Khiếu nại thương mại là gì? Thời hạn khiếu nại số lượng, chất lượng hàng hóa

1. Khiếu nại thương mại là gì?

Theo khoản 1 điều 3 Luật Thương mại 2005 thì hoạt đồng thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.

Khiếu nại trong tiếng Anh nó được gọi “claim” có nghĩa là yêu cầu bồi thường. Khiếu nại trong thương mại là yêu cầu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bên bị thiệt hại đối với bên gây thiệt hại. Theo luật pháp của hầu hết các quốc gia, khiếu nại được coi là bước đầu tiên bắt buộc trong một số lĩnh vực tranh chấp, chẳng hạn như tranh chấp về hiệp định ngoại thương, tranh chấp về hợp đồng bảo hiểm hàng hóa, v.v.

“Khiếu nại thương mại" dùng để phân biệt với hành vi “khiếu nại” theo quy định của Luật khiếu nại. Đối tượng của “Khiếu nại thương mại” là chất lượng, khiếm khuyết, mất mác hoặc sự tổn hại của bên mua đối với hàng hoá, dịch vụ. Như vậy “Khiếu nại thương mại” là việc bên mua hay bên sử dụng dịch vụ yêu cầu bên bán, bên cung cấp dịch vụ (sau đây gọi là bên bán) ghi nhận, khắc phục và bồi thường các thiệt hại nếu có.

Hậu quả pháp lý của việc khiếu nại rằng bên bán phải xem xét và đưa ra hướng giải quyết đối với yêu cầu khiếu nại của bên mua trong trường hợp bị từ chối bên mua có quyền khởi kiện. Tuy nhiên việc không khiếu nại vẫn không làm mất đi quyền khởi kiện của bên mua. Điều này có lịch sử thay đổi khá cụ thể trong quá trình phát triển của Thương luật. Theo đó quy định về khiếu nại được xem xét dưới hai góc độ: Quy định chung về khiếu nại và hậu quả pháp lý của việc khiếu nại; quy định riêng về khiếu nại trong từng chế định hợp đồng thương mại cụ thể.

2. Thời hạn khiếu nại số lượng, chất lượng hàng hóa

Theo Điều 144 Bộ luật dân sự 2015:

Điều 144. Thời hạn

1. Thời hạn là một khoảng thời gian được xác định từ thời điểm này đến thời điểm khác.

2. Thời hạn có thể được xác định bằng phút, giờ, ngày, tuần, tháng, năm hoặc bằng một sự kiện có thể sẽ xảy ra.

Như vậy, thời hạn là một khoảng thời gian được giới hạn bởi hai đầu. Một đầu gọi là thời điểm bắt đầu của thời hạn còn đầu kia được gọi là thời điểm kết thúc thời hạn. Khoảng thời gian này có thể do các bên thỏa thuận, có thể do pháp luật quy định, có thể do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ấn định. Thông thường, thời hạn luôn gắn với một quan hệ pháp luật dân sự cụ thể, là một khoảng thời gian mà trong đó luôn có ít nhất một chủ thể mang một hoặc những nghĩa vụ nhất định vì lợi ích của chủ thể khác.

Căn cứ Điều 318 Luật Thương mại 2005 quy định về thời hạn khiếu nại như sau:

Trừ trường hợp quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 237 của Luật này, thời hạn khiếu nại do các bên thỏa thuận, nếu các bên không có thoả thuận thì thời hạn khiếu nại được quy định như sau:

- Ba tháng, kể từ ngày giao hàng đối với khiếu nại về số lượng hàng hoá;

- Sáu tháng, kể từ ngày giao hàng đối với khiếu nại về chất lượng hàng hoá; trong trường hợp hàng hoá có bảo hành thì thời hạn khiếu nại là ba tháng, kể từ ngày hết thời hạn bảo hành;

- Chín tháng, kể từ ngày bên vi phạm phải hoàn thành nghĩa vụ theo hợp đồng hoặc trong trường hợp có bảo hành thì kể từ ngày hết thời hạn bảo hành đối với khiếu nại về các vi phạm khác.

Như vậy theo quy định trên thì đây là thời hạn để xác định việc "nghĩa vụ chịu trách nhiệm về hàng hóa không phù hợp với hợp đồng" của bên bán.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này của Luật thương mại hợp lý nhưng chưa rõ ràng bởi lẽ Luật thương mại 1997 đã quy định về việc mất quyền khởi kiện khi không khiếu nại trong thời hạn luật định, để tránh nhầm lẫn giữa thời hiệu khởi kiện và thời hạn khiếu nại thì luật Thương mại 2005 đã lược bỏ quy định này, nhưng lại không đưa ra khẳng định về việc bên không khiếu nại trong thời hạn luật định có bị mất quyền khởi kiện hay không. Điều này dẫn đến việc Toà án vẫn có xu hướng cho rằng việc không khiếu nại đúng hạn sẽ mất quyền khởi kiện.

Việc phân định rạch ròi giữa quyền khiếu nại và quyền yêu cầu toà án bảo vệ là hai vấn đề tách biệt. Đối với khiếu nại bên xem xét là bên bán, trong khi quy định này tồn tại nhằm đáp ứng cho thực tế rằng quan hệ thương mại là quan hệ cộng sinh cùng có lợi và việc biết được các khiếm khuyết sớm sẽ hạn chế rủi ro và thiệt hại lớn, đồng thời nhờ việc truyền thông này thì các quan hệ thương mại mới không bị gián đoạn. Việc bên mua bị mất quyền khởi kiện do không “khiếu nại” đúng hạn sẽ làm lẫn lộn với thuật ngữ “thời hiệu khởi kiện" vì thế việc bãi bỏ quy định về việc mất quyền khởi kiện là hợp lý. Đồng thời việc sửa đổi hậu quả pháp lý từ mất quyền khởi kiện như Luật thương mại 1997 sang hậu quả rằng bên bán được miễn trách nhiệm hay bên bên mua không được viện dẫn về thiệt hại nếu không khiếu nại đã mang tính hợp về mặt thuật ngữ. Tuy nhiên trong quan hệ thương mại, có nhiều quan hệ giữa các thương nhân mà thương luật chưa lường trước, nên việc lược bỏ hậu quả pháp lý chung của việc khiếu nại là điều chưa thật hợp lý, vì thế dù cần rạch ròi giữa thời hiệu khởi kiện và thời hạn khiếu nại nhưng Luật cũng cần quy định hậu quả pháp lý chung đối với việc hết “thời hạn khiếu nại".

3. Trách nhiệm đối với số lượng, chất lượng hàng hoá không phù hợp với hợp đồng 

Căn cứ Điều 40 Luật Thương mại 2005 quy định về trách nhiệm đối với hàng hoá không phù hợp với hợp đồng như sau:

Trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác, trách nhiệm đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng được quy định như sau:

- Bên bán không chịu trách nhiệm về bất kỳ khiếm khuyết nào của hàng hoá nếu vào thời điểm giao kết hợp đồng bên mua đã biết hoặc phải biết về những khiếm khuyết đó;

- Trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, trong thời hạn khiếu nại theo quy định của Luật này, bên bán phải chịu trách nhiệm về bất kỳ khiếm khuyết nào của hàng hoá đã có trước thời điểm chuyển rủi ro cho bên mua, kể cả trường hợp khiếm khuyết đó được phát hiện sau thời điểm chuyển rủi ro;

- Bên bán phải chịu trách nhiệm về khiếm khuyết của hàng hóa phát sinh sau thời điểm chuyển rủi ro nếu khiếm khuyết đó do bên bán vi phạm hợp đồng. Khắc phục trong trường hợp giao thiếu hàng, giao hàng không phù hợp với hợp đồng.

Căn cứ Điều 41 Luật Thương mại 2005 quy định về khắc phục trong trường hợp giao thiếu hàng, giao hàng không phù hợp với hợp đồng như sau:

- Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu hợp đồng chỉ quy định thời hạn giao hàng và không xác định thời điểm giao hàng cụ thể mà bên bán giao hàng trước khi hết thời hạn giao hàng và giao thiếu hàng hoặc giao hàng không phù hợp với hợp đồng thì bên bán vẫn có thể giao phần hàng còn thiếu hoặc thay thế hàng hoá cho phù hợp với hợp đồng hoặc khắc phục sự không phù hợp của hàng hoá trong thời hạn còn lại.

- Khi bên bán thực hiện việc khắc phục quy định tại khoản 1 Điều này mà gây bất lợi hoặc làm phát sinh chi phí bất hợp lý cho bên mua thì bên mua có quyền yêu cầu bên bán khắc phục bất lợi hoặc chịu chi phí đó.

Để tìm hiểu thêm những thông tin liên quan, mời quý bạn đọc tham khảo bài viết: Mẫu đơn khiếu nại mới nhất năm 2023 và Cách viết đơn khiếu nại

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến vấn đề: Khiếu nại thương mại là gì? Thời hạn khiếu nại số lượng, chất lượng hàng hóa. Mọi thắc mắc chưa rõ hay có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách hàng vui lòng liên hệ với bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.