Khi tiếp nhận yêu cầu bào chữa cho pháp nhân thương mại, Luật sư cần thực hiện các công việc gì?

1. Luật sư cần làm gì khi tiếp xúc lần đầu với khách hàng?

“Khách hàng” là người yêu cầu Luật sư tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ hoặc thân nhân của họ trong vụ án hình sự. Khách hàng có thể là chính bản thân người bị buộc tội (nếu họ không bị tạm giữ, tạm giam); là đại diện, thân nhân của người bị buộc tội hoặc là người bị tố giác, người bị kiến nghị khỏi tố; bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự. Vì vậy, đối vối mỗi đối tượng khách hàng, Luật sư cần có cách tiếp cận khác nhau nhưng nói chung, khi tiếp xúc vổi khách hàng dù thuộc đôì tượng nào, Luật sư cũng đều cần chú ý những nội dung sau:

- Xem xét, nghiên cứu kỹ những tài liệu ban đầu (đơn từ, các tài liệu liên quan, giấy tờ cá nhân, v.v.) mà khách hàng cung cấp để cùng khách hàng thông nhất xác định yêu cầu bào chữa hoặc bảo vệ.

- Chú ý lắng nghe những nội dung khách hàng trình bày và chia sẻ với khách hàng với thái độ chân thành, cảm thông và chia sẻ.

- Thông qua việc xem xét, nghiên cứu những tài liệu ban đầu và qua trao đổi cụ thể vối khách hàng, nắm chắc yêu cầu cụ thể của khách hàng đô'i với Luật
sư (yêu cầu bào chữa hay bảo vệ cho ai, nếu bào chữa thì bào chữa theo nguyện vọng xin giảm nhẹ hay không phạm tội? Nếu bảo vệ thì bảo vệ về nội dung gì?...). Đây là vấn đề tưỏng như đơn giản song trong nhiều trường hợp, do cách trình bày của khách hàng không rõ ràng, Luật sư lại không có sự quan tâm đúng mức nên việc bào chữa hay bảo vệ không phù hợp với yêu cầu của khách hàng.

- Đưa ra ý kiến tư vấn phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của vụ việc, giải đáp các thắc mắc của khách hàng về nội dung vụ việc; phân tích, giải thích các sự kiện, nguyên nhân vụ việc và các quy định pháp luật liên quan để khách hàng nhận thức được đầy đủ bản chất của vụ việc, từ đó đưa ra yêu cầu bào chữa hoặc bảo vệ phù hợp.

- Trao đổi cụ thể vói khách hàng những công việc sẽ tiến hành theo quy định của pháp luật khi tham gia tố tụng, tránh để khách hàng ngộ nhận Luật sư có thể làm được tất cả những việc mà họ mong muốh, mà những việc đó không phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành (ví dụ như gửi quà mang vào cho người thân đang bị tạm giữ, tạm giam; yêu cầu Luật sư làm sao để thân nhân của họ được hưởng án treo v.v...)

- Đàm phán với khách hàng về mức thù lao bào chữa. Việc thu thù lao của Luật sư là một quyền của Luật sư được pháp luật quy định nhưng cũng là một nội dung “tế nhị”; nhiều trường hợp “bế tắc” ở giai đoạn này do mức thù lao Luật sư đề nghị không phù hợp với khả năng tài chính của khách hàng, thậm chí có trưòng hợp không phù hợp với nhận định của khách hàng về vụ việc đó. Vì vậy, tùy vào điều kiện, khả năng khách hàng cũng như đặc điểm ở mỗi vùng, miền và quy định của pháp luật, quy định riêng của mỗi tổ chức hành nghề, Luật sư cần cân nhắc để đưa ra mức thù lao phù hợp, bảo đảm được sự thốhg nhất của cả hai bên.

- Trong trường hợp khách hàng không yêu cầu/ mời đích danh Luật sư thì Luật sư tiếp khách hàng cần báo cáo người đứng đầu tổ chức hành nghề để cử Luật sư phù hợp vối yêu cầu của khách hàng trong vụ án đó. Luật sư tiếp khách hàng cần giới thiệu tóm tắt về Luật sư được phân công bào chữa/ bảo vệ (tốt nhất là để Luật sư này tiếp xúc ngay với khách hàng) để khách hàng có thể cân nhắc, quyết định đồng ý hay không đồng ý đôì với Luật sư được phân công.

- Hưống dẫn khách hàng thực hiện các thủ tục hành chính cần thiết như ký Hợp đồng dịch vụ pháp lý theo các nội dung đã thỏa thuận; điền và ký tên vào mẫu Giấy yêu cầu Luật sư; lập Biên bản giao nhận tài liệu, giao cho khách hàng Hóa đơn thu tiền v.v...;

2. Khi tiếp nhận yêu cầu bào chữa cho pháp nhân thương mại, Luật sư cần thực hiện các công việc gì?

2.1 Pháp nhân thương mại là gì?

Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận đạt được sẽ được chia cho các thành viên.

Lưu ý: Các pháp nhân thương mại có thể tổn tại dưới các tên gọi khác nhau về tên doanh nghiệp hoặc các tổ chức kinh tế khác, hay mô hình của các hợp tác xã… nhưng  đều chung một mục đích hoạt động kinh doanh là kiếm lợi nhuận, song khi thành lập sẽ được thành lập theo hồ sơ, trình tự thủ tục khác nhau.

Ngoài Pháp nhân thương mại thì còn có pháp nhân phi thương mại. Với pháp nhân này được hiểu là pháp nhân không có mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận và nếu có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên còn lại.

Thường với loại pháp nhân phi thương mại sẽ hay nhắc đến hoạt động của các cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang, quỹ xã hội, tổ chức chính trị…

2.2 Những vấn đề cần lưu ý

- BLHS 2015 lần đầu tiên quy định pháp nhân thương mại (PNTM) cũng có thể là chủ thể của tội phạm, do vậy, PNTM cũng là một trong những đối
tượng khách hàng cần Luật sư bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi khi tham gia tố tụng hình sự.

- Khi tiếp nhận yêu cầu bào chữa cho pháp nhân thương mại bị truy cứu TNHS, bên cạnh những nội dung mang tính nguyên tắc khi tiếp xúc với khách hàng, Luật sư cần quan tâm thêm đến những nội dung sau đây:

• Về người đại diện của PNTM: Mọi hoạt động tố tụng của PNTM bị truy cứu TNHS được thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân (người đại diện). Pháp nhân phải cử và bảo đảm cho người đại diện của mình tham gia đầy đủ các hoạt động tố tụng. Vì vậy, khi tiếp xúc, trao đổi với khách hàng là PNTM bị truy cứu trách nhiệm hình sự, cần quan tâm trước hết đến vấn đề người đại diện tham gia tố tụng. Trong trưòng hợp người đại diện cũng bị khởi tố, điều tra, bị tạm giam hoặc không thể tham gia tố tụng được thì cần tư vấn để Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng thành viên của pháp nhân chuẩn bị các thủ tục cử hoặc lựa chọn người khác làm người đại diện cho pháp nhân tham gia tố tụng. Việc pháp nhân cử hoặc thay đổi người đại diện phải thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
• Luật sư cũng cần trao đổi, tư vấn cho khách hàng các quy định đặc thù trong việc truy cứu TNHS đối với PNTM, đặc biệt là việc PNTM chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân của những cá nhân hên quan đêh hành vi phạm tội của PNTM.
• Luật sư cần hướng dẫn người đại diện tham gia tố tụng gửi thông báo bằng văn bản cho cơ quan TIẾN HÀNH TỐ TỤNG các thông tin cá nhân của người đó (như họ tên, ngày, tháng, năm sinh, nghề nghiệp, chức vụ, địa chỉ liên hệ, số điện thoại, email...) để tiện liên hệ. Luật sư cũng cần tư vấn cho họ đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của pháp nhân. Điều 435 BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2015, 

  Điều 435. Quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của pháp nhân

  1. Người đại diện theo pháp luật của pháp nhân có quyền:

  a) Được thông báo kết quả giải quyết nguồn tin về tội phạm;

  b) Được biết lý do pháp nhân mà mình đại diện bị khởi tố;

  c) Được thông báo, được giải thích về quyền và nghĩa vụ quy định tại Điều này;

  d) Được nhận quyết định khởi tố bị can đối với pháp nhân; quyết định thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can đối với pháp nhân; quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can đối với pháp nhân; quyết định phê chuẩn quyết định thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can đối với pháp nhân; quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp cưỡng chế; bản kết luận điều tra; quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ điều tra; quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án; bản cáo trạng; quyết định đưa vụ án ra xét xử; bản án, quyết định của Tòa án và quyết định tố tụng khác theo quy định của Bộ luật này;

  đ) Trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại pháp nhân mà mình đại diện hoặc buộc phải thừa nhận pháp nhân mà mình đại diện có tội;

  e) Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu;

  g) Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật theo quy định của Bộ luật này;

  h) Tự bào chữa, nhờ người bào chữa cho pháp nhân;

  i) Được đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu đã được số hóa liên quan đến việc buộc tội, gỡ tội hoặc bản sao tài liệu khác liên quan đến việc bào chữa cho pháp nhân kể từ khi kết thúc điều tra khi có yêu cầu;

  k) Tham gia phiên tòa, đề nghị chủ tọa phiên tòa hỏi hoặc tự mình hỏi những người tham gia phiên tòa nếu được chủ tọa đồng ý; tranh luận tại phiên tòa;

  l) Phát biểu ý kiến sau cùng trước khi nghị án;

  m) Xem biên bản phiên tòa, yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa;

  n) Kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án;

  o) Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

  2. Người đại diện theo pháp luật của pháp nhân có nghĩa vụ:

  a) Có mặt theo giấy triệu tập của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Trường hợp vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan thì có thể bị dẫn giải;

  b) Chấp hành quyết định, yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

• Do người tiếp xúc lần đầu với Luật sư có thể không phải là người đại diện hoặc tuy là người đại diện nhưng khoản thù lao Luật sư sẽ do pháp nhân chi trả nên nhất thiết phải thông báo bằng văn bản cho pháp nhân (bằng hình thức Thư báo giá hoặc Thư thông báo giá dịch vụ pháp lý...) về mức thù lao Luật sư và tóm tắt các công việc mà Luật sư sẽ thực hiện để bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi khi tham gia tố tụng hình sự.
• Sau mỗi đợt thanh toán thù lao Luật sư cần thực hiện đầy đủ việc cung cấp chứng từ, hóa đơn VAT cho khách hàng theo đúng quy định về chế độ kế toán, thuế.