Hướng dẫn công tác y tế, phòng chống dịch bệnh dịp Bầu cử 2026

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 là sự kiện chính trị quan trọng nhất của năm 2026, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các cơ quan chuyên môn để đảm bảo sự thành công trọn vẹn. Trong bối cảnh y tế toàn cầu và khu vực vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, việc xây dựng một hệ thống bảo vệ sức khỏe cộng đồng vững chắc tại các điểm bỏ phiếu không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là cam kết của Nhà nước đối với quyền lợi và sự an toàn của mỗi công dân. Hướng dẫn này cung cấp khung khổ chiến lược và các kịch bản tác chiến chi tiết nhằm duy trì sự cân bằng giữa việc thực thi quyền chính trị và bảo đảm an ninh y tế quốc gia.

1. Tầm quan trọng của việc đảm bảo y tế trong kỳ Bầu cử 2026

Việc đảm bảo y tế trong kỳ bầu cử năm 2026 mang một ý nghĩa đặc biệt, thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa quyền chính trị và an toàn sức khỏe cộng đồng. Bầu cử là một hoạt động tập trung đông người trên quy mô toàn quốc vào cùng một thời điểm, tạo ra những thách thức đáng kể về mặt dịch tễ học. Khi hàng triệu cử tri cùng thực hiện quyền dân chủ, việc duy trì một môi trường an toàn là yếu tố tiên quyết để cử tri yên tâm tham gia bỏ phiếu, từ đó nâng cao tỷ lệ cử tri đi bầu và đảm bảo tính đại diện của cuộc bầu cử. Sự kết hợp này phản ánh tư duy quản trị hiện đại, nơi quyền con người về chính trị không tách rời khỏi quyền được bảo vệ sức khỏe trong những tình huống rủi ro sinh học tiềm tàng.

Phân tích sâu hơn về mặt an ninh y tế, kỳ bầu cử năm 2026 diễn ra trong giai đoạn mà các mầm bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi luôn trực chờ bùng phát. Do đó, công tác y tế không chỉ dừng lại ở việc sơ cứu tại chỗ mà còn mở rộng ra việc giám sát dịch bệnh chủ động, quản lý rủi ro từ nguồn nước, thực phẩm và vệ sinh môi trường. Một hệ thống y tế phục vụ bầu cử vững mạnh sẽ đóng vai trò như một màng lọc, ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh trong cộng đồng, đồng thời xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp như ngộ độc thực phẩm số lượng lớn hoặc các sự cố tim mạch, hô hấp của cử tri là người cao tuổi.

Sự hiện diện của đội ngũ y tế tại các điểm bầu cử còn mang lại giá trị tinh thần to lớn, tạo ra tâm thế tự tin cho cử tri và lực lượng phục vụ bầu cử. Điều này góp phần khẳng định rằng cuộc bầu cử thực sự là "Ngày hội của toàn dân", nơi mọi công dân, dù trong điều kiện sức khỏe bình thường hay đang phải thực hiện các biện pháp cách ly, điều trị, đều được tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi của mình.

2. Căn cứ pháp lý về công tác y tế phục vụ bầu cử

Toàn bộ hoạt động y tế trong dịp bầu cử 2026 được vận hành dựa trên một hệ thống văn bản pháp quy chặt chẽ, bao gồm các luật cơ bản, nghị định xử phạt và các chỉ thị chuyên ngành mới nhất. Đây là khung pháp lý để các địa phương thống nhất triển khai, đảm bảo tính pháp lý và tính chuyên môn đồng bộ trên toàn quốc.

Căn cứ quan trọng nhất là Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 cùng với các văn bản sửa đổi, bổ sung (như Luật số 83/2025/QH15) đã quy định rõ về các nguyên tắc bỏ phiếu và trách nhiệm của Tổ bầu cử trong việc hỗ trợ cử tri ốm đau, khuyết tật. Song song với đó là Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, quy định các biện pháp bắt buộc về vệ sinh, khử khuẩn và cách ly khi có nguy cơ dịch bệnh bùng phát.

Đặc biệt, trong năm 2026, Chính phủ và Bộ Y tế đã ban hành những chỉ đạo cụ thể để thích ứng với tình hình mới:

• Chỉ thị số 28/CT-TTg ngày 18/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, nhấn mạnh yêu cầu tuyệt đối an toàn về y tế.
• Kế hoạch số 1648/KH-BYT ngày 14/11/2025 của Bộ Y tế về bảo đảm công tác y tế phục vụ cuộc bầu cử, đưa ra lộ trình từ khâu chuẩn bị, tập huấn đến triển khai trực chiến.
• Công văn số 306/PB-BTN ngày 05/03/2026 của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) yêu cầu tăng cường giám sát dịch bệnh và vệ sinh môi trường tại các khu vực tổ chức bỏ phiếu.
• Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BYT năm 2026 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, tạo công cụ răn đe đối với các hành vi không chấp hành quy định phòng dịch.

3. Kịch bản chi tiết: Tổ chức điểm bỏ phiếu an toàn dịch bệnh

Việc thiết kế và vận hành một điểm bỏ phiếu an toàn dịch bệnh trong năm 2026 đòi hỏi sự tính toán khoa học về dòng di chuyển và quản lý không gian. Mục tiêu là tạo ra một môi trường thoáng đãng, giảm thiểu tối đa sự tiếp xúc trực tiếp giữa các cử tri và giữa cử tri với thành viên Tổ bầu cử mà không làm ảnh hưởng đến tính trang trọng của sự kiện.

Quy trình phân luồng và kiểm tra thân nhiệt cử tri

Quy trình phân luồng một chiều được áp dụng triệt để tại tất cả các điểm bỏ phiếu. Theo hướng dẫn của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Lạng Sơn và các địa phương khác, sơ đồ bố trí phải đảm bảo cử tri vào một lối và ra một lối riêng biệt. Tại lối vào, bàn hướng dẫn y tế được thiết lập để thực hiện các bước kiểm tra ban đầu.

Cử tri khi đến điểm bỏ phiếu phải thực hiện khử khuẩn tay bằng dung dịch sát khuẩn nhanh và được kiểm tra thân nhiệt bằng thiết bị đo không tiếp xúc. Các địa phương được khuyến khích sử dụng camera tầm nhiệt tại các điểm bầu cử có đông cử tri (trên 1.000 người) để tránh gây ùn tắc tại cửa vào. Trong suốt quá trình xếp hàng chờ đợi, cử tri được yêu cầu giữ khoảng cách an toàn theo vạch kẻ sẵn trên sàn nhà. Thành viên Tổ bầu cử có nhiệm vụ điều tiết số lượng cử tri vào phòng bỏ phiếu tại mỗi thời điểm, đảm bảo không quá 5-10 người bên trong tùy theo diện tích phòng.

Tiêu chuẩn vệ sinh, khử khuẩn tại hòm phiếu và khu vực ghi phiếu

Khu vực ghi phiếu là nơi tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm cao do việc dùng chung bút, thước và tiếp xúc với mặt bàn. Do đó, tiêu chuẩn vệ sinh tại đây được quy định rất nghiêm ngặt:

• Khu vực ghi phiếu: Mỗi bàn ghi phiếu phải có vách ngăn đảm bảo bí mật và phải được lau khử khuẩn bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch cloramin B nồng độ thấp sau mỗi 30-60 phút. Cử tri được khuyến khích sử dụng bút cá nhân hoặc mỗi người được phát một chiếc bút dùng riêng đã được khử khuẩn.
• Hòm phiếu: Hòm phiếu chính và hòm phiếu phụ phải được lau sạch bề mặt thường xuyên. Sau khi cử tri bỏ phiếu xong, họ được hướng dẫn không chạm tay vào miệng hòm phiếu. Khi kết thúc giờ bỏ phiếu và chuyển sang giai đoạn kiểm phiếu, hòm phiếu phải được phun khử khuẩn mặt ngoài trước khi mở niêm phong.
• Thông khí: Phòng bỏ phiếu phải luôn mở cửa sổ và cửa ra vào để đảm bảo thông gió tự nhiên. Hạn chế sử dụng điều hòa trung tâm; nếu dùng điều hòa cục bộ, phải duy trì nhiệt độ trên 26 độ C và tăng cường thông gió định kỳ.
• Vệ sinh môi trường: Rác thải y tế (khẩu trang, bông gạc) phải được bỏ vào thùng rác có nắp đậy và dán nhãn nguy hại để xử lý theo quy trình riêng, tránh vứt chung với rác thải sinh hoạt.

4. Hướng dẫn xử lý các tình huống y tế khẩn cấp trong ngày bầu cử

Các kịch bản ứng phó khẩn cấp được xây dựng để đảm bảo tính liên tục của cuộc bầu cử ngay cả khi có sự cố y tế xảy ra. Điều này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhân viên y tế trực tại điểm bầu cử và các đơn vị cấp cứu chuyên sâu.

Phải làm gì khi phát hiện cử tri có dấu hiệu sốt, ho tại điểm bầu cử?

Trong trường hợp cử tri xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt, ho, đau họng hoặc mệt mỏi tại điểm kiểm tra ban đầu, Tổ y tế phải ngay lập tức kích hoạt quy trình xử lý theo Công văn 2322/BNV-CQĐP và các hướng dẫn cập nhật năm 2026.

Đầu tiên, cử tri được hướng dẫn di chuyển ngay đến "Khu vực cách ly tạm thời" – một không gian riêng biệt đã được bố trí sẵn tại mỗi điểm bỏ phiếu, cách xa luồng cử tri chính. Tại đây, nhân viên y tế sẽ thực hiện thăm khám sơ bộ, khai báo y tế chi tiết và thực hiện xét nghiệm nhanh (nếu cần thiết). Nếu tình trạng sức khỏe của cử tri vẫn ổn định và cử tri có nguyện vọng tiếp tục bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến tận khu vực cách ly để cử tri thực hiện quyền công dân tại chỗ. Sau khi cử tri bỏ phiếu xong, nhân viên y tế sẽ phối hợp với cơ sở y tế địa phương để đưa cử tri về nhà theo dõi hoặc chuyển đến bệnh viện bằng xe chuyên dụng nếu có dấu hiệu chuyển nặng. Toàn bộ khu vực cách ly và các vật dụng cử tri đã tiếp xúc phải được phun khử khuẩn triệt để ngay sau đó.

Phương án bỏ phiếu cho người đang trong khu vực cách ly hoặc điều trị

Nguyên tắc bao trùm là "không để ai bị bỏ lại phía sau" trong ngày hội bầu cử. Đối với những cử tri đang thực hiện cách ly tập trung, điều trị tại bệnh viện hoặc cách ly tại nhà, quy trình bỏ phiếu được thực hiện thông qua hòm phiếu phụ (hòm phiếu lưu động).

Tổ bầu cử sẽ phân công ít nhất hai thành viên mang hòm phiếu phụ, phiếu bầu và danh sách cử tri đến tận nơi cử tri đang lưu trú. Khi thực hiện nhiệm vụ này, các thành viên Tổ bầu cử phải mặc trang phục bảo hộ y tế đầy đủ (quần áo bảo hộ, khẩu trang N95, kính chắn giọt bắn, găng tay). Cử tri đang điều trị hoặc cách ly sẽ được nhận phiếu, tự viết phiếu và bỏ vào hòm phiếu dưới sự giám sát từ xa để đảm bảo khoảng cách an toàn. Sau khi hoàn thành, hòm phiếu phụ được niêm phong và khử khuẩn bề mặt bằng dung dịch chuyên dụng trước khi mang về khu vực bỏ phiếu chính. Tại các bệnh viện lớn như Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí, nơi có nhiều bệnh nhân và người nhà là cử tri vãng lai, các Tổ bầu cử lưu động phải phối hợp chặt chẽ với khoa kiểm soát nhiễm khuẩn của bệnh viện để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cả cử tri và lực lượng phục vụ.

5. Nhiệm vụ của tổ y tế trực tại các tổ bầu cử

Mỗi đơn vị bầu cử đều được bố trí một Tổ y tế chuyên trách, đóng vai trò là "lá chắn" đầu tiên bảo vệ sức khỏe cho cử tri và lực lượng làm nhiệm vụ.

Quy định về nhân sự

Nhân sự y tế phục vụ bầu cử được huy động chủ yếu từ các Trạm y tế xã, phường, thị trấn, phối hợp với lực lượng y tế từ các bệnh viện tuyến trên điều động về hỗ trợ. Theo kế hoạch của Sở Y tế Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, thời gian phục vụ cao điểm diễn ra từ ngày 28/2 đến hết ngày 23/3/2026, với trọng tâm là ngày bỏ phiếu 15/3.

Mỗi Tổ y tế tại điểm bầu cử thường gồm ít nhất 2 nhân viên (1 y sĩ/điều dưỡng và 1 nhân viên hỗ trợ y tế dự phòng). Đối với các điểm bầu cử lớn hoặc khu vực bỏ phiếu tập trung cho đại biểu cấp Trung ương, có thể bố trí thêm 1 bác sĩ chuyên khoa cấp cứu. Nhiệm vụ của họ không chỉ là trực cấp cứu mà còn là giám sát vệ sinh an toàn thực phẩm đối với các suất ăn của Tổ bầu cử và hướng dẫn cử tri thực hiện các biện pháp phòng dịch.

Cơ số thuốc và trang thiết bị y tế cần thiết

Tại mỗi điểm bầu cử, Tổ y tế phải được trang bị "Túi sơ cứu" theo tiêu chuẩn của Thông tư 19/2016/TT-BYT. Tùy theo quy mô cử tri mà lựa chọn loại túi A, B hoặc C. Đối với bầu cử, túi cứu thương loại C là tối ưu nhất vì khả năng đáp ứng cho nhóm lên đến 150 người.

Ngoài trang bị tại chỗ, hệ thống Trung tâm Cấp cứu 115 và các kíp xe cứu thương lưu động phải luôn trong trạng thái sẵn sàng cơ động, đảm bảo tiếp cận điểm bầu cử trong thời gian ngắn nhất nếu có yêu cầu hỗ trợ ngoại viện.

6. Khuyến nghị đối với cử tri để đảm bảo an toàn y tế cá nhân

Sự chủ động của mỗi cử tri là chìa khóa để duy trì an toàn chung cho cộng đồng. Trong năm 2026, Bộ Y tế tiếp tục duy trì thông điệp phòng dịch linh hoạt, tập trung vào "2K (Khẩu trang, Khử khuẩn) + Vaccine + Thuốc + Công nghệ + Ý thức".

Cử tri khi tham gia bầu cử cần lưu ý các khuyến nghị sau:

• Thực hiện 2K: Bắt buộc đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng và tại điểm bỏ phiếu. Thường xuyên rửa tay bằng dung dịch sát khuẩn được bố trí tại các bàn hướng dẫn và khu vực ghi phiếu.
• Khai báo và kiểm tra: Tự theo dõi sức khỏe tại nhà trước khi đi bầu. Nếu có dấu hiệu sốt, ho, tuyệt đối không tự ý đến điểm bỏ phiếu mà hãy liên hệ với Trạm y tế hoặc Tổ bầu cử địa phương để được phục vụ tại nhà bằng hòm phiếu phụ.
• Ứng dụng công nghệ: Khuyến khích cử tri quét mã QR tại điểm bầu cử để tra cứu tiểu sử người ứng cử, giúp giảm thời gian tập trung đông người trước các bảng niêm yết bằng giấy.
• Tuân thủ hướng dẫn: Xếp hàng theo đúng vị trí giãn cách, di chuyển theo sơ đồ luồng một chiều và không tụ tập nói chuyện sau khi đã hoàn thành việc bỏ phiếu.
• Ý thức cá nhân: Không khạc nhổ bừa bãi, không vứt khẩu trang đã qua sử dụng ra môi trường xung quanh khu vực bỏ phiếu. Đặc biệt, theo Nghị định 371/2025/NĐ-CP, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử tại nơi công cộng, bao gồm cả điểm bầu cử, sẽ bị xử phạt nghiêm từ 3-5 triệu đồng.

Công tác y tế phục vụ bầu cử năm 2026 là một nhiệm vụ đa diện, đòi hỏi sự chuẩn bị công phu về cả nhân lực, vật lực và pháp lý. Bằng việc thực hiện nghiêm túc các kịch bản đã đề ra, ngành y tế đóng góp vai trò then chốt trong việc bảo vệ sự toàn vẹn của sự kiện chính trị trọng đại này, đồng thời khẳng định năng lực quản trị rủi ro và chăm sóc sức khỏe nhân dân của Nhà nước trong tình hình mới. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 chắc chắn sẽ diễn ra thành công tốt đẹp, thực sự là ngày hội an toàn và ý nghĩa của toàn dân.