Dấu hiệu đặc trưng của công ty chứng khoán là tự cách thành viên của Sở giao dịch chứng khoán, với các hoạt động kinh doanh chủ yếu gồm có: môi giới chứng khoán, tự doanh, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư chứng khoán. Trên thực tế, hoạt động môi giới của công ty chứng khoán có vai trò rất quan trọng trong việc mua, bán chứng khoán trên thị trường giao dịch tập trung nên công ty chứng khoán còn được gọi là công ty môi giới.
1. Khái niệm công ty chứng khoán.
Đầu tư chứng khoán là việc gom góp vốn đầu tư nhàn rỗi nhỏ lẻ của những người (có thể là chúng ta),cho doanh nghiệp. Bởi vì không phải lúc nào nhà nước có đủ ngân sách để cho những doanh nghiệp vay vốn phát triển. Khi chứng khoán mang trong mình sứ mệnh là người trung gian để thực hiện nhiệm vụ cao cả này, thì có thể thấy, LCK 2019 và Thông tư số 121/2020 quy định về Hoạt động của công ty chứng khoán chỉ mang tính chỉ dẫn.
Theo đó, chúng ta có thể hiểu một cách đơn giản công ty chứng khoán là một tổ chức hoạt động có tư cách pháp nhân, có giấy phép hoạt động kinh doanh. Giấy phép kinh doanh chứng khoán được cấp bởi Ủy ban chứng khoán nhà nước.
Hoạt động kinh doanh chứng có thể thể là một số hoặc toàn bộ những hoạt động sau: tự doanh chứng khoán, môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán.
Công ty chứng khoán được hoạt động dưới sự kiểm soát của Luật chứng khoán và một số quy định khác của pháp luật. Công ty chứng khoán được hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty TNHH đều được.
Công ty chứng khoán là doanh nghiệp được Ủy Ban Chứng Khoán Nhà Nước “cấp phép thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh sau đây:
• Môi giới chứng khoán;
• Tự doanh chứng khoán;
• Bảo lãnh phát hành chứng khoán;
• Tư vấn đầu tư chứng khoán.”
• Một số các loại nghiệp vụ khác.
Trong Luật chứng khoán 2019, chỉ ghi bốn loại hình chứng khoán, còn “một số các loại dịch vụ khác” ,LCK không nhắc tên. “Một số các loại hình dịch vụ khác” này phải tìm trong Nghị định số 155 qui định chi tiết thi hành một số điều của LCK.
2. Tư cách của công ty chứng khoán.
Mức độ tham gia của công ty chứng khoán là rộng khắp, phủ sóng toàn bộ bộ phận trọng yếu của ngành chứng khoán, với những tư cách khác nhau. Nó có thể là công ty đại chúng, có thể là thành viên giao dịch bình thường và nó luôn luôn là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.
- CTCK có thể là công ty đại chúng nếu đáp ứng đủ điều kiện do luật định. Cụ thể ở đây là những điều kiện được qui định tại điều 32 LCK 2019. Ví dụ như công ty chứng khoán là CTCP, có vốn điều lệ đã góp 30 tỷ đồng trở lên và có tối thiểu 10%, số cổ phiếu, có quyền biểu quyết, cho ít nhất 100 nhà đầu tư. không phải là cổ đông lớn nắm giữ, thì nó là công ty đại chúng.
- CTCK cũng có thể là thành viên giao dịch với điều kiện CTCK phải đăng ký là thành viên bù trừ hoặc lưu ký của Tổng công ty lưu kì và bù trừ Việt Nam. Hay nói cái khác thành viên giao dịch là con chung duy nhất của SGDCKVN và Tổng công ty lưu ký bù trừ Việt Nam Vì ở Việt Nam chỉ công nhận CTCK là thành viên giao dịch của SGDCK. Đặc điểm này khá giống với một số nước trên thế giới, tiêu biểu là Hàn Quốc.
- CTCK đương nhiên là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Tức là chỉ cần có giấy đăng ký kinh doanh chứng minh anh là CTCKthì đương nhiên anh sẽ là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Nói ngoài lề một chút, ngoài công ty chứng khoán ra, còn rất nhiều nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp khác nhưng họ phải chứng minh được thân phận của mình. Ví dụ: người có chứng chỉ hành nghề chứng khoán, cá nhân có thu nhập chịu thuế năm gần nhất tối thiểu là 1 tỷ đồng hay cá nhân nắm giữ chứng khoán niêm yết có giá trị tối thiểu 2 tỷ.[1] Chính CTCK là chủ thể có trách nhiệm xác định tư cách chuyên nghiệp của những người này trước khi thực hiện giao dịch. Nhưng, chức năng này chỉ đối với phát hành riêng lẻ được giao dịch tập trung trên hệ thống giao dịch của SGDCK hoặc được ủy quyền bởi các tổ chức khác.
3. Đặc điểm của công ty chứng khoán.
Công ty chứng khoán được xem là một tổ chức tài chính trung gian. Tổ chức tài chính là khái niệm để chỉ những tổ chức thực hiện chức năng dẫn nguồn vốn từ người có tới người cần. Chức năng dẫn vốn này không thực hiện trực tiếp mà thông qua người thứ 3 đó là các tổ chức tài chính.
Một trong những đặc điểm nổi bật quan trọng nhất đối với công ty chứng khoán là cầu nối trung gian giữa người cần vốn và người có vốn. Công ty này đóng vai trò là trung gian đầu tư chính, và còn là cầu nối giữa các nhà đầu tư với nhau.
Với đặc điểm này, các công ty chứng khoán cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính bao gồm các dịch vụ môi giới, tư vấn danh mục đầu tư, dịch vụ ngân hàng đầu tư, quản lý danh mục đầu tư thực hiện các giao dịch mua bán cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ của thị trường tiền tệ.
Lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh: Công ty chứng khoán có thể thực hiện nhiều nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán nếu có đủ điều kiện và được Uỷ ban chứng khoán nhà nước cấp giấy phép cho những hoạt động đó. Hoạt động kinh doanh chính, thường xuyên và mang tính nghề nghiệp là kinh doanh chứng khoán, gồm: một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán theo Điều 60 Luật chứng khoán ( môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán; bên cạnh những nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán thì CTCK còn được cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính và các dịch vụ tài chính khác.
Một số quy định để một công ty chứng khoán được cấp phép: phương án kinh doanh của công ty phải phù hợp với từng mục tiêu phát triển ngành chứng khoán; về cơ sở vật chất thì công ty phải trang bị hết những trang thiets bị cần thiết phục vụ cho việc kinh doanh chứng khoán; mức vốn pháp lý tối thiểu theo quy định của từng ngành nghề kinh doanh; ban lãnh đạo của công ty chứng khoán và những nhân viên kinh doanh phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện để được Uỷ ban chứng khoán Nhà nước cấp chứng chỉ hành nghề.
Công ty chứng khoán là một tổ chức kinh doanh hoạt động bị kiểm soát. Tất cả các hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán đều bị kiểm soát chặt chẽ bởi các cơ quan chức năng có thẩm quyền và Hiệp hội chứng khoán sở tại.
Các công ty chứng khoán hiện nay đều lấy hoạt động tự doanh là nòng cốt và quan trọng. Tuy nhiên do hoạt động tự doanh và môi giới thường xuyên xảy ra xung đột lợi ích nên nhà nước quy định các công ty phải thực hiện những chức năng đó ở những bộ phận riêng biệt.
Tự doanh chứng khoán được hiểu là một công ty chứng khoán bất kỳ tự tiến hành các giao dịch mua bán chứng khoán. Hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán vẫn được kiểm soát bởi các cơ chế của Sở giao dịch chứng khoán hoặc thị trường OTC.
4. Vai trò của công ty chứng khoán.
3.1 Đối với doanh nghiệp
Chúng ta vẫn thường nghe đến cụm từ IPO hay Initial Public Offering được hiểu là doanh nghiệp phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Phát hành cổ phiếu của doanh nghiệp là một hoạt động nhằm huy động vốn, tất cả các hoạt động này đều được thực hiện qua một bên trung gian đó chính là các công ty chứng khoán.
Trong các thương vụ phát hành cổ phiếu của doanh nghiệp, công ty chứng khoán đóng vai trò tư vấn, bảo lãnh phát hành nhằm đảm bảo các giao dịch mua bán diễn ra thuận lợi.
3.2 Đối với cá nhân là những nhà đầu tư
Một trong những bước đầu tiên để các nhà đầu tư tiến hành giao dịch trên sàn chứng khoán chính là phải có tài khoản giao dịch chứng khoán. Những tài ẩn này sẽ được mở tại các công ty chứng khoán.
Thông qua hoạt động môi giới, tư vấn đầu tư, các công ty chứng khoán đóng vai trò như cầu nối giao dịch giữa các nhà đầu tư với nhau. Để thực hiện giao dịch trên thị trường chứng khoán, bắt buộc các nhà đầu tư chứng khoán phải có tài khoản giao dịch chứng khoán được mở tại các công ty chứng khoán.
Một số trường hợp, những khách hàng mới tham gia thị trường, các công ty chứng khoán sẽ là kênh cung cấp thông tin hữu ích bao gồm báo cáo phân tíc
Công ty chứng khoán cũng có vai trò cung cấp các bản đánh giá, báo cáo tài chính về tình hình “sức khỏe” của doanh nghiệp để từ đó cho các nhà đầu tư một cái nhìn tổng quan trước các quyết định đầu tư.
3.3 Đối với thị trường chứng khoán
Công ty chứng khoán là đơn vị trung gian nhưng cũng là đơn vị và thành phần không thể thiếu để cấu thành nên thị trường chứng khoán.
Trên thị trường sơ cấp, vai trò của các công ty chứng khoán đối với doanh nghiệp IPO chính là phát hành và định giá cổ phiếu tại lần đầu tiên chào bán.
Trên thị trường thứ cấp, vai trò của công ty chứng khoán là điều tiết thị trường thông qua các hoạt động tự doanh bao gồm cả việc tăng thu nhập cho chính công ty họ bằng cách tạo giá trị thanh khoản, điều tiết nền giá cổ phiếu.
3.4 Đối với cơ quan quản lý
Công ty chứng khoán có vai trò cung cấp thông tin trên thị trường chứng khoán. Các thông tin bao gồm thông tin về các cổ phiếu, thông tin giao dịch, cổ tức, dữ liệu về ngành và doanh nghiệp. Từ đó các cơ quan quản lý thị trường có cơ sở dữ liệu tham khảo để có các biện pháp điều chỉnh thị trường hợp lý.
Không những thế, các công ty chứng khoán còn kết hợp với các cơ quan quản lý để kiểm soát thông tin nhà đầu tư, tránh các hành vi sai trái trên thị trường. Công ty chứng khoán được xem là một chế tài chính quan trọng trên thị trường chứng khoán.
Với những thông tin và chia sẻ về công ty chứng khoán là gì trên giúp bạn hiểu được phần nào về kiến thức chứng khoán và cách thức hoạt động của thị trường chứng khoán.
Các cơ quan quản lý phải có chức năng quan sát thị trường chứng khoán và thực hiện những điều chỉnh hợp lý tuân theo các quy định hiện hành của Luật chứng khoán và những cơ quan Nhà nước. Các hoạt động này của cơ quan quản lý một phần dựa vào những thông tin về thị trường chứng khoán được cung cấp bởi những công ty chứng khoán. Các thông tin được công ty chứng khoán cung cấp có thể là thông tin về các cổ phiếu, thông tin giao dịch, cổ tức, dữ liệu về ngành và doanh nghiệp.
Công ty chứng khoán sẽ phải kết hợp với các cơ quan quản lý để hạn chế hoặc ngăn chặn các hành vi sai trái trên thị trường chứng khoán do những cá nhân hoặc tổ chức có thể gây ra.
Công ty chứng khoán có thể được xem là một chế tài quan trọng trên thị trường chứng khoán.
Qua một số tổng hợp và phân tích của GoBear về khái niệm thế nào là công ty chứng khoán, kèm theo đó là đặc điểm cũng như vai trò của một công ty chứng khoán, chúng tôi hy vọng đã mang đến cho khán giả những cái nhìn tổng quát nhất về thị trường chứng khoán.
