ra những điều kiện mới để phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh mẽ.

Tuy nhiên, nhiều quốc gia vừa giành độc lập sau đó lại chịu tác động của sự cạnh tranh giữa hai cực trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

 

5.3. Hội nghị Ianta tác động như thế nào đến Việt Nam?

Đối với Việt Nam, cần nhìn nhận tác động của Hội nghị Ianta trong mối liên hệ với toàn bộ diễn biến kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai và những quyết định quốc tế tiếp theo.

Việc các nước Đồng minh đẩy mạnh chiến tranh chống Nhật, trong đó Liên Xô tham chiến chống Nhật vào tháng 8/1945, góp phần làm cho Nhật Bản nhanh chóng đi đến đầu hàng vô điều kiện.

Tại Đông Dương, trước đó Nhật đã đảo chính Pháp vào tháng 3/1945. Khi Nhật đầu hàng Đồng minh vào tháng 8/1945, chính quyền và quân đội Nhật rơi vào tình trạng tan rã, tạo ra một thời cơ đặc biệt thuận lợi cho cách mạng Việt Nam.

Trong hoàn cảnh đó, nhân dân Việt Nam tiến hành Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, giành chính quyền và nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập ngày 2/9/1945.

 

5.4. Có phải Hội nghị Ianta quyết định quân Trung Hoa Dân Quốc và quân Anh vào Việt Nam không?

Đây là điểm rất dễ nhầm khi học lịch sử.

Việc phân chia khu vực giải giáp quân đội Nhật tại Đông Dương theo vĩ tuyến 16 không phải là quyết định trực tiếp của Hội nghị Ianta tháng 2/1945.

Nội dung này gắn với Hội nghị Potsdam diễn ra sau đó vào tháng 7 và tháng 8/1945.

Theo sự phân công của Đồng minh, quân Trung Hoa Dân Quốc vào phía Bắc vĩ tuyến 16 để giải giáp quân Nhật, còn quân Anh thực hiện nhiệm vụ tương ứng ở phía Nam.

Vì vậy, khi trình bày tác động của Ianta đối với Việt Nam, cần tránh gộp tất cả những quyết định của Đồng minh trong năm 1945 thành "quyết định của Hội nghị Ianta".

 

5.5. Việt Nam có bị chia cắt tại Hội nghị Ianta không?

Không nên hiểu như vậy.

Hội nghị Ianta không đưa ra quyết định chia Việt Nam thành hai miền tại vĩ tuyến 17.

Việc tạm thời lấy vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự ở Việt Nam xuất hiện sau Hiệp định Genève năm 1954, tức gần một thập niên sau Hội nghị Ianta.

Tương tự, việc lấy vĩ tuyến 16 để phân chia phạm vi giải giáp quân Nhật tại Đông Dương năm 1945 thuộc những quyết định của Đồng minh sau Ianta.

Phân biệt ba mốc này sẽ tránh được một lỗi kiến thức khá phổ biến:

  • Tháng 2/1945: Hội nghị Ianta.
  • Tháng 7-8/1945: Hội nghị Potsdam và vấn đề giải giáp quân Nhật tại Đông Dương.
  • Năm 1954: Hiệp định Genève và giới tuyến quân sự tạm thời ở vĩ tuyến 17.

 

6. Các câu hỏi thường gặp về Hội nghị Ianta

6.1. Hội nghị Ianta diễn ra khi nào?

Hội nghị diễn ra từ ngày 4/2 đến ngày 11/2/1945, vào giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai.

 

6.2. Hội nghị Ianta diễn ra ở đâu?

Hội nghị được tổ chức tại Ianta trên bán đảo Crimea thuộc Liên Xô lúc bấy giờ. Các cuộc họp chính diễn ra tại Cung điện Livadia.

 

6.3. Những nước nào tham dự Hội nghị Ianta?

Ba cường quốc tham dự là Liên Xô, Mỹ và Anh.

Ba nhà lãnh đạo tương ứng là Iosif Stalin, Franklin D. Roosevelt và Winston Churchill.

 

6.4. Hội nghị Ianta bàn về những vấn đề gì?

Ba nhóm vấn đề lớn gồm:

  • Nhanh chóng đánh bại hoàn toàn phe phát xít.
  • Thỏa thuận về những vấn đề của thế giới sau chiến tranh và phạm vi ảnh hưởng giữa các cường quốc.
  • Thúc đẩy việc thành lập Liên Hợp Quốc nhằm duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.

 

6.5. Mục tiêu quan trọng của Mỹ tại Hội nghị Ianta là gì?

Một trong những mục tiêu quan trọng của Mỹ là có được cam kết của Liên Xô tham gia chiến tranh chống Nhật Bản.

Mỹ đồng thời ủng hộ việc xây dựng một tổ chức quốc tế mới để duy trì hòa bình và an ninh sau chiến tranh.

 

6.6. Vì sao gọi là "trật tự hai cực Ianta"?

Bởi sau Chiến tranh thế giới thứ hai, quan hệ quốc tế ngày càng hình thành hai trung tâm quyền lực lớn do Mỹ và Liên Xô đứng đầu.

Những quyết định và thỏa thuận tại Ianta là một trong những cơ sở quan trọng của cục diện đó, vì vậy trật tự thế giới sau chiến tranh thường được gọi là trật tự hai cực Ianta.

 

6.7. Hội nghị Ianta có thành lập Liên Hợp Quốc không?

Không nên hiểu rằng Liên Hợp Quốc được thành lập ngay tại Hội nghị Ianta.

Tại Ianta, ba cường quốc đạt được những thỏa thuận quan trọng về việc tổ chức hội nghị quốc tế để tiến tới thành lập Liên Hợp Quốc và về cơ chế hoạt động của Hội đồng Bảo an.

Sau đó, Hội nghị San Francisco được triệu tập và Liên Hợp Quốc chính thức ra đời trong năm 1945.

 

6.8. Hội nghị Ianta có quyết định chia Việt Nam ở vĩ tuyến 16 không?

Không.

Việc phân chia phạm vi giải giáp quân Nhật tại Đông Dương theo vĩ tuyến 16 gắn với Hội nghị Potsdam diễn ra vào tháng 7-8/1945, không phải quyết định trực tiếp của Hội nghị Ianta tháng 2/1945.

 

6.9. Hội nghị Ianta có chia Việt Nam thành hai miền ở vĩ tuyến 17 không?

Không.

Vĩ tuyến 17 trở thành giới tuyến quân sự tạm thời theo những thỏa thuận tại Hội nghị Genève năm 1954. Vì vậy, không nên nhầm sự kiện này với Hội nghị Ianta năm 1945.

 

6.10. Hội nghị Ianta có ý nghĩa gì đối với Việt Nam?

Ianta nằm trong chuỗi những sự kiện quốc tế góp phần định hình cục diện cuối Chiến tranh thế giới thứ hai.

Việc Đồng minh đẩy nhanh quá trình đánh bại Nhật Bản tạo ra những thay đổi lớn tại châu Á. Khi Nhật đầu hàng vào tháng 8/1945, Việt Nam xuất hiện thời cơ thuận lợi để tiến hành Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Tuy nhiên, tình hình Việt Nam sau chiến tranh còn chịu tác động của nhiều quyết định và sự kiện quốc tế khác, đặc biệt là Hội nghị Potsdam và sự trở lại Đông Dương của thực dân Pháp. Vì vậy, không nên quy toàn bộ diễn biến của Việt Nam sau năm 1945 cho riêng Hội nghị Ianta.

 

6.11. Hội nghị Ianta có phải nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Chiến tranh Lạnh không?

Không thể coi Hội nghị Ianta là nguyên nhân duy nhất trực tiếp gây ra Chiến tranh Lạnh.

Tại thời điểm tháng 2/1945, Mỹ, Anh và Liên Xô vẫn đang là đồng minh trong cuộc chiến chống phát xít.

Tuy nhiên, những thỏa thuận về phạm vi ảnh hưởng cùng sự khác biệt sâu sắc về lợi ích và hệ tư tưởng giữa Mỹ và Liên Xô đã tạo nên một phần nền tảng của cục diện quốc tế sau chiến tranh. Khi kẻ thù chung bị đánh bại, các mâu thuẫn này ngày càng nổi bật và quan hệ giữa hai bên chuyển sang đối đầu.

 

6.12. Trật tự hai cực Ianta chấm dứt khi nào?

Trật tự hai cực suy yếu mạnh vào cuối những năm 1980 và về cơ bản chấm dứt khi Liên Xô tan rã vào năm 1991.

Sự kiện này kết thúc một thời kỳ kéo dài nhiều thập niên mà quan hệ quốc tế chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi sự đối đầu giữa hai cực Mỹ và Liên Xô.

Có thể ghi nhớ Hội nghị Ianta bằng công thức ngắn:

Ianta, tháng 2/1945 => Liên Xô - Mỹ - Anh => tiêu diệt phát xít + giải quyết vấn đề sau chiến tranh + thúc đẩy thành lập Liên Hợp Quốc => góp phần xác lập phạm vi ảnh hưởng của các cường quốc => đặt nền tảng cho trật tự thế giới hai cực sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Hội nghị Ianta vì vậy vừa là một dấu mốc của quá trình kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai, vừa là một sự kiện quan trọng trong quá trình định hình quan hệ quốc tế sau năm 1945. Hiểu đúng Ianta cần đặt hội nghị trong chuỗi sự kiện Tehran - Ianta - Potsdam và phân biệt rõ những quyết định được đưa ra tại từng hội nghị. Điều này đặc biệt quan trọng khi phân tích ảnh hưởng đối với Việt Nam, bởi không phải mọi quyết định của phe Đồng minh trong năm 1945 đều được đưa ra tại Ianta.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: