1. Quy định về hoạt động của ngân hàng thương mại
Căn cứ theo quy định tại Điều 98 Luật Các tổ chức tín dụng 2010, quy định về hoạt động ngân hàng thương mại, bao gồm:
- Nhận tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các loại tiền gửi khác.
- Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn trong nước và nước ngoài.
- Cấp tín dụng dưới các hình thức sau đây:
+ Cho vay;
+ Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá khác;
+ Bảo lãnh ngân hàng;
+ Phát hành thẻ tín dụng;
+ Bao thanh toán trong nước; bao thanh toán quốc tế đối với các ngân hàng được phép thực hiện thanh toán quốc tế;
+ Các hình thức cấp tín dụng khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận.
- Mở tài khoản thanh toán cho khách hàng.
- Cung ứng các phương tiện thanh toán.
- Cung ứng các dịch vụ thanh toán sau đây:
+ Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước bao gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu hộ và chi hộ;
+ Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế và các dịch vụ thanh toán khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận
2. Ngân hàng thương mại phải lập báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ
Ngân hàng TM phải lập báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ là nội dung nổi bật tại Thông tư 13/2018/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Theo đó, Ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải lập báo cáo và gửi Ngân hàng Nhà nước (Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng) về hệ thống kiểm soát nội bộ bao gồm:
- Báo cáo hằng năm về kết quả tự kiểm tra, đánh giá kiểm soát nội bộ theo Phụ lục 01 của Thông tư;
- Báo cáo hằng năm về quản lý rủi ro theo Phụ lục số 02 của Thông tư;
- Báo cáo hằng năm về đánh giá nội bộ về mức đủ vốn theo Phụ lục 04 của Thông tư;
- Báo cáo hằng năm về kiểm toán nội bộ theo Phụ lục 05 của Thông tư, báo cáo đột xuất về kiểm toán nội bộ.
Ngoài ra, báo cáo phải cập nhật các tồn tại, hạn chế, rủi ro mới phát sinh của hệ thống kiểm soát nội bộ trong toàn bộ ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
3. Một số kẽ hở trong thanh tra, giám sát, kiểm sát nội bộ ngân hàng
Trong thời gian gần đây, đã xuất hiện nhiều kẽ hở trong hoạt động thanh tra, giám sát và kiểm soát nội bộ tại các Ngân hàng Thương mại (NHTM) ở Việt Nam. Các sai phạm nghiêm trọng như vi phạm trong hoạt động cho vay hàng tỷ đồng tại Oceanbank và vi phạm quy định về cho vay tại Ngân hàng Xây dựng (VNCB) đã gây ra thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Nguyên nhân của các sai phạm này được cho là đến từ một số yếu tố cụ thể.
Trước năm 2010, nhiều ngân hàng được thành lập với quy mô vốn nhỏ, thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn, dẫn đến khả năng quản trị yếu kém. Sự tăng trưởng nhanh chóng về quy mô vốn không đi đôi với sự cải thiện về quản trị, dẫn đến chất lượng quản trị không đảm bảo, từ đó tạo điều kiện cho sự phát triển của các sai phạm. Ngoài ra, việc nhiều khoản vay liên quan đến bất động sản trở thành nợ xấu khi thị trường bất động sản gặp khó khăn cũng góp phần vào tình trạng này.
Mặc dù đã có sự đổi mới trong cơ chế thanh tra và giám sát từ năm 2014, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Công nghệ thu thập và xử lý thông tin để phục vụ cho hoạt động giám sát vẫn còn kém hiệu quả, trong khi đó, hiệu quả của hoạt động giám sát vẫn phụ thuộc nhiều vào khả năng thu thập thông tin. Tiêu chuẩn và chuẩn mực an toàn hoạt động của Việt Nam cũng có sự khác biệt so với các quốc gia khác, gây khó khăn trong việc giám sát các NHTM nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
Trong bối cảnh này, việc triển khai các nguyên tắc của Basel về thanh tra và giám sát ngân hàng có thể giúp nâng cao chất lượng hoạt động giám sát. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm triển khai, việc áp dụng các tiêu chuẩn này vẫn còn đang được thử nghiệm và cần phải được đánh giá thêm về tính khả thi. Đồng thời, việc công khai và minh bạch hoạt động của các NHTM cũng cần được tăng cường, đặc biệt là đối với các NHTM cổ phần, để tạo ra một môi trường làm việc lành mạnh và minh bạch.
Việc kiểm soát nội bộ tại các tổ chức tín dụng vẫn còn nhiều lỗ hổng và thách thức. Đánh giá từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy rằng tại một số tổ chức tín dụng, các cơ quan quản trị như Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Ban điều hành vẫn chưa đạt tiêu chuẩn. Các quy trình và quy định nội bộ chưa hoàn thiện, không phù hợp với quy định pháp luật hiện hành. Nhiều tổ chức tín dụng chưa rõ ràng về chức năng giám sát của các cơ quan quản trị, và các hệ thống báo cáo kiểm soát nội bộ thường không đáp ứng đủ yêu cầu và hoạt động không hiệu quả.
Báo cáo kiểm toán chuyên đề về việc thực hiện Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 - 2015” của Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra rằng công tác quản trị và điều hành của VNCB vẫn còn nhiều yếu kém. Hệ thống kiểm soát nội bộ không có tác dụng, dẫn đến nhiều sai phạm, tình hình tài chính tiếp tục xấu đi và nguy cơ mất vốn lớn. Tương tự, tại Agribank, việc triển khai và phê duyệt phương án cơ cấu lại cũng chậm trễ do thiếu bộ máy lãnh đạo. Trong thời điểm kiểm toán, Agribank chỉ có một thành viên trong Ban kiểm soát.
Để giải quyết những thách thức này, NHNN đã ban hành Chỉ thị số 02/CT-NHNN vào ngày 10/01/2017 với mục tiêu tăng cường bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng. Chỉ thị này nhấn mạnh vào việc tăng cường thanh tra và giám sát ngân hàng thông qua việc triển khai nghiêm túc và quyết liệt kế hoạch thanh tra. Ngoài ra, các cơ quan giám sát được khuyến khích chủ động chuyển hồ sơ sang cơ quan công an đối với các vụ việc có dấu hiệu hình sự và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng khác trong quá trình xử lý vi phạm của tổ chức tín dụng.
Việc giám sát các tổ chức tín dụng ngày càng trở nên phức tạp và đòi hỏi sự nâng cao năng lực và phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan giám sát. Sự phối hợp này phải được thực hiện từ việc lập chiến lược phát triển thị trường tài chính, hợp tác trong việc quản lý và giám sát các đối tượng tham gia thị trường.
Hiện nay, các tổ chức tín dụng đã tiến hành triển khai xây dựng và thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ theo quy định của Thông tư số 44/2011/TT-NHNN ngày 29/12/2011. Tuy nhiên, Thông tư này vẫn còn mang tính khái quát và các quy định nội bộ của các tổ chức tín dụng vẫn chưa đầy đủ và sơ sài, đặc biệt là trong việc đánh giá nội bộ về mức độ đủ vốn. Do đó, trong bối cảnh các ngân hàng đang tiếp tục tái cơ cấu, xử lý nợ xấu, việc xây dựng và ban hành quy định mới về hệ thống kiểm soát nội bộ (thay thế Thông tư số 44) sẽ tạo ra một khuôn khổ pháp lý đầy đủ và đồng bộ, giúp ngăn ngừa, cảnh báo và quản lý rủi ro đối với hệ thống các tổ chức tín dụng. Điều này cũng sẽ cung cấp cơ sở pháp lý và các chuẩn mực, tiêu chí cần thiết để cơ quan thanh tra và giám sát ngân hàng thực hiện việc đánh giá chất lượng hoạt động quản lý rủi ro, kiểm soát và kiểm toán nội bộ của các tổ chức tín dụng, nhằm giảm bớt các sai phạm, khả năng tổn thất, và nguy cơ mất khả năng thanh toán, đổ vỡ của hệ thống ngân hàng.
Ngoài ra, NHNN cũng đang xây dựng dự thảo Thông tư mới về kiểm soát nội bộ, điều này sẽ phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Mục tiêu của dự thảo Thông tư này là góp phần ngăn ngừa và khắc phục những hạn chế trong hoạt động kiểm soát nội bộ của các ngân hàng hiện nay. Dự thảo Thông tư được xây dựng dựa trên các quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2010, cũng như mục tiêu của Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 - 2015 và Đề án Nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế, cùng với định hướng chỉ đạo và điều hành của NHNN.
Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Ngân hàng thương mại phải lập báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.
Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!
