Khoản thu nào được coi là khoản thu ngân sách nhà nước?

1. Quy định về các hình thức thu ngân sách nhà nước?

Theo quy định tại Điều 5 của Thông tư 328/2016/TT-BTC (được sửa đổi bởi khoản 5 điểm a của Điều 1 trong Thông tư 72/2021/TT-BTC và khoản 5 điểm b của Điều 1 trong Thông tư 72/2021/TT-BTC), năm 2023, các hình thức thu ngân sách nhà nước được quy định như sau:

- Hình thức thu bằng chuyển khoản:

+ Thu bằng chuyển khoản từ tài khoản của người nộp thuế, phí, lệ phí nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN) tại Ngân hàng Thương mại Nhà nước (NHTM). NHTM sẽ trích tài khoản của người nộp NSNN và chuyển vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước (KBNN) để ghi thu NSNN.

+ Thu bằng chuyển khoản từ tài khoản của người nộp NSNN tại KBNN. KBNN sẽ trích tài khoản của người nộp NSNN để ghi thu NSNN.

+ Thu bằng phương thức điện tử, bao gồm:

Qua dịch vụ nộp thuế điện tử trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan quản lý thuế (cơ quan Thuế hoặc cơ quan Hải quan).

Qua dịch vụ thanh toán điện tử của NHTM như ATM, Internet banking, Mobile banking, POS hoặc các hình thức thanh toán điện tử khác của NHTM.

Qua các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đã được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp phép.

Qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia và Cổng dịch vụ công cấp bộ, cấp tỉnh.

- Hình thức thu bằng tiền mặt:

+ Thu bằng tiền mặt trực tiếp tại KBNN.

+ Thu bằng tiền mặt tại NHTM để chuyển nộp vào tài khoản của KBNN.

+ Thu bằng tiền mặt qua cơ quan thu hoặc tổ chức được cơ quan thu ủy nhiệm thu. Cơ quan thu hoặc tổ chức được cơ quan thu ủy nhiệm thu có trách nhiệm thu tiền mặt từ người nộp NSNN (trừ các đơn vị, tổ chức kinh tế có tài khoản tại NHTM theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Thông tư số 136/2018/TT-BTC ngày 28 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 13/2017/TT-BTC ngày 15 tháng 02 năm 2017 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định quản lý thu, chi bằng tiền mặt qua hệ thống KBNN). Sau đó, toàn bộ số tiền thu được sẽ được nộp vào tài khoản của KBNN mở tại ngân hàng theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 và các văn bản hướng dẫn.

+ Thu qua các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thu phạt trực tiếp hoặc được ủy nhiệm thu phạt theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn Luật.

+ Ủy ban nhân dân cấp xã được phép thu các khoản thuộc nhiệm vụ thu của ngân sách cấp xã. Sau đó, họ sẽ tiến hành nộp tiền vào KBNN cấp huyện hoặc nộp vào quỹ của ngân sách xã để chi theo chế độ quy định. Trong trường hợp các xã ở vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện giao dịch thường xuyên với KBNN, việc tổ chức thu và nộp ngân sách xã sẽ được thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính về quản lý ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã, phường, thị trấn.

Theo quy định hiện hành, việc thu ngân hàng nhà nước thực hiện thông qua một loạt các hình thức khác nhau, nhằm đảm bảo tính linh hoạt và tiện lợi trong quản lý tài chính. Đầu tiên là hình thức thu bằng chuyển khoản, một phương pháp phổ biến và tiện lợi cho cả ngân hàng và khách hàng. Khi sử dụng hình thức này, số tiền được chuyển từ tài khoản của khách hàng tại một ngân hàng hoặc tổ chức tài chính khác đến tài khoản của Ngân hàng Nhà nước, thông qua các giao dịch điện tử hoặc hệ thống thanh toán trực tuyến. Quá trình này thường được thực hiện nhanh chóng và an toàn, giúp giảm thiểu rủi ro liên quan đến việc vận chuyển tiền mặt và làm tăng tính hiệu quả trong quản lý tài chính.

Ngoài ra, ngân hàng nhà nước cũng thực hiện việc thu tiền mặt trực tiếp từ các khách hàng hoặc các tổ chức tài chính khác. Hình thức này thường được áp dụng trong những trường hợp mà việc chuyển khoản không khả thi hoặc không thuận tiện, hoặc khi khách hàng có nhu cầu sử dụng tiền mặt trực tiếp. Quá trình thu tiền mặt này thường diễn ra tại các điểm giao dịch của ngân hàng, nơi mà khách hàng có thể đến trực tiếp để thực hiện các giao dịch tài chính, bao gồm cả việc nộp tiền vào tài khoản của mình tại ngân hàng.

Việc tổ chức và quản lý việc thu ngân hàng nhà nước thông qua các hình thức trên đòi hỏi sự chặt chẽ và hiệu quả trong quản lý hệ thống tài chính của ngân hàng. Đặc biệt, cần phải đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong quá trình thu tiền, đồng thời đảm bảo rằng các giao dịch được thực hiện đúng quy định và tuân thủ các quy trình kiểm soát nội bộ. Quản lý rủi ro cũng là một phần quan trọng của quá trình này, với việc ngân hàng nhà nước cần xác định và đánh giá các rủi ro có thể phát sinh từ việc thu tiền mặt và chuyển khoản, từ đó áp dụng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả.

Tóm lại, việc thu ngân hàng nhà nước được thực hiện thông qua các hình thức chuyển khoản và tiền mặt là một phần không thể thiếu trong hoạt động quản lý tài chính của ngân hàng. Điều này đòi hỏi sự tổ chức chặt chẽ và quản lý hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch, an toàn và hiệu quả trong việc thu tiền và quản lý tài chính.

2. Khoản thu nào được coi là khoản thu ngân sách nhà nước? 

Theo quy định hiện hành tại Điều 2 của Nghị định 163/2016/NĐ-CP, các khoản thu ngân sách nhà nước bao gồm một loạt các khoản thuế, lệ phí, phí thu từ các hoạt động dịch vụ và các khoản nộp ngân sách khác từ hoạt động kinh tế của Nhà nước.

- Cụ thể, khoản thu đầu tiên bao gồm thuế do các tổ chức và cá nhân nộp theo quy định của các luật thuế. Đây là các khoản thuế mà các đối tượng phải đóng góp theo quy định của pháp luật để đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước.

- Kế tiếp là lệ phí do các tổ chức và cá nhân nộp theo quy định của pháp luật. Đây là các khoản phí mà các đối tượng phải trả để đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước, và quy định về lệ phí này được thiết lập trong các văn bản pháp luật.

- Ngoài ra, nguồn thu ngân sách nhà nước còn bao gồm phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện. Trong trường hợp các cơ quan nhà nước được khoán chi phí hoạt động, các khoản phí thu từ hoạt động dịch vụ này sẽ được khấu trừ.

- Các khoản nộp ngân sách nhà nước từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, gồm:

+ Lãi được chia cho nước chủ nhà và các khoản thu khác từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu, khí;

+ Các khoản thu hồi vốn của Nhà nước đầu tư tại các tổ chức kinh tế;

+ Thu cổ tức, lợi nhuận được chia tại các công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có vốn góp của Nhà nước;

+ Thu phần lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ của doanh nghiệp nhà nước;

+ Chênh lệch thu lớn hơn chi của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam;

+ Thu hồi tiền cho vay của Nhà nước (bao gồm cả gốc và lãi), trừ vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ.

- Huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

- Thu từ bán tài sản nhà nước, kể cả thu từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất do các cơ quan, đơn vị, tổ chức của Nhà nước quản lý.

- Tiền sử dụng đất; tiền cho thuê đất, thuê mặt nước; tiền sử dụng khu vực biển; tiền cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước.

- Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước; thu cấp quyền khai thác khoáng sản, thu cấp quyền khai thác tài nguyên nước.

- Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định của pháp luật.

- Các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.

- Các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nước cho Nhà nước, Chính phủ Việt Nam, cho cơ quan nhà nước ở địa phương.

- Thu từ quỹ dự trữ tài chính theo quy định tại Điều 11 Luật ngân sách nhà nước.

- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.

Tóm lại, nguồn thu ngân sách nhà nước rất đa dạng và bao gồm một loạt các khoản thuế, lệ phí, phí dịch vụ, nộp ngân sách từ hoạt động kinh tế, đóng góp từ các tổ chức, cá nhân, thu từ bán tài sản nhà nước, viện trợ quốc tế, quỹ dự trữ tài chính và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.

3. Tổ chức thu ngân sách nhà nước được thực hiện như thế nào?

Tại Điều 32 của Nghị định 163/2016/NĐ-CP, có các quy định chi tiết về tổ chức thu ngân sách nhà nước, với mục đích tăng cường sự quản lý và thực hiện hiệu quả các hoạt động thu ngân sách. Đây là một phần quan trọng trong việc quản lý tài chính của quốc gia, đảm bảo việc thu thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác được thực hiện một cách chính xác và đúng thời hạn.

- Theo quy định, tổ chức thu ngân sách nhà nước có trách nhiệm quản lý và thu thập các khoản thu trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước. Trong trường hợp được ủy nhiệm thu, tổ chức thu phải nộp đầy đủ và đúng thời hạn vào Kho bạc Nhà nước theo quy định của Bộ Tài chính.

- Các khoản viện trợ không hoàn lại bằng tiền cũng phải được nộp kịp thời vào ngân sách nhà nước. Trường hợp viện trợ được chuyển trực tiếp đến chương trình, dự án theo hiệp định hoặc thỏa thuận tài trợ, thì phải có quy định giải ngân trực tiếp. Đồng thời, cần thực hiện đầy đủ việc hạch toán vào ngân sách nhà nước theo quy định của Bộ Tài chính.

- Để tập trung quản lý các khoản thu của ngân sách nhà nước, Kho bạc Nhà nước được phép mở tài khoản tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và ngân hàng thương mại. Qua đó, Kho bạc Nhà nước sẽ thực hiện việc hạch toán đầy đủ và kịp thời các khoản thu vào ngân sách, cũng như điều tiết các khoản thu cho ngân sách các cấp theo đúng quy định.

- Bộ Tài chính có trách nhiệm quy định cụ thể về việc tổ chức thu và hạch toán kế toán đối với các khoản thu, viện trợ không hoàn lại vào Kho bạc Nhà nước. Điều này nhằm đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả trong quá trình quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước.

Qua Nghị định này, việc tổ chức thu ngân sách nhà nước được điều chỉnh một cách chi tiết và rõ ràng, giúp tăng cường quản lý, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng nguồn tài chính của quốc gia.

Xem thêm >> Ngân sách nhà nước là gì? Đặc điểm của ngân sách nhà nước?