1. Những lưu ý về tình trạng review phim
1.1 Review phim là gì ?
Review hiện nay là một xu hướng của giới trẻ. Nghề review là nghề sử dụng ý kiến chủ quan để đánh giá về một sản phẩm. dịch vụ, những món ăn, địa điểm du lịch, bộ phim hay,... trên góc độ bên sử dụng. Nói lên cảm nhận và đánh giá chân thực của bản thân khi từng trải qua, từ đó giúp mọi người quyết định có nên sử dụng sản phẩm, dịch vụ hay xem bộ phim đó nữa hay không.
Phim cũng là đối tưởng để review. Review phim được hiểu là một video hoặc bài viết có nội dung ngắn gọn, rõ ràng, không tiết lộ (spoil) toàn bộ nội dung và có những đánh giá nói lên góc nhìn của người xem nhằm gợi mở cho khán giả. Việc review phim để người xem biết về bộ phim, những điểm nổi bật của bộ phim nhằm giúp mọi người quyết định có nên xem bộ phim đó không thì là điểm tốt. Tuy nhiên thực trạng các video, clip 5 - 15 phút trên các nền tảng Youtube và Facebook gắn mác review nhưng nội dung lại là tóm tắt toàn bộ nội dung bộ phim gây ảnh hưởng xấu đến nhà sản suất.
1.2 Tác động xấu đến tác giả, nhà sản xuất
Thực trạng các video review phim bị biến tấu (review nhưng thực chất lại là tóm tắt) xuất hiện vài năm gần đây được phát tán tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội lớn như Youtube, Facebook, Tiktok. Ít nhiều sẽ ảnh hưởng đến khả năng khai thác thương mại đối với các tác phẩm phim. Thứ nhất là các video review chê thì bộ phim sẽ lại ấn tượng không tốt trong lòng khách hàng. Đồng ý là việc bộ phim không hay thì khách hàng hoàn toàn có lựa chọn việc không xem. Tuy nhiên việc đánh giá thông điệp, nội dung, kỹ xảo,... của bộ phim là bị các video review phim cắt ghép, thậm chí là chỉnh sửa để tạo điểm thu hút người xem, tiết lộ toàn bộ nội dung (spoil) của bộ phim. Điều này làm người xem hiểu sai thông điệp mà nhà làm phim muốn truyền đạt, biết hết nội dung, tình tiết khiến họ không còn hứng thú đến việc ra rạp xem hay dành ra 90-120 phút để xem toàn bộ vì cũng đỡ phải tốn tiền, tốn thời gian và không còn gì mới trong bộ phim nữa. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của việc khai thác thương mại.
1.3 Làm review phim trên các nền tảng mạng xã hội vi phạm bản quyền không ?
Theo Luật sở hữu trí tuệ hiện hành Tác phẩm phái sinh là tác phẩm dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phòng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển chọn.
Việc tạo tạo lập các video review phim ( bản chất là tóm tắt nội dung) được coi là làm tác phẩm phái sinh. Trong trường hợp không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh; Sử dụng tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, không trả tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất khác theo quy định của pháp luật ( trừ trường hợp chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị). Bên cạnh đó việc review phim không thuộc các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao và cũng không thuộc các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao theo quy định.
Như vậy việc Review phim mà tiết lộ toàn bộ hoặc từng phần nội dung phim ( spoil) được coi là đang xâm phạm bản quyền tác phẩm, quyền chủ sở hữu tác phẩm.
Theo dự thảo Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 chuẩn bị có hiệu lực vào ngày 1/1/2023 có quy định hành vi xâm phạm quyền tác giả bao gồm xâm phạm quyền nhân thân ( Điều 19 Luật sở hữu trí tuệ) và Quyền tài sản ( ĐIều 20 Luật sở hữu trí tuệ). Trong đó ngoài bảo vệ quyền làm tác phẩm phái sinh đã có quy định cụ thể hành vi review phim trá hình là bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho người khác xuyên tạc, không cho người khác sửa đổi, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
Từ ngày 1/1/2023 Luật sở hữu trí tuệ 2022 đã có quy định về hành vị review phim cắt xén, sửa đổi, xuyên tạc nội dung phim dưới bất kỳ hình thức nào không có sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu có quyền tác giả gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả.
2. Mức xử phạt hành vi vi phạm bản quyền
Đối với hành vi vi phạm bản quyền thì tùy vào hình thức, mức độ nghiêm trọng, thiệt hại mà cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự.
2.1 Xử phạt hành chính
Theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP tùy thuộc vào hình thức xâm phạm mà người vi phạm có thể bị xử phạt đối với hành vi xâm phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Mức phạt từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng đối với hành vi tự ý sửa chữa, cắt xén tác phẩm gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả. Từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng đối với hành vi xuyên tạc tác phẩm gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả. Đồng thời buộc cải chính công khai trên phương tiện thông tin đại chúng thông tin sai sự thật và buộc gỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm dưới hình thức điện tử, trên môi trường mạng và kỹ thuật số hoặc buộc tiêu hủy tang vật vi phạm đối với hành vi trên.
Ngoài ra đối với hành vi xâm phạm quyền làm phẩm phái sinh có thể bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng khi làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả và buộc dỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm dưới mọi hình thức điện tử, trên môi trường internet và kỹ thuật số.
2.3 Truy cứu trách nhiệm hình sự
Tùy thuộc vào mức độ nguy hiểm của hành vi và thiệt hại xảy ra thì người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017 về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.
-Theo đó người nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình; Phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi, bản sao bản ghi hình. Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến đới 300 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng thì bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
Có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm khi hành vi phạm tội có tổ chức; Phạm tội 2 lần trở lên; Thu lợi bất chính 300 triệu đồng trở lên; Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500 triệu đồng trở lên; Hàng hóa vi phạm trị giá 500 triệu đồng trở lên.
Ngoài ra người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.
- Đối với pháp nhân thương mại phạm tội thì khi thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 1 Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 hoặc thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.
+ Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại điều 225 Bộ luật Hình sự hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1 tỷ.
+ Đối với phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 225 Bộ luật Hình sự thì bị phạt tiền từ 1 tỷ đồng trở lên đến 3 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 2 năm;
Ngoài ra pháp nhân thương mại còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 1 năm đến 3 năm.
Trên đây là phân tích về hành vi vi phạm bản quyền dưới hình thức Review phim và mức xử phạt đối với hành vi vi phạm của Luật Minh Khuê. Trong trường hợp bài viết có điều chưa rõ, quý bạn đọc vui lòng liên hệ tổng đài tư vấn pháp luật sở hữu trí tuệ trực tuyến Luật Minh Khuê theo số Hotline: 1900.6162 để được hỗ trợ giải đáp.
