Một số lưu ý khi kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính về đất đai

1. Một số lưu ý khi kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính lĩnh vực đất đai

Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Hướng dẫn 22/HD-VKSTC ngày 05/6/2020 về một số nội dung liên quan đến công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Theo đó, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao hướng dẫn toàn ngành một số nội dung sau:

Về đánh giá việc tuân theo pháp luật tố tụng trong quá trình kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai:

 Về xác định thời hiệu khởi kiện:

Khiếu kiện liên quan đến quản lý nhà nước về đất đai thường là khiếu nại kéo dài, chưa được giải quyết dứt điểm nên khi kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai cần chú ý đến việc xác định thời hiệu khởi kiện theo quy định tại Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015 (01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính; quyết định giải quyết khiếu nại).

Trong đó, việc xác định thời điểm nhận được quyết định hành chính thông qua các hình thức giao nhận trực tiếp; nhận qua đường bưu điện; nhận qua chính quyền địa phương cần căn cứ vào tài liệu như biên bản giao nhận, dấu bưu điện…

Trường hợp không thể nhận được quyết định hành chính thì thời điểm được tính từ khi người khởi kiện biết được có quyết định đó như: như số; ngày; tháng; năm; cơ quan, người có thẩm quyền ban hành quyết định, nội dung của quyết định mà quyết định đó làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của họ.

Về xác định đối tượng khởi kiện:

Đối tượng khởi kiện của vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai bao gồm các quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước về đất đai. Việc xác định đối tượng khởi kiện là một trong những nội dung quan trọng khi kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai

Về xác định thẩm quyền trong trường hợp vừa có đơn khiếu nại, vừa có đơn khởi kiện:

Khi kiểm sát việc thụ lý vụ án hành chính cần xem xét có hay không việc đương sự vừa khởi kiện vụ án hành chính vừa khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại tiếp theo nhưng Tòa án vẫn thụ lý. Theo đó, cần xem xét nội dung đơn khởi kiện của đương sự có cam đoan về việc không đồng thời khiếu nại đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hay không (theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 118 Luật Tố tụng hành chính năm 2015). Đồng thời, xem xét việc Tòa án có tiến hành xác minh, thu thập tài liệu về việc đương sự có đồng thời khiếu nại đến người có thẩm quyền giải quyết không. Từ đó có căn cứ xác định việc khởi kiện của đương sự đảm bảo về điều kiện khởi kiện vụ án theo quy định của pháp luật.

Về thu thập tài liệu, chứng cứ, áp dụng pháp luật của Tòa án:

- Khi kiểm sát việc thu thập tài liệu, chứng cứ của Tòa án, Kiểm sát viên cần nghiên cứu kỹ hồ sơ để đánh giá xem việc thu thập chứng cứ của Tòa án có khách quan, đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định không. Trong đó, cần lưu ý trường hợp: trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án yêu cầu đương sự cung cấp tài liệu, chứng cứ nhưng đương sự chưa cung cấp mà không có lí do chính đáng; sau đó, khi Tòa án đã ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử thì đương sự cung cấp tài liệu, chứng cứ đó cho Tòa án; nhưng Hội đồng xét xử vẫn sử dụng làm chứng cứ để giải quyết vụ án. Đây là những vi phạm thường gặp của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án gây ảnh hưởng đến quyền lợi của một trong các bên đương sự. Kiểm sát viên khi phát hiện vi phạm này phải kịp thời yêu cầu hoặc kiến nghị đối với Tòa án.

- Đối với việc giải quyết vụ án hành chính ở cấp phúc thẩm, cần yêu cầu Tòa án thu thập cả những chứng cứ mà ở cấp sơ thẩm, Kiểm sát viên đã yêu cầu nhưng Tòa án không thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ mà xét thấy cần thiết cần tiếp tục thu thập làm cơ sở để giải quyết vụ án.

- Khiếu kiện liên quan đến đất đai thường phức tạp, kéo dài nên khi nghiên cứu hồ sơ vụ án, áp dụng pháp luật, Kiểm sát viên cần chú ý đến thời điểm ban hành quyết định hành chính hoặc có hành vi hành chính bị khiếu kiện để từ đó xác định văn bản pháp luật đang có hiệu lực tại thời điểm đó để đánh giá tính có căn cứ, hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính. Về nguyên tắc chung khi áp dụng văn bản pháp luật theo quy định tại Điều 156 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015: Văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng từ thời điểm bắt đầu có hiệu lực; Văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng đối với hành vi xảy ra tại thời điểm mà văn bản đó đang có hiệu lực. Trong trường hợp văn bản có hiệu lực trở về trước thì áp dụng theo quy định đó.

Những lưu ý đối với một số loại án cụ thể:

- Vụ án hành chính về thu hồi đất đai;

- Vụ án hành chính về bồi thường khi thu hồi đất;

-  Vụ án hành chính khởi kiện quyết định xử phạt hành chính đối với hành vi lấn chiếm đất công;

-  Vụ án hành chính liên quan đến việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;

- Vụ án hành chính khởi kiện quyết định giải quyết tranh chấp đất đai;

- Vụ án hành chính khởi kiện quyết định giải quyết khiếu nại về đất đai.

2. Quy định về thụ lý vụ án hành chính về đất đai

Thụ lý vụ án hành chính là quá trình mà Tòa án chấp nhận chính thức yêu cầu giải quyết tranh chấp hành chính từ phía người khởi kiện. Việc khởi kiện không chỉ đòi hỏi đáp ứng các điều kiện cơ bản mà còn phải tuân thủ các điều kiện khác như nộp tiền tạm ứng án phí, trừ trường hợp được miễn nộp tiền tạm ứng án phí theo quy định và không nằm trong các trường hợp bị trả lại đơn khởi kiện.

Thời điểm thụ lý vụ án hành chính về đất đai là khi Tòa án chấp nhận thụ lý vụ án, cụ thể là vào ngày người khởi kiện xuất trình biên lai nộp tiền tạm ứng án phí. Trong trường hợp được miễn nộp tạm ứng án phí, thì thời điểm thụ lý vụ án là ngày thẩm phán thông báo cho người khởi kiện biết về việc thụ lý.

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện, chánh án Tòa án phân công một thẩm phán để xem xét đơn khởi kiện. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện và có thể ra một trong các quyết định sau: yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện; tiến hành thủ tục thụ lý vụ án theo thủ tục thông thường hoặc theo thủ tục rút gọn nếu vụ án đáp ứng điều kiện quy định; chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền và thông báo cho người khởi kiện nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án khác; hoặc trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện, nếu đơn khởi kiện thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 123 của Luật Tố tụng hành chính 2015. Kết quả xử lý đơn của thẩm phán phải được thông báo cho người khởi kiện, ghi chú vào sổ nhận đơn và thông báo trên cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).

3. Hướng dẫn kiểm sát đối với vụ án hành chính về thu hồi đất

Trong quá trình kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính liên quan đến thu hồi đất, cần chú ý đến một số vấn đề quan trọng để đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính và hành vi hành chính liên quan đến thu hồi đất. Dưới đây là các điểm cần lưu ý:

- Thẩm quyền thu hồi đất: Việc xác định thẩm quyền thu hồi đất phải tuân thủ quy định tại Điều 66 của Luật Đất đai năm 2013. Đối với khu đất thu hồi bao gồm đất của hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư, và đất của tổ chức, thì thẩm quyền thuộc về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Do đó, quyết định hành chính về thu hồi đất do Ủy ban nhân dân huyện ký ban hành phải được Ủy ban nhân dân tỉnh ủy quyền bằng văn bản cho Ủy ban nhân dân huyện quyết định thu hồi đất. Nếu không có ủy quyền bằng văn bản thì quyết định thu hồi đất của Ủy ban nhân dân huyện sẽ bị coi là trái với mặt thẩm quyền.

-  Vi phạm phổ biến trong quá trình thu hồi đất: Trong quá trình kiểm sát, cần lưu ý đến các vi phạm phổ biến như không thông báo trước cho người có đất bị thu hồi theo quy định tại Điều 67 của Luật Đất đai năm 2013; không công khai phương án đền bù, tái định cư; thu hồi đất không đúng đối tượng, không đúng với quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất chi tiết đã được xét duyệt.

- Sai lệch về hồ sơ, vị trí đất thu hồi: Việc xác định đúng loại đất, vị trí đất bị thu hồi là một yếu tố quan trọng. Sai sót trong việc xác định này có thể ảnh hưởng đến quyết định về bồi thường, giải phóng mặt bằng, và tái định cư. Việc kiểm tra cẩn thận hồ sơ, đối chiếu với quy hoạch, và kiểm tra trên thực địa là cần thiết để tránh sai sót.

- Vi phạm về quy hoạch sử dụng đất: Trong một số trường hợp, thu hồi đất có thể vượt quá quy hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt. Để phát hiện vi phạm này, cần nghiên cứu kĩ quy hoạch sử dụng đất của cấp có thẩm quyền, bao gồm cả quy hoạch, thẩm định, và báo cáo thực hiện quy hoạch. Ngoài ra, việc kiểm tra bản đồ địa chính cũng là một phương pháp quan trọng để xác định chênh lệch về diện tích đất thu hồi so với diện tích đất trong quy hoạch hoặc phát hiện sai lệch về vị trí đất.

Xem thêm: Một số lưu ý khi tiến hành nghiên cứu hồ sơ vụ án hành chính ở giai đoạn sơ thẩm cho Kiểm sát viên

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Một số lưu ý khi kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính về đất đai mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!