1. Mạch cảm xúc của bài thơ Sang Thu

- Mạch cảm xúc trong thơ là sự sắp xếp, tổ chức, thể hiện những cảm xúc, tình cảm, suy nghĩ và trạng thái tâm lý của người viết trong bài thơ. Đây là yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn và tác động của bài thơ đối với người đọc. Mạch cảm xúc là một phần quan trọng của thơ vì nó giúp người viết truyền tải và tạo cảm xúc cho người đọc. 
- Mạch cảm xúc trong bài thơ Sang thu được hữu thỉnh khắc họa qua nhiều hình ảnh mang đặc trưng của mùa thu cùng ngôn ngữ giản dị, mang đậm chất thôn quê tạo nên một nét rất riêng trong của thơ thu Hữu Thỉnh. 
- Mạch cảm xúc sang thu là một bức thông điệp chớm thu với những tín hiệu báo thu tới, khoảnh khắc ấy được diễn tả bằng sự rung cảm tinh tế, sự trải nghiệm sâu sắc của nhà thơ. Mạch cảm xúc xuyên suốt với hai nội dung nổi bật: cảm xúc trước thiên nhiên mùa thu và những triết lý nhân sinh, suy ngẫm về cuộc đời mà tác gải gửi đến bạn đọc.

+ Ở khổ 1, tác giả mở đầu bài thơ bằng cảm xúc bất ngờ, bừng tỉnh, một cảm giác mà khi tất cả cả các giác quan được đánh thức bằng các dấu hiệu của chớm thu: hương ổi, gió se, sương sớm.

+ Ở khổ 2, sau cảm giác bỡ ngỡ, bồi hồi khi nhận ra thu đã về là cảm xúc buâng khuâng, xao xuyến cùng chút luyến tiếc khi chứng kiến dòng chảy thời gian đang lặng lẽ trôi. Cảnh vật mùa hạ còn lưu luyến, còn đọng lại chút ít trên bầu trên qua hình ảnh đám mây "vắt nửa mình sang thu", cũng như lòng người còn lưu luyến, còn vấn vương về quang thời gian vừa trôi qua

+ kết bài ở khổ cuối, tác giả gửi gắm đến bạn đọc những suy ngẫm về cuộc đời. Những triết lý sống về thời gian và tuổi trẻ để ta thêm ý thức về lẽ sống đời mình, thêm yêu và trân trọng cuộc đời.

Mạch cảm xúc vủa bài thơ là mạch cảm xúc chuyển động qua nhiều tầng, gắn liền với bức tranh thu của Hữu Thỉnh, bức tranh giao mùa chứ không phải bức tranh thu tĩnh. Mạch cảm xúc đưa ta nhẹ xuôi theo dòng cảm xúc của nhà thơ, từ những cung bậc cảm xúc nhẹ nhàng đến những suy ngẫm triết lý sâu xa. Với cung bậc cảm xúc nhiều tầng, nhưng được khắc hoạ bằng những hình ảnh đậm chất quê hương, bình dị giúp người đọc không chỉ được phả vào hương sắc mùa thu, như cảm nhận được con người nhà thơ tinh tế, sâu sắc mà lại rất đỗi gần gũi thân thương.

>> Xem thêm Phân tích bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh

 

2. Bài cảm nhận về mạch cảm xúc trong bài Sang thu của nhà thơ Hữu Thỉnh

Mùa thu quê hương luôn là đề tài nhiều cảm xúc đối với thi nhân, với mỗi người thì thu lại mang một dáng vẻ riêng. Thu của Xuận Diệu là thu dáng buồn lá liễu, là màu áo mư phai, thu của Lưu Trọng Lưu là thu với âm thanh đầy tinh tế trong "Tiếng thu",.. Với Hữu Thỉnh, thu là một cái gì đó đậm hồn quê hương, dân dã, gần gũi trong "Sang thu". Hữu thỉnh góp thêm sắc riêng của mình vào kho tàng mùa thu của các thi nhân, Hữu Thỉnh còn góp thêm cái mạch cảm xúc thu đầy mới lạ, đầy thu của mình vào đó.

Nhà thơ Hữu Thỉnh đã đi diều nơi và viết nhiều bài. Một số bài thơ của ông đặc biệt viết về những người cùng cuộc sống ở nông thôn, miền quê dân dã. Ông sáng tác bài thơ "Sang thu" vào cuối năm 1977, bài thơ nằm trong tập "Từ chiến hào ra thành phố" và được báo Văn nghệ đăng tải đầu tiên. Nội dung thể hiện tâm trạng bâng khuâng, xao xuyến của nhà thơ trước những thay đổi rõ rệt của thế giới và là bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp của nông thôn đồng bằng Bắc bộ trong khoảng thời gian giao mùa từ hạ sang thu.

Mạch cảm xúc của bài thơ được gắn liền với dòng chảy giao mùa mà nhà thơ miêu tả, mạch cảm xúc được chuyển biến theo khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu, vì vậy mà mỗi khổ thơ, mỗi một dấu hiệu giao mùa, từ nhẹ nhàng, phảng phất đến càng ngày càng đậm hương thu, đậm chất thu thì mạch cảm xúc của bài thơ cũng vì thế mà càng được khắc hoạ rõ ràng hơn qua các khổ thơ.

Hữu Thỉnh đã khuấy động tâm trí và giác quan của người đọc bằng một phát hiện đầy bất ngờ ngay mở đầu bài thơ:

"Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về"

Nhà thơ sử dụng cụm từ "bỗng nhận ra" để diễn tả một trạng thái không lường trước được, đầy tình cờ và như một cơ duyên mà vô tình đánh thức một tâm hồn yêu thu để từ đó khơi dậy tất cả các giác quan để nhà thơ có thể mở hồn mình cảm nhận sự xuất hiện của thu trên trời đất, hình ảnh và sự vật mang hương sắc, dấu hiệu của thu được nhà thơ đưa tất thảy vào trong ống kính, trong vần thơ của mình.

Khứu giác luôn là giác quan nhanh nhạy và cảm nhận sự việc được một cách nhanh nhất và đây cũng là giác quan đầu tiên mà tác giả cảm nhận được "hình như thu đã về". Hương ổi, một làn hương đặc biệt của thức quả mùa thu Việt Nam đã phả vào trong gió. Tác giả sử dụng động từ "phả" là một động từ của tác động nhe nhàng, hoà mình vào không khí, đánh dấu sự xuất hiện của hơi thu trong không gian. Sự xuất hiện của hương ổi cùng với màn sương buổi sớm khiến cho chủ thể thảng thốt rằng có vẻ như thu đã về. Động từ "phả" mang đầy tính chủ động, thu đến một cách chủ động khiến cho con người ở đây về thế bị động, bất ngờ thảng thốt trong một loạt các dấu hiệu của mùa thu đang chuyển mình. Khi khứu giác đã được đánh thức, theo sau đó là một các giác quan như xúc giác, thị giác. Mùa thu trong Hữu Thỉnh là những hình ảnh đặc biệt với hương ổi, với gió se, với sương qua ngõ. Nổi bật lên là mùi hương ổi gần gữi, mang đậm chất đồng quê và đi vào bài thơi một cách tự nhiên, lại mới mẻ, một hình ảnh đậm chất Hữu Thỉnh chứ không phải một thu của ai khác.

Hình ảnh "Sương chùng chình qua ngõ" gợi hình ảnh sương thu chầm chậm chuyển động, sương giăng mác trên nơi các đầu thôn ngõ xóm lúc buổi sớm. Sương được nhân hoá với từ "chùng chình' bỗng trở nên thật sinh động, có hồn, mang dáng dấp của con người vào buổi sáng sớm.

Thức dậy sau một giấc ngủ, mùa thu đã đánh thức và khơi dậy các giác quan của tác giả bằng một mùi hương rất đỗi thân quen - hương ổi rồi bằng các hình ảnh đặc trưng thời tiết của mùa thu, để tác giả nhận ra mùa thu đã về. Nhà thơ đã khéo dùng từ "bỗng", "hình như" để diễn tả tâm trạng của mình đầy ngỡ ngàng, bâng khuâng, có điều gì đó chợt giật mình với dòng chảy thời gian. Qua đó cũng có thể thấy sự đầy tinh tế của nhà thơ, phải thật tinh tế và khéo quan sát mới có thể cảm nhận các biến chuyển của đất trời như vậy. Đây cũng là mở đầu cho mạch cảm xúc của bài thơ, một cảm xúc ngỡ ngàng, bâng khuâng của lòng người.

Khi bức tranh thu dần được vén lên, mạch cảm xúc của tác giả hay cũng chính là mạch cảm xúc của bài thơ thay đi cái vẻ bâng khuâng, ngỡ ngàng lúc đầu là những cảm nhận mới, cái nhìn quan sát bao quát cả đất trời thu vào trong tầm mắt.

"Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt dầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu"

Bằng biện pháp nhân hoá sông và chim qua những từ láy "vội vàng", "dềnh dàng" vừa gợi tả được nét đặc trưng của mùa thu, vừa nhân hoá làm cho chúng trở nên sinh động, hữu tình và có hồn. Dòng sông chảy một cách từ từ, chậm dãi, dòng nước cứ êm đềm, lặng lẽ trôi, bên trên có những cánh chim đang vội vã, bận rộn di cư để chuẩn bị cho một mùa mới. Hai hình ảnh tưởng chừng như đối lập, nhưng lại liên quan và gắn kết với nhau, tất cả đều là chuẩn bị cho một mùa mới sang, cho mùa thu đang chầm chậm chuyển mình. Hình ảnh miêu tả sông, tả chim, đều là miêu tả động vật và cảnh quan, nhưng ta như cảm nhận được hình bóng của con người khi thu đang tới.

Bên cạnh những hình ảnh đậm tính thôn quê bình dị như sông, chim, nhà thơ còn chọn hình ảnh độc đáo khác là hình ảnh "đám mây mùa hạ" đang "vắt nửa mình sang thu". Mây trôi lững lờ, bồng bềnh, vắt ngang bầu trời. Dường như trong mây còn lại chút nắng hè nên mới "vắt nửa mình". Câu thơ tả mây độc đáo, thú vị và có sức gợi hình. Với cách diễn đạt này, hình ảnh của sự vật mà nhà thơ nhắc đến không chỉ khắc hoạ lên bức tranh thu đang chuyển mình mà còn gợi hình ảnh về một mùa hè trước đó. Hình ảnh giao mùa đẹp đẽ nhưng có chút đượm buồn, các màu sắc của mùa hạ đang dần nhường chỗ cho thu sang, hình ảnh gọi sự nuối tiếc của lòng người với dòng chảy của thời gian.

Mạch cảm xúc đi từ ngỡ ngàng đến có chút nuối tiếc và tác giả đã kết bài lại bằng những chiêm nghiệm về cuộc đời của mình:

"Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi"

Nắng cuối hạ vẫn còn nắng, còn sáng nhưng đang nhạt dần. Những ngày giao mùa này đã ít đi những cơn mưa rào ào ạt. Tiếng sấm cũng bớt bất ngờ dữ dội và bất ngờ. Dấu hiệu mùa thu dường như càng trở nên rõ ràng hơn. Nắng, sấm và mưa vừa là hiện tượng thiên nhiên, là các dấu hiệu thời tiết thay đổi đầu tiên trong thời điểm giao mùa, nhưng nắng, sấm và mưa còn có thể hiểu là các hình ảnh ẩn dụ cho các dấu mốc trong cuộc đời của mỗi người. Nắng là hình ảnh đặc trưng của mùa hạ, như tượng trưng cho sự nhiệt huyệt, những đam mê cháy bỏng của tuổi trẻ. Sấm và mưa tượng trưng cho những vang động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời. Hàng cây đứng tuổi tượng trưng cho con người từng trải, được tôi luyện trong gian khổ. Với những hình ảnh được sử dụng trong khổ thơ cuối bài, nhà thơ Hữu Thỉnh muốn gửi gắm đến đọc giả những suy ngẫm của mình về mùa thu của đời người. Khi con người đã va vấp, từng trải với muôn vàn sóng gió cuộc đời thì khi đứng trước những tác động, ảnh hưởng bên ngoài, họ sẽ vững vàng, bình tĩnh hơn.

Mạch cảm xúc "Sang thu" là một bức thông điệp lúc "hạ vắt nửa mình sang thu". Mùa hạ dần qua, mùa thu tới, khoảnh khắc ấy được diễn tả bằng sự rung cảm, sự trải nghiệm đầy tinh tế và sâu sắc của nhà thơ. Mạch cảm xúc xuyên xuốt với hai nội dung nổi bật: cung bậc cảm xúc của nhà thơ lúc sang thu và suy ngẫm, triết lý nhân sinh về đời người khi chớm thu.

Sang thu của Hữu Thỉnh không chỉ mang đến cho người đọc những cảm xúc mới về mùa thu của quê hương mà còn làm sâu sắc hơn tình cảm quê hương con người. "Sang thu" là một tấm gương trong đó người đó có thể nhìn thấy quê hương và tâm hồn của họ. Hữu Thỉnh đã tạo ra một cách nhìn, một cách mô tả độc đáo, thoát khỏi những ước lệ để xác định vị trí riêng, chất riêng đầy Hữu Thỉnh bình bị, thôn quê trên con đường sáng tạo nghệ thuật bằng cách mô tả mùa thu chuyển mình qua các dấu hiệu của vạn vật xung quanh.

Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê về Mạch cảm xúc của Sang Thu, hy vọng rằng bài viết hữu ích đối với bạn đọc.