Hướng dẫn Cử tri nhận Phiếu Bầu cử 2026 tại khu vực bỏ phiếu theo Thông tư 21

Sự kiện bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, được ấn định vào Chủ nhật, ngày 15 tháng 3 năm 2026, đóng vai trò là cột mốc chính trị quan trọng trong tiến trình hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Để đảm bảo tính thống nhất, minh bạch và tuân thủ tuyệt đối các nguyên tắc dân chủ, Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư số 21/2025/TT-BNV hướng dẫn nghiệp vụ công tác tổ chức bầu cử, tạo ra một khung pháp lý chi tiết điều chỉnh hành vi của cả cử tri và các tổ chức phụ trách bầu cử. Bài viết này của Luật Minh Khuê đi sâu vào phân tích các quy trình, nguyên tắc và hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến việc nhận phiếu bầu cử tại khu vực bỏ phiếu, đồng thời làm rõ các giải pháp xử lý tình huống phát sinh nhằm bảo vệ quyền lợi chính trị của công dân một cách tối ưu.

1. Khung pháp lý và bối cảnh tổ chức bầu cử nhiệm kỳ 2026 - 2031

Cuộc bầu cử năm 2026 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số mạnh mẽ. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh cuộc bầu cử lần này bao gồm Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 83/2025/QH15, cùng với các văn bản hướng dẫn của Hội đồng Bầu cử Quốc gia như Nghị quyết số 40/NQ-HĐBCQG. Đặc biệt, Thông tư số 21/2025/TT-BNV là văn bản chủ đạo hướng dẫn về mặt nghiệp vụ, giúp cụ thể hóa các quy định của Luật thành những bước thực hiện thực tiễn tại cơ sở.

Một đặc điểm nổi bật của kỳ bầu cử này là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý cử tri. Việc lập danh sách cử tri, in thẻ cử tri và đặc biệt là quy trình thay đổi nơi bỏ phiếu đã được tích hợp qua ứng dụng định danh điện tử VNeID. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân mà còn nâng cao độ chính xác trong việc kiểm soát số lượng phiếu bầu phát ra tại mỗi khu vực bỏ phiếu.

2. Nguyên tắc phát phiếu bầu cử theo quy định pháp luật hiện hành

Nguyên tắc phát phiếu bầu cử là nền tảng đảm bảo cho tính công bằng và khách quan của kết quả bầu cử. Theo quy định tại Điều 7 của Hiến pháp và Điều 1 của Luật Bầu cử, việc phát phiếu phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.

Phân tích nguyên tắc mỗi cử tri được phát một bộ phiếu bầu

Nguyên tắc bình đẳng yêu cầu mỗi cử tri chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri và mỗi người chỉ được bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội cùng một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân ở mỗi cấp tương ứng. Tại khu vực bỏ phiếu, Tổ bầu cử có trách nhiệm phát cho mỗi cử tri một bộ phiếu bầu hoàn chỉnh, bao gồm các loại phiếu dành cho các cấp mà cử tri đó có quyền bầu.

Sự phân bổ bộ phiếu bầu phụ thuộc vào địa điểm bỏ phiếu và tình trạng cư trú của cử tri. Thông thường, một cử tri sẽ nhận được tối đa 03 loại phiếu bầu. Việc xác định đúng số lượng phiếu phát ra là nhiệm vụ trọng yếu của Tổ bầu cử để tránh tình trạng thừa hoặc thiếu phiếu so với số lượng đại biểu cần bầu tại đơn vị đó.

Trong một số khu vực đặc thù như tại các đơn vị vũ trang nhân dân hoặc các đơn vị bầu cử dành cho sinh viên nội trú, số lượng phiếu có thể thay đổi (ví dụ chỉ bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND cấp tỉnh nếu họ không đăng ký thường trú tại địa phương đó). Việc phát phiếu theo bộ giúp cử tri thực hiện quyền lợi một cách tập trung, đồng thời giúp cơ quan chức năng quản lý chặt chẽ số phiếu phát ra tương ứng với số thẻ cử tri đã được kiểm soát tại bàn hướng dẫn.

Tính trực tiếp trong việc nhận phiếu

Nguyên tắc bầu cử trực tiếp quy định cử tri phải tự mình đi bầu, không được nhờ người khác bầu hộ hoặc gửi thư. Điều này đồng nghĩa với việc cử tri phải trực tiếp có mặt tại bàn của Tổ bầu cử để nhận phiếu. Thành viên Tổ bầu cử không được phép giao phiếu bầu của một cử tri cho người thân hoặc người đi cùng của cử tri đó. Tuy nhiên, pháp luật cũng dự phòng các trường hợp nhân văn: đối với cử tri già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến tận nơi cư trú hoặc nơi điều trị để họ nhận phiếu và thực hiện quyền công dân.

3. Điều kiện để cử tri được nhận phiếu bầu cử tại khu vực bỏ phiếu

Để quy trình phát phiếu diễn ra đúng luật, cử tri cần đáp ứng các điều kiện tiên quyết về mặt thủ tục và pháp lý trước khi bước vào phòng bỏ phiếu. Việc kiểm soát các điều kiện này nhằm ngăn chặn những trường hợp không đủ tư cách tham gia vào việc quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước.

Yêu cầu về Thẻ cử tri

Thẻ cử tri là chứng từ pháp lý xác nhận một cá nhân đã được cơ quan có thẩm quyền thẩm định và ghi tên vào danh sách cử tri tại một khu vực bỏ phiếu cụ thể. Theo Điều 11 Thông tư 21/2025/TT-BNV, Tổ bầu cử phải hoàn thành việc phát Thẻ cử tri cho người dân trong khoảng thời gian từ ngày 05/3/2026 đến hết ngày 12/3/2026.

Thẻ cử tri không chỉ đơn thuần là một mảnh giấy định danh mà còn là công cụ để Tổ bầu cử quản lý tiến độ bỏ phiếu. Trên thẻ thường ghi rõ số thứ tự của cử tri, khu vực bỏ phiếu và các loại phiếu bầu mà cử tri được phép nhận. Một thẻ cử tri hợp lệ phải còn nguyên vẹn, không có dấu hiệu tẩy xóa thông tin cá nhân và phải do chính Tổ bầu cử tại địa phương đó phát ra.

Kiểm tra danh sách cử tri tại đơn vị bầu cử

Danh sách cử tri là cơ sở dữ liệu gốc để đối soát khi phát phiếu. Chậm nhất 40 ngày trước ngày 15/3/2026, danh sách này phải được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã và các địa điểm công cộng trong khu vực bỏ phiếu. Cử tri có trách nhiệm kiểm tra kỹ thông tin cá nhân của mình. Nếu không có tên trong danh sách hoặc thông tin bị sai lệch, cử tri không thể nhận phiếu bầu vào ngày bầu cử trừ khi đã thực hiện các thủ tục điều chỉnh trước đó.

Quyền bầu cử được cấp cho mọi công dân đủ 18 tuổi tính đến ngày 15/3/2026 (có ngày sinh từ 15/3/2008 trở về trước), ngoại trừ các đối tượng bị tước quyền theo bản án của Tòa án, người đang chấp hành hình phạt tù không được hưởng án treo, người bị kết án tử hình chờ thi hành án, hoặc người mất năng lực hành vi dân sự. Việc xác định các trường hợp này phải dựa trên các văn bản pháp lý có hiệu lực và danh sách cử tri phải được cập nhật thường xuyên đến tận 24 giờ trước thời điểm bỏ phiếu.

4. Quy trình 3 bước nhận phiếu bầu theo Thông tư 21

Thông tư 21/2025/TT-BNV quy định trình tự các bước tại phòng bỏ phiếu nhằm đảm bảo tính khoa học và trật tự. Phòng bỏ phiếu được bố trí theo nguyên tắc một chiều: vào từ bàn hướng dẫn, di chuyển qua khu vực ghi phiếu, đến hòm phiếu và ra ngoài sau khi đã đóng dấu thẻ.

Bước 1: Xuất trình Thẻ cử tri và giấy tờ tùy thân

Khi đến địa điểm bỏ phiếu, cử tri dừng chân tại bàn đầu tiên (bàn hướng dẫn và nhận phiếu). Tại đây, cử tri phải xuất trình Thẻ cử tri. Thành viên Tổ bầu cử sẽ đối soát thông tin trên thẻ với danh sách cử tri chính thức.

Trong kỷ nguyên số, việc xuất trình thêm Căn cước công dân (CCCD) hoặc sử dụng ứng dụng VNeID được khuyến khích để tăng độ chính xác trong xác minh nhân thân. Đối với những trường hợp cử tri là người tạm trú hoặc người đi bầu ở nơi khác, họ phải xuất trình kèm theo Giấy chứng nhận tham gia bỏ phiếu ở nơi khác (có thể là bản giấy hoặc bản điện tử trên ứng dụng VNeID). Sau khi xác định đúng người, thành viên Tổ bầu cử sẽ đánh dấu vào danh sách cử tri để xác nhận người này đã có mặt thực hiện quyền bầu cử.

Bước 2: Tổ bầu cử đối soát và đóng dấu "Đã bỏ phiếu"

Sau khi đối soát danh sách, một thủ tục nghiệp vụ mang tính sống còn để ngăn ngừa gian lận là đóng dấu "Đã bỏ phiếu" vào Thẻ cử tri. Theo quy định, con dấu này phải được đóng vào mặt trước, phía trên, góc bên trái của thẻ.

Hành động đóng dấu này có hai ý nghĩa quan trọng:

• Về mặt pháp lý: Nó xác nhận cử tri đã thực hiện quyền bầu cử, làm cho thẻ cử tri đó không còn giá trị để nhận phiếu lần thứ hai tại bất kỳ đơn vị bầu cử nào khác.
• Về mặt thống kê: Giúp Tổ bầu cử dễ dàng đếm được tổng số cử tri đã tham gia bỏ phiếu thực tế để so sánh với số phiếu thu được trong hòm phiếu khi kết thúc ngày bầu cử.

Mặc dù một số nơi có thể đóng dấu ngay tại bàn phát phiếu, nhưng trình tự chuẩn thường là: cử tri nhận phiếu -> ghi phiếu -> bỏ phiếu vào hòm -> quay lại bàn của Tổ bầu cử để đóng dấu xác nhận cuối cùng trước khi rời phòng bỏ phiếu.

Bước 3: Nhận phiếu bầu và kiểm tra tính nguyên vẹn của phiếu

Sau khi hoàn tất thủ tục thẻ, cử tri sẽ được thành viên Tổ bầu cử phát bộ phiếu bầu. Đây là lúc cử tri cần thực hiện quyền tự kiểm tra của mình để đảm bảo lá phiếu mình nhận được là hợp lệ và có giá trị pháp lý.

Cử tri phải kiểm tra các yếu tố sau trên phiếu bầu:

• Dấu của Tổ bầu cử: Mỗi phiếu bầu hợp lệ bắt buộc phải có dấu tròn của Tổ bầu cử tại vị trí quy định. Phiếu không có dấu sẽ bị loại bỏ hoàn toàn trong quá trình kiểm phiếu.
• Tính nguyên vẹn: Phiếu không được rách nát, mờ chữ hoặc có các ký hiệu lạ được viết sẵn từ trước.
• Số lượng: Xác nhận đã nhận đủ số lượng phiếu tương ứng với các cấp đại biểu (Quốc hội, HĐND các cấp).

Nếu phát hiện bất kỳ sai sót nào về hình thức của phiếu, cử tri có quyền yêu cầu đổi phiếu mới ngay tại chỗ. Tổ bầu cử có trách nhiệm đáp ứng yêu cầu này để bảo đảm cử tri không bị mất quyền lợi do lỗi kỹ thuật của công tác in ấn hoặc đóng dấu.

5. Hướng dẫn xử lý các tình huống phát sinh liên quan đến Thẻ cử tri và Danh sách cử tri

Trong quá trình tổ chức bầu cử, không thể tránh khỏi các tình huống ngoài dự kiến. Thông tư 21/2025/TT-BNV và Luật Bầu cử đã đề ra các giải pháp linh hoạt nhưng chặt chẽ để xử lý, nhằm đảm bảo không một cử tri nào bị tước đi quyền bầu cử do các lỗi hành chính hoặc sự cố cá nhân.

Thủ tục xử lý khi mất hoặc hỏng Thẻ cử tri

Nếu đến ngày 15/3/2026 cử tri phát hiện thẻ bị mất hoặc hỏng, quy trình xử lý được thực hiện như sau:

• Báo cáo với Tổ bầu cử: Cử tri phải thông báo ngay cho thành viên Tổ bầu cử tại khu vực bỏ phiếu nơi mình có tên trong danh sách.
• Xác minh và thu hồi: Đối với thẻ bị rách, hỏng, Tổ bầu cử thu hồi lại thẻ cũ. Đối với trường hợp mất thẻ, cử tri phải viết giấy cam đoan xác nhận việc làm mất.
• Xuất trình giấy tờ tùy thân: Cử tri bắt buộc phải xuất trình CCCD, hộ chiếu hoặc các giấy tờ tùy thân hợp pháp khác để đối chiếu với danh sách cử tri.
• Cấp lại thẻ hoặc xác nhận: Tổ bầu cử phối hợp với UBND cấp xã để kiểm tra nhanh hồ sơ. Nếu xác định đúng cử tri có tên trong danh sách và chưa bỏ phiếu, cử tri sẽ được cấp lại thẻ mới hoặc được ghi chú cho phép nhận phiếu bầu ngay tại bàn hướng dẫn.

Bổ sung danh sách cử tri tại chỗ trong trường hợp khẩn cấp

Trường hợp cử tri đến khu vực bỏ phiếu nhưng không có tên trong danh sách dù đã cư trú ổn định tại địa phương, Tổ bầu cử sẽ tiến hành xác minh nhân thân thông qua cơ sở dữ liệu dân cư. Các trường hợp được bổ sung danh sách ngay tại chỗ bao gồm:

• Công dân vừa thay đổi nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú) sau khi danh sách đã niêm yết và có giấy tờ chứng minh đã xóa tên tại nơi cũ.
• Người vừa được khôi phục quyền bầu cử theo quyết định của Tòa án hoặc được trả tự do trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ.
• Công dân Việt Nam từ nước ngoài trở về trong khoảng thời gian từ sau khi niêm yết danh sách đến trước 24 giờ ngày bỏ phiếu, đã xuất trình hộ chiếu có quốc tịch Việt Nam tại UBND cấp xã.

Việc bổ sung danh sách phải được thực hiện minh bạch, có sự chứng kiến của các thành viên Tổ bầu cử và phải được ghi chép đầy đủ vào sổ nhật ký bầu cử của đơn vị.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 không chỉ là một quy trình kỹ thuật về việc phát và nhận phiếu, mà là sự thể hiện cao nhất quyền làm chủ của nhân dân. Việc nắm vững các quy định của Thông tư 21/2025/TT-BNV giúp mỗi công dân thực hiện quyền lợi của mình một cách thuận lợi, chính xác và đúng pháp luật.

Cử tri cần chủ động kiểm tra thông tin danh sách niêm yết từ sớm, bảo quản Thẻ cử tri cẩn thận và thực hiện việc bỏ phiếu đúng thời gian quy định. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cử tri và Tổ bầu cử tại khu vực bỏ phiếu, cùng với sự hỗ trợ của các nền tảng công nghệ như VNeID, sẽ đảm bảo cho cuộc bầu cử diễn ra an toàn, minh bạch và thực sự trở thành ngày hội lớn của toàn dân tộc. Mỗi lá phiếu được bỏ đúng quy trình không chỉ là một lựa chọn cá nhân mà còn là sự đóng góp vào việc xây dựng một bộ máy nhà nước vững mạnh, hiệu lực và hiệu quả cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.