1. Nguyên tắc sáp nhập đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023-2030

Nguyên tắc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã (bao gồm các trường hợp thành lập, nhập, giải thể, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính cấp huyện và cấp xã) theo Điều 2 Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 như sau:

- Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng và tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã là một trọng điểm quan trọng của công việc quản lý và tổ chức hành chính. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và quản lý linh hoạt từ các cơ quan chính trị và nhà nước, để đảm bảo thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ đề ra.

- Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã phải tuân thủ chặt chẽ Hiến pháp, thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan. Sự tuân thủ này là cơ sở quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp và minh bạch trong quá trình sắp xếp.

- Sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã cần phải được thực hiện một cách cẩn trọng và linh hoạt, phù hợp với quy hoạch tỉnh, quy hoạch nông thôn, quy hoạch đô thị hoặc các quy hoạch khác có liên quan. Điều này đảm bảo rằng quá trình sắp xếp không chỉ tạo ra sự hiệu quả về kinh tế - xã hội mà còn đảm bảo phát triển bền vững cho các địa phương.

- Trong quá trình sắp xếp, cần chú trọng và cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố đặc thù về truyền thống lịch sử, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, cộng đồng dân cư, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Điều này đảm bảo tính đa dạng và tính địa phương trong quá trình sắp xếp.

- Cần chú trọng và làm tốt công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân nhằm tạo sự đồng thuận, ủng hộ, thống nhất cao về chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã. Việc tổ chức lấy ý kiến cử tri trên địa bàn bảo đảm công khai, minh bạch và tuân thủ đúng quy định của pháp luật là điều cần thiết để đảm bảo tính dân chủ và tính dân tộc trong quá trình này.

- Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã cần được gắn liền với đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Điều này đòi hỏi cần thực hiện tinh giản biên chế, cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động. Cần có chế độ, chính sách hợp lý đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động; và hỗ trợ đặc thù đối với các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã sau khi thực hiện sắp xếp. Điều này đảm bảo tính công bằng và tính bền vững trong quá trình chuyển đổi và phát triển của các địa phương.

2. Lộ trình sáp nhập huyện xã giai đoạn 2023-2030 theo Kết luận 48-KL/TW

Ngày 30/01/2023, Bộ Chính trị ban hành Kết luận 48-KL/TW về tiếp tục thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023-2030.

Theo đó, để thực hiện hiệu quả chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023 - 2030, Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đoàn thể các cấp thực hiện tốt các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu sau đây:

Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2023 - 2030 phải được điều chỉnh sao cho phù hợp với quy hoạch tỉnh, quy hoạch nông thôn và đô thị hiện tại. Trong quá trình này, cần xác định rõ đối tượng, lộ trình sắp xếp và đặc biệt là phải đảm bảo sự đồng thuận của Nhân dân.

Để khuyến khích sự chủ động và tính sáng tạo của các địa phương, cần khuyến khích họ đề xuất các phương án sắp xếp đơn vị hành chính tinh gọn, phù hợp với tình hình cụ thể của địa phương. Điều này bao gồm cả các đơn vị hành chính đã thực hiện sắp xếp giai đoạn trước, những đơn vị đã ổn định từ lâu, có vị trí địa lý biệt lập, và có các yếu tố đặc thù.

Tuy nhiên, không nên bắt buộc thực hiện sắp xếp đối với các đơn vị hành chính đã thực hiện sắp xếp trước đó, hoặc đã ổn định từ lâu, trừ trường hợp địa phương có nhu cầu cụ thể và rõ ràng. Điều này nhấn mạnh vào việc tôn trọng và hiểu biết về tình hình cụ thể của mỗi địa phương.

Căn cứ vào các tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, đặc thù về vùng miền, cần thiết phải tiếp tục thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã theo lộ trình sau:

- Đến năm 2025: Cần hoàn thành sắp xếp đối với các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã mà đồng thời thỏa mãn cả hai tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số dưới 70% so với quy định. Đồng thời, các đơn vị hành chính cấp huyện cần đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên dưới 20% và quy mô dân số dưới 200% so với quy định, trong khi các đơn vị cấp xã cần đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên dưới 20% và quy mô dân số dưới 300% so với quy định.

- Đến năm 2030: Cần hoàn thành sắp xếp đối với các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã còn lại mà đồng thời thỏa mãn cả hai tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số dưới 100% so với quy định. Đồng thời, các đơn vị hành chính cấp huyện cần đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên dưới 30% và quy mô dân số dưới 200% so với quy định, trong khi các đơn vị cấp xã cần đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên dưới 30% và quy mô dân số dưới 300% so với quy định.

Quá trình sắp xếp này cần được thực hiện một cách khoa học, cẩn trọng và có sự đồng thuận của Nhân dân, đảm bảo tính bền vững và phát triển của địa phương.

3. Quy định về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã sau sắp xếp

Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã sau sắp xếp theo Điều 4 Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 như sau:

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã, các đơn vị hành chính mới hình thành phải đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số theo quy định của Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn và phân loại đơn vị hành chính. Trừ trường hợp nhập từ 03 đơn vị hành chính cùng cấp trở lên, các đơn vị mới hình thành sau sắp xếp cần phải tuân thủ các tiêu chuẩn này.

Trong trường hợp đã có sắp xếp với các đơn vị hành chính lân cận, nhưng do có các yếu tố đặc thù về văn hóa, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, cộng đồng dân cư, hoặc điều kiện địa lý tự nhiên, không thể nhập hoặc điều chỉnh thêm với các đơn vị hành chính cùng cấp khác, dẫn đến việc đơn vị mới hình thành không đáp ứng đủ tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số theo quy định. Trong tình huống này, đơn vị hành chính mới hình thành sau sắp xếp phải đáp ứng ít nhất một trong các điều kiện sau đây:

- Nếu là đơn vị hành chính cấp huyện hoặc cấp xã, cần có diện tích tự nhiên hoặc quy mô dân số đạt từ 100% trở lên so với tiêu chuẩn tương ứng, và tiêu chuẩn còn lại phải đạt từ 70% trở lên so với tiêu chuẩn quy định.

- Nếu là đơn vị hành chính cấp huyện, cần có diện tích tự nhiên đạt từ 30% trở lên so với tiêu chuẩn tương ứng, và quy mô dân số đạt từ 200% trở lên so với tiêu chuẩn quy định.

- Nếu là đơn vị hành chính cấp xã, cần có diện tích tự nhiên đạt từ 30% trở lên so với tiêu chuẩn tương ứng, và quy mô dân số đạt từ 300% trở lên so với tiêu chuẩn quy định.

- Hoặc trường hợp khác được quyết định bởi Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dựa trên đề xuất của Chính phủ.

Ngoài ra, khi sắp xếp các đơn vị hành chính và giảm số lượng đơn vị, không áp dụng tiêu chuẩn về đơn vị hành chính trực thuộc đối với các đơn vị cấp huyện mới hình thành sau quá trình sắp xếp.

Các đơn vị hành chính đô thị dự kiến hình thành sau quá trình sắp xếp cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội, tùy theo loại đô thị là thành phố, thị xã, thị trấn hoặc quận, phường, dựa trên quy định của Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn và phân loại đơn vị hành chính.

Việc phân loại đô thị và đánh giá trình độ phát triển cơ sở hạ tầng đô thị cần dựa trên các quy hoạch tỉnh, quy hoạch nông thôn, quy hoạch đô thị hoặc các quy hoạch liên quan khác.

Xem thêm:

Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc. Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!