1. Những trường hợp nghỉ hưu sớm không bị trừ tỷ lệ lương hưu
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 29/2023/NĐ-CP quy định về tinh giản biên chế, trong đó quy định 5 trường hợp nghỉ hưu trước tuổi không bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu (có hiệu lực từ ngày 20/7/2023).
Quy định về nghỉ hưu sớm không bị trừ tỷ lệ lương hưu mới nhất này liên quan đến tinh giản biên chế, áp dụng đối với những trường hợp người lao động là cán bộ, công chức, viên chức. Cụ thể như sau:
- Đối tượng tinh giản biên chế có tuổi thấp hơn so với tuổi nghỉ hưu theo quy định từ 2 - 5 tuổi và có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trở lên, trong đó có đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có đủ 15 năm trở lên làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, ngoài hưởng chế độ hưu trí còn được hưởng các chế độ khác.
- Những đối tượng này không bị trừ tỷ lệ lương hưu do việc nghỉ hưu trước tuổi; được trợ cấp 3 tháng tiền lương bình quân cho mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi; được trợ cấp 5 tháng tiền lương bình quân cho 20 năm đầu công tác, có đóng đủ BHXH bắt buộc. Từ năm thứ 21 trở đi, cứ mỗi năm công tác có đóng BHXH bắt buộc được trợ cấp 1/2 tháng tiền lương.
- Đối tượng tinh giản biên chế có tuổi thấp hơn so với tuổi nghỉ hưu từ 2 - 5 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên thì được hưởng lương hưu theo quy định và được trợ cấp 3 tháng tiền lương bình quân cho mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi. Những trường hợp này còn không bị trừ tỷ lệ lương hưu do việc nghỉ hưu trước tuổi; được trợ cấp 5 tháng tiền lương bình quân cho 20 năm đầu công tác, có đóng đủ BHXH bắt buộc và từ năm thứ 21 trở đi, cứ mỗi năm công tác có đóng BHXH bắt buộc được trợ cấp 1/2 tháng tiền lương.
- Đối tượng tinh giản biên chế có tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu 2 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên, trong đó có đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có đủ 15 năm làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì được hưởng chế độ hưu trí theo quy định và không bị trừ tỷ lệ lương hưu do việc nghỉ hưu trước tuổi.
- Đối tượng tinh giản biên chế có tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu tối thiểu 2 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên thì được hưởng chế độ hưu trí theo quy định và không bị trừ tỷ lệ lương hưu do việc nghỉ hưu trước tuổi.
- Đối tượng tinh giản biên chế là nữ cán bộ, công chức cấp xã có tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu từ 2 - 5 tuổi mà có đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóng BHXH bắt buộc, ngoài hưởng chế độ hưu trí còn được hưởng thêm các chế độ khác. Trường hợp này không bị trừ tỷ lệ lương hưu do việc nghỉ hưu trước tuổi; được hưởng trợ cấp 5 tháng tiền lương bình quân và 3 tháng tiền lương bình quân cho mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi.
2. Làm việc trong điều kiện bình thường có được nghỉ hưu trước tuổi không?
Theo quy định tại Điều 5 Nghị định số 135/2020/NĐ-CP thì nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường của người lao động theo Khoản 3 Điều 169 của Bộ luật Lao động 2019 được quy định cụ thể như sau:
Người lao động thuộc các trường hợp dưới đây có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn nhưng không quá 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu quy định tại Điều 4 Nghị định số 135/2020/NĐ-CP tại thời điểm nghỉ hưu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác:
- Người lao động có từ đủ 15 năm trở lên làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành.
- Người lao động có từ đủ 15 năm trở lên làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, bao gồm cả thời gian làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên trước ngày 1/1/2021.
Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành danh mục vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
- Người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.
Căn cứ theo quy định nêu trên, người lao động làm việc trong điều kiện bình thường sẽ được nghỉ hưu trước tuổi nếu thuộc một trong các trường hợp nêu trên.
3. Kiến nghị về độ tuổi nghỉ hưu cho lao động nam và nữ
Góp ý về điều kiện hưởng lương hưu, các hiệp hội doanh nghiệp trên đề xuất, bổ sung quy định tại Điều 106 trong Dự thảo Luật BHXH sửa đổi theo hướng: người lao động (NLĐ) được về hưu sớm theo nguyện vọng, với nữ từ đủ 55 tuổi, nam từ đủ 60 tuổi, khi đã tham gia BHXH từ đủ 15 năm; mức lương hưu sẽ theo tỷ lệ đóng BHXH, nhưng mỗi năm nghỉ trước tuổi so với quy định trừ 2% tỷ lệ hưởng lương hưu.
Các hiệp hội lý giải, thực tế đa số người lao động Việt Nam làm việc chân tay, nhiều người tham gia BHXH từ sớm, có thời gian đóng BHXH lâu, mức đóng cao. Khi nữ tới 55 tuổi, nam 60 tuổi sức khoẻ giảm sút, khó đáp ứng được yêu cầu công việc, nguy cơ mất việc làm cao.
Nếu người lao động phải chờ đến đủ tuổi nghỉ hưu (nữ 60 tuổi, nam 62 tuổi) sẽ gặp khó trong việc đảm bảo cuộc sống. Ngoài ra, việc cho phép người lao động được lựa chọn thời gian nghỉ hưu sớm cũng tạo cơ hội việc làm cho người trẻ. Người lao động chọn phương án nghỉ hưu sớm sẽ bị trừ 2% mức hưởng lương hưu cho mỗi năm nghỉ trước tuổi.
Theo Dự thảo Luật BHXH sửa đổi, điều kiện về tuổi nghỉ hưu căn cứ theo lộ trình tăng của Bộ Luật Lao động năm 2019. Cụ thể, nữ tăng tuổi nghỉ hưu từ 55 tuổi lên 60 tuổi (mỗi năm thêm 4 tháng cho tới năm 2035), nam tăng từ 60 tuổi lên 62 tuổi (mỗi năm thêm 3 tháng cho tới năm 2028).
Một số chuyên gia cho rằng, nếu đưa điều kiện nghỉ hưu trước tuổi như trên vào luật, NLĐ muốn nghỉ hưu trước tuổi sẽ bớt được thủ tục giám định sức khoẻ, và áp dụng chung tới tất cả NLĐ thay vì nghỉ hưu sớm chỉ áp dụng với lĩnh vực nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm…
4. Đề xuất giảm tỷ lệ đóng BHXH
Về mức đóng BHXH, tỷ lệ đóng quỹ hưu trí và tử tuất vẫn giữ như quy định hiện hành là quá cao so với các nước trong khu vực (tổng 25% tiền lương, trong đó NLĐ đóng 8%, người sử dụng lao động đóng 17% trên tiền lương tháng). Trong khi, tỷ lệ đóng vào quỹ này của các nước trong khu vực thấp hơn, như Malaysia là 13% trên lương, Philippines 10%, Indonesia 8%, Thái Lan 5%, Myanmar 2%...
Về phương án tính tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, Dự thảo Luật BHXH đưa ra 2 phương án. Phương án 1, giữ theo quy định hiện hành (tiền lương tính đóng BHXH gồm tiền lương tháng, phụ cấp lương, các khoản bổ sung khác xác định được mức tiền cụ thể). Phương án 2, tiền lương tính đóng BHXH gồm mức lương và phụ cấp lương, các khoản bổ sung khác theo quy định (trừ tiền thưởng, các hỗ trợ ngoài công việc).
Nếu chọn căn cứ tiền lương tính đóng BHXH theo phương án 1 sẽ bớt áp lực đóng cho NLĐ và doanh nghiệp, nhưng làm mất đi tính đồng bộ của chính sách; chưa bình đẳng giữa các doanh nghiệp; khoảng cách thu nhập và căn cứ đóng cũng như lương hưu của NLĐ sau này có cách biệt lớn.
Với phương án 2, về cơ bản đóng trên lương thực tế người lao động được nhận, nhưng với tỷ lệ đóng cao, sẽ tạo áp lực lên doanh nghiệp, người lao động có thể bị giảm thu nhập.
Từ phân tích trên, cần điều chỉnh cả 2 phương án và giảm tỷ lệ tính đóng BHXH. Phương án thứ nhất, giảm tỷ lệ tính đóng BHXH với người lao động từ 8% xuống 5% mức lương, tỷ lệ đóng của người sử dụng lao động giảm từ 17% xuống 15% mức lương (tổng mức đóng bằng 20% mức lương). Lương làm căn cứ đóng theo mức lương, phụ cấp và các khoản bổ sung khác như quy định hiện hành, tương đương 70% thu nhập thực tế của người lao động.
Hoặc giảm tỷ lệ đóng BHXH xuống bằng 16% mức lương (người lao động đóng 4%, người sử dụng lao động đóng 12% trên mức lương), nhưng cơ sở tiền lương tính đóng là thu nhập thực tế (trừ một số khoản không có tính chất lương). Phương án này sẽ đóng BHXH tính trên mức lương tương đương khoảng 90% thu nhập thực tế của người lao động.
Bài viết tham khảo: Quy định mới về độ tuổi nghỉ hưu, thủ tục nghỉ hưu trước tuổi ?
Bài viết trên Luật Minh Khuê đã gửi tới bạn đọc chi tiết về vấn đề Làm việc trong điều kiện bình thường có nghỉ hưu trước tuổi được không? Trong bài viết có mục nào chưa hiểu hay bạn đọc có bất kỳ thắc mắc về vấn đề pháp lý có thể liên hệ qua số tổng đài 1900.6162 hoặc qua email:lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ.
