1. Khái niệm quan hệ cho thuê tài chính
Quan hệ cho thuê tài chính được thực hiện thông qua hợp đồng cho thuê tài chính giữa tổ chức tín dụng với khách hàng thuê. Hợp đồng cho thuê tài chính là thoả thuận thuê một hoặc một số máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển và động sản khác phù hợp với các quyền và nghĩa vụ của các bên.
Hợp đồng cho thuê tài chính phải được lập thành văn bản phù hợp với quy định của pháp luật. Hợp đồng phải ghi rõ việc xử lý tài sản khi hợp đồng chấm dứt trước thời hạn. Bên cho thuê và bên thuê không được đơn phương huỷ bỏ hợp đồng.
2. Đặc điểm của hợp đồng cho thuê tài chính
Thứ nhất, hợp đồng cho thuê tài chính là hợp đồng thanh toán trọn vẹn và không thể huỷ ngang vì tài sản thuê thường có giá trị lớn và thời gian khấu hao tài sản dài. Nếu như một bên đơn phương huỷ bỏ cam kết của mình sẽ gây trở ngại và khó khăn lớn cho bên kia, người cho thuê vì số tiền mua tài sản thuê được xem như là vốn đầu tư của người cho thuê.
Thứ hai, hợp đồng cho thuê tài chính là loại hợp đồng tín dụng trung và dài hạn. Thời hạn cho thuê một loại tài sản ít nhất phải bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản thuê.
Thứ ba, bên cho thuê cam kết mua tài sản theo thoả thuận của bên thuê với bên cung ứng. Bên thuê được quyền lựa chọn, trực tiếp nhận tài sản và tự chịu trách nhiệm về mọi mặt có liên quan đến tài sản thuê. Vì vậy, người cho thuê không chịu bất cứ một trách nhiệm nào đối với việc định giá tài sản, ngày giao hàng và việc bảo hành của nhà cung cấp do người thuê chỉ định
Thứ tư, hết thời hạn hợp đồng, người thuê thuê tiếp tài sản hoặc mua lại tài sản đó theo thoả thuận trong hợp đồng
3. Chủ thể tham gia quan hệ hợp đồng cho thuê tài chính
Chủ thể thứ nhất: Bên cho thuê trong hợp đồng cho thuê tài chính là Công ty cho thuê tài chính được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam. Công ty cho thuê tài chính là một tổ chức tín dụng phi ngân hàng, là pháp nhân Việt Nam. Công ty cho thuê tài chính được thành lập và hoạt động tại Việt Nam dưới các hình thức sau:
- Công ty cho thuê tài chính trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên.
- Công ty cho thuê tài chính trách nhiệm hữu hạn một thành viên.
- Công ty cho thuê tài chính cổ phần
Chủ thể thứ hai: Bên thuê là tổ chức, cá nhân hoạt động tại Việt Nam, trực tiếp sử dụng tài sản thuê cho mục đích hoạt động của mình. Hoạt động cho thuê tài chính là một hoạt động cấp tín dụng với tính rủi ro cao, do vậy pháp luật quy định những hạn chế nhất định trong hoạt động này để đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh doanh.
Thứ nhất Công ty cho thuê tài chính không được cho thuê đối với các đối tượng sau:
+ Thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc
+ Người thẩm định xét duyệt cho thuê.
+ Bố, mẹ, vợ chồng, con của thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc Phó Tổng giám đốc .
Thứ hai, Công ty cho thuê tài chính không được cho thuê với các điều kiện ưu đãi cho những đối tượng sau:
+ Tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên đang kiểm toán tại Công ty cho thuê tài chính, kế toán trưởng, thanh tra viên để tránh những trường hợp lạm dụng để đảm bảo an toàn cho tài sản thuê.
+ Các cổ đông lớn của Công ty cho thuê tài chính.
Thứ ba, tổng mức cho thuê tài chính đối với một khách hàng không được vượt quá 30% vốn tự có của Công ty cho thuê tài chính trừ trường hợp khách hàng có nhu cầu thuê từ nhiều nguồn thì các Công ty cho thuê tài chính được cho thuê hợp vốn theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
4. Đối tượng của hợp đồng cho thuê tài chính
Tài sản cho thuê là máy móc thiết bị, phương tiện vận tải và các động sản khác. Riêng đối với tài sản cho thuê có giấy phép sử dụng, cơ quan có thẩm quyền xem xét cấp giấy phép sử dụng cho bên thuê trên cơ sở giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản cho thuê của Công ty cho thuê tài chính và Hợp đồng cho thuê tài chính.
Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các cơ quan cấp giấy phép sử dụng tài sản hướng dẫn thực hiện.
5. Trình tự, thủ tục giao kết hợp đồng cho thuê tài chính
Thủ tục yêu cầu thuê tài chính:
Bên thuê tài chính xuất phát từ nhu cầu hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình, làm đơn yêu cầu và hồ sơ xin thuê tài chính, cung cấp những yêu cầu cơ bản của mình về tài thuê, nhà cung ứng, giá cả. kèm theo những tài liệu, giấy tờ cần thiết để bên cho thuê có thể phân tích những rủi ro gắn liền với bên thuê và giao dịch thuê mua. Cụ thể bao gồm:
- Đơn yêu cầu cho thuê tài chính.
- Hồ sơ mô tả máy móc, thiết bị cần tài trợ, hồ sơ bảo hành hoặc hồ sơ cam kết thế chấp tài sản.
- Các thông tin về bên thuê gồm giấy phép kinh doanh, bản sao điều lệ của công ty thuê.
- Lịch sử kinh doanh của bên thuê, thị trường khách hàng.
- Các thông tin về giám đốc, các đồng nghiệp bên thuê bao gồm đầy đủ tên, họ, địa chỉ, số cổ phần nắm giữ và hình thức góp vốn.
- Báo cáo tài chính đã được kiểm toán của bên thuê trong những năm gần đây.
- Các chi tiết về quan hệ bên thuê và các Ngân hàng cùng với các chi tiết về tài khoản tín dụng Ngân hàng mở cho bên thuê, vật thế chấp Ngân hàng đối với các khoản vay.
- Các chi tiết về mối quan hệ bên thuê với công ty cho thuê tài chính khác, bao gồm mô tả về tài sản thuê và quá trình thanh toán tiền thuê.
- Các tài liệu bổ sung liên quan đến bên thuê như hợp đồng dài hạn, khoản thuế trả... góp phần xác minh khả năng tài chính của bên thuê.
- Các tài liệu cần thiết khác theo yêu cầu của bên cho thuê.
Xét duyệt tài trợ thuê mua:
Trên cơ sở tài liệu hồ sơ xin thuê của bên thuê tài chính, công ty cho thuê tài chính phân tích và đánh giá những rủi ro gắn liền với bên thuê, tài sản thuê khi ký kết và thực hiện hợp đồng cho thuê tài chính. Đồng thời thu thập những chi tiết khác để đánh giá thẩm định khách hàng và tài sản thuê.
- Đánh giá khách hàng thuê cần xem xét dưới các phương diện như:
+ Xem xét về năng lực pháp lý của bên thuê;
+ Uy tín của bên thuê trên thương trường;
+ Khả năng kinh doanh của bên thuê;
+ Tình hình tài chính của bên thuê;
+ Kế hoạch sử dụng tài sản thuê;
+ Kế hoạch sản xuất kinh doanh;
+ Tính hợp pháp của tài sản: Bên cho thuê cần xem xét tài sản có thể dùng để cho thuê hay không, đồng thời cũng phải nghiên cứu điều tra để khẳng định tài sản thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bên cung ứng và được phép tự do chuyển nhượng.
+ Giá cả của tài sản thuê: Thông thường tài sản thuê mà bên thuê xin tài trợ thường có giá trị lớn, do đó bên cho thuê cần đối chiếu, đánh giá tài sản với nguồn vốn tự có của mình sao cho tổng giá trị tài sản cho thuê đối với một khách hàng không được quá 30% vốn tự có.
Những vấn đề về kỹ thuật của tài sản thuê mua thường hiện đại nên việc xem xét công suất sử dụng, khả năng bảo dưỡng, sửa chữa, chuyển dịch của tài sản thuê là hết sức cần thiết, giúp bên thuê nhìn nhận chính xác tuổi thọ, hoạt động, mức độ lỗi thời của nó. Căn cứ vào những điểm này bên cho thuê sẽ đánh giá được hiệu quả của việc sử dụng, khả năng vận hành và sử dụng tài sản thuê trong kế hoạch sử dụng của bên thuê.
+ Xu hướng sử dụng tài sản thuê trong tương lai: trên thực tế có những doanh nghiệp tham gia giao dịch thuê mua không phải do thiếu vốn sản xuất kinh doanh mà vì tài sản họ định đầu tư có mức độ lỗi thời nhanh như máy tính, thiết bị văn phòng...
Đánh giá bên cung ứng: Trong quan hệ hợp đồng cho thuê tài chính bên cho thuê có thể trực tiếp liên hệ với nhà sản xuất về việc cung ứng tài sản hay thông qua sự giới thiệu của bên có yêu cầu thuê tài sản. Việc ký hợp đồng mua tài sản được thực hiện trực tiếp với bên cho thuê và nhà cung ứng, trong khi đó việc giao nhận tài sản thuê, lại thường không có sự hiện diện của bên cho thuê. Chính vì vậy, để bảo đảm độ tin cậy, bên cho thuê cần đánh giá bên cung ứng trên hai phương diện đó là:
Về uy tín đạo đức của bên cung ứng và khả năng của bên cung ứng trong việc cung cấp tài sản; xem xét tài sản cho thuê có thuộc lĩnh vực kinh doanh của bên cung ứng hay không.
Việc tiến hành xem xét, tài trợ cho thuê là 1 quá trình bao gồm những biện pháp có liên quan chặt chẽ tác động qua lại một cách hữu cơ với nhau. Tuỳ theo kết quả thẩm định đánh giá từng khách hàng cụ thể hay tính chất rủi ro của mỗi thoả thuận tuỳ theo tài sản cho thuê, phương thức thanh toán đã lựa chọn mà Công ty cho thuê tài chính đàm phán, thoả thuận ký kết hợp đồng với bên thuê nhằm đạt được hiệu quả cao, bảo đảm an toàn cho nguồn tài trợ mà vẫn có khả năng cạnh tranh, thu hút được khách hàng. Khi đồng ý tài trợ cho bên thuê, vốn tài trợ là nhà đại lý, họ phải áp dụng những biện pháp ràng buộc nhất định về hợp đồng, khấu hao, thanh toán... để đảm bảo an toàn cho việc đầu tư.
Ký kết Hợp đồng cho thuê tài chính:
Sau khi bên cho thuê đã thẩm định, đánh giá và đạt được thoả thuận với bên thuê về các điều khoản hợp đồng, Hợp đồng cho thuê tài chính sẽ được ký kết giữa bên cho thuê và bên thuê. Nội dung của hợp đồng cho thuê tài chính bao gồm các điều khoản: Điều khoản chủ yếu là những điều khoản căn bản, nhất thiết phải có trong hợp đồng. Hợp đồng cho thuê tài chính ngoài các điều khoản về tên, địa chỉ, của các bên tham gia, thời gian, địa điểm ký hợp đồng, tên gọi, số của hợp đồng còn có các điều khoản như:
- Điều khoản về tên tài sản thuê: tên, mã hiệu, quy cách, số lượng, tính năng kỹ thuật, giá cả tài sản thuê và hãng sản xuất hay nơi bán hàng;
- Điều khoản về bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa các tài sản thuê;
- Điều khoản về việc giao nhận, địa điểm giao nhận về sử dụng tài sản thuê;
- Điều khoản về số tiền, loại tiền, thời gian và phương thức trả tiền thuê;
- Lãi suất trong Hợp đồng cho thuê tài chính;
- Điều khoản về thuế và chi phí: phí đăng ký, các loại thuế, các chi phí khác. Hai bên phải thoả thuận trong hợp đồng về nghĩa vụ phải trả của các bên, phương thức phải trả.
Đối với Hợp đồng cho thuê tài chính thông thường việc thực hiện nghĩa vụ chi trả các khoản phí liên quan đến đăng ký tài sản là thuộc nghĩa vụ của bên cho thuê.
- Điều khoản về xử lý tài sản thuê khi kết thúc hợp đồng;
- Điều khoản dự liệu và các trường hợp chấm dứt hợp đồng, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại... được các bên dự liệu trước và thỏa thuận nhằm hạn chế những rủi ro tranh chấp do tình huống bất thường xảy ra.
- Điều khoản về hiệu lực của hợp đồng: đối với Hợp đồng cho thuê tài chính thì thường dựa trên cơ sở là ngày bên thuê thanh toán tiền thuê hoặc ngày tài sản thuê vận chuyển đến cảng giao hàng hoặc bên thuê giao giấy nghiệm thu hoặc giấy nhận hàng; các điều khoản.
- Điều khoản về bảo hiểm tài sản thuê: theo yêu cầu của bên cho thuê bên thuê phải mua bảo hiểm đối với tài sản thuê. Hai bên có thể thoả thuận về chi phí bảo hiểm có thể tính gộp vào tiền thuê hay không.
