Mục lục bài viết

Ngày 22/12/1788, trên mảnh đất Phú Xuân diễn ra một sự kiện lớn của dân tộc: Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ làm lễ  đăng cơ lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Quang Trung. Sau đó một ngày (23/12/1788), vua QUang Trung đã hạ lệnh xuất quân ra Bắc, đại phá quân Thanh và lập nên chiến công mùa xuân năm Kỉ Dậu 1789 lừng lẫy, dẹp tan hai mươi chín vạn quân Thanh xâm lược ra khỏi bờ cõi đất nước. Để tưởng nhớ ông, chúng ta sẽ cùng nhau điểm lại những cống hiến và công trạng của Quang Trung - Nguyễn Huệ trong suốt hành trình dựng nước và giữ nước, bảo vệ xã tắc non sông.

 

1. Quang Trung - Nguyễn Huệ cùng với Nguyễn Nhạc dựng cờ khởi nghĩa

Như chúng ta đã biết, tên gọi Tây Sơn tam kiệt được dùng khi nhắc đến Nguyễn Huệ cùng hai người anh em đó là Nguyễn Nhạc và Nguyễn Lữ - những nhà lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Tây Sơn. Ở giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa, Nguyễn Nhạc là người khởi xướng đồng thời cũng là thủ lĩnh. Giúp sức cho ông là Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ cùng tham gia vào công tác chuẩn bị khởi nghĩa. Đầu tiên là họ tập hợp xây dựng lực lượng và mở căn cứ địa tại Tây Sơn thượng đạo từ năm 1771. Đây là vùng đất mà tổ tiên bốn đời của họ đã từng khai hoang từ giữa thế kỉ thứ XVII.

Đến năm 1773, Nguyễn Nhạc bắt đầu mở cuộc tấn công xuống Tây Sơn hạ đạo và là khởi đầu cho một cuộc khởi nghĩa vũ trang. Cũng ngay trong năm này, Nguyễn Nhạc đã dùng mưu trí để hạ được thành Quy Nhơn và ngay sau đó nhanh chóng giải phóng được cả một vùng vô cùng rộng lớn từ Quảng Ngãi đến Bình Thuận. Tới cuối năm 1775, nghĩa quân Tây Sơn đã làm chủ vùng đất từ Quảng Nam đến Bình Thuận. Năm 1776, Nguyễn Nhạc tự xưng là Tây Sơn Vương và tới năm 1778 ông tự lập làm Hoàng đế, lấy niên hiệu là Thái Đức và mở rộng thành Đồ Bàn trở thành kinh đô. Dựa vào tiền đề này, Nguyễn Nhạc đã dồn hết sức để mở những cuộc tấn công quân Nguyễn ở Gia Định và đến năm 1783, toàn bộ vùng đất Gia Định đã được giải phóng. 

Trong giai đoạn này, Nguyễn Huệ là một vị tướng dưới trướng Nguyễn Nhạc những đã thể hiện rất rõ tài năng cũng như những cống hiến quan trọng của mình. Từ năm 1771 đến năm 1783, Nguyễn Huệ đã cùng người anh xây dựng lực lượng quân đội tinh nhuệ để khởi nghĩa và trở thành một vị tướng lĩnh cao cấp của quân đội Tây Sơn. Trong triều đại Thái Đức, Nguyễn Huệ được giao cho giữ chức Long Nhương tướng quân. Trong năm lần mà quân Tây Sơn tiến công vào Gia ĐỊnh từ năm 1776 đến năm 1783, ông đã tham gia chỉ huy ba lần vào các năm 1777, 1780 và 1783.

 

2. Quang Trung - Nguyễn Huệ lãnh đạo thắng lợi hai cuộc kháng chiến chống Xiêm và chống Thanh

Sự xâm lược của quân Xiêm vào năm 1784 và quân Thanh năm 1788 đã trở thành sự đe doạ với đất nước từ cả hai phía Nam và Bắc. Lúc này, trước sự tiến hành xâm lược của các thế lực bên ngoài, trong nước lại đang có những sự tranh giành quyết liệt của các bên: Trịnh - Nguyễn phân tranh, rồi đến cuộc đấu tranh Tây Sơn với nhà Nguyễn và Tây Sơn - Lê. Một bộ phận lực lượng chính trị suy bại trong nước đã đi cầu cứu ngoại viện, lại góp phần vào việc tạo chỗ dựa và tăng thêm lực lượng cho quân xâm lược nước ngoài. Trong bối cảnh này cùng với những thách thức, khó khăn nhưng Nguyễn Huệ đã trực tiếp tổ chức và lãnh đạo kháng chiến để đánh bại quân xâm lược từ hai phía Bắc - Nam của đất nước.

Trong kháng chiến chống quân Xiêm (1784 -1785), họ đưa vào Gia Định năm vạn quân: 2 vạn quân thuỷ và 300 thuyền tiến vào theo đường biển, 3 vạn quân bộ từ Chân Lạp tiến xuống. Tuy nhiên, nghĩa quân Tây Sơn đã chặn đánh một cách quyết liệt nên từ tháng 7/1784 đến cuối năm 1784 quân Xiêm mới chỉ chiếm được nửa đất phía tây Gia Định. Đầu năm 1785, Nguyễn Huệ đã đem đại quân vượt biển tiến vào Gia Định để tổ chức phản công, đánh đuỏi quân địch ra khỏi bờ cõi nước ta. Ông đã bày ra một thế trận bất ngờ, lợi hại trên sông Mỹ Tho, đoạn giữa Rạch Gầm - Xoài Mút. Tại nơi đây, vào đêm ngày 8, rạng sáng ngày 9/12/1785, quân Xiêm đã bị đánh cho tan tác, bị tiêu diệt phần lớn, tàn quân thoát chết chạy về nước chỉ còn khoảng một vạn quân. Đây là chiến thắng chống giặc ngoại xâm với quy mô lớn đầu tiên diễn ra ở vùng cực nam của đất nước. Chính bởi thắng lợi này mà phong trào Tây Sơn đã nhanh chóng phát triển thành phong trào dân tộc. Chuyển biến này cũng có tác động và mở rộng ảnh hưởng của phong trào Tây Sơn cũng như nâng cao danh tiếng của Nguyễn Huệ.

Kháng chiến chống quân Thanh (1788 - 1789) lại diễn ra trong một bối cảnh phức tạp và số lượng quân địch cũng lớn gấp nhiều lần. Lấy cớ rằng Lê Chiêu Thống cầu cứu sự giúp đỡ nên nhà Thanh đã điều động đại quân sang giúp đỡ vua Lê, nhưng thực chất là đem quân sang xâm lược. Nhà Thanh dưới triều Thanh Cao Tông (Càn Long) là một vương triều vô cùng lớn mạnh. Lúc này, số lượng quân Thanh sang xâm lược lên tới hai mươi chính vạn, mà số lượng quân Tây Sơn đồn trú ở Thăng Long và Bắc Hà chỉ khoảng một vạn quân, thời điểm này các thế lực theo nhà Thanh cũng nổi dậy ở nhiều vùng.

Giữa năm 1786 lực lược Tây Sơn đã bị phân liệt làm ba vùng: Nguyễn Nhạc tự xưng là Trung ương Hoàng đế đóng tại thành Hoàng đế, phong cho Nguyễn Ngạc làm Đông Định Vương cai quản Gia Định, Nguyễn Huệ là Bắc Bình Vương đóng ở Phú Xuân. Tuy nhiên, năm 1787 Nguyễn Ánh đã chiếm lại được thành Gia Định. Trong bối cảnh này, "ứng mệnh trời, thuận lòng người", tại núi Bân lịch sử, vị danh tướng thiên tài Nguyễn Huệ đã cho xây dựng đàn tế cáo trời đất và làm lễ đăng cơ vào ngày 22/12/1788, lấy niên hiệu là Quang Trung rồi hạ lệnh xuất quân ra Bắc - tạo nên một cuộc hành quân thần tốc, và sau này được lịch sử ghi lại như một sự đặc sắc trong tài quân sự của Quang Trung - Nguyễh Huệ.

Vào đêm 30 Tết xuân Kỷ Dậu, hoàng đế Quang Trung và đoàn quân Tây Sơn đã mở một cuộc tấn công như vũ bão vào các vị trí cố thủ của địch với một lối đánh chủ động, tấn công liên tục, thần tốc, bất ngờ và táo bạo. Đến mờ sáng ngày mùng năm Tết Kỷ Dậu (30/01/1789), đại quân Tây Sơn đã mở một cuộc tổng tấn công vào đồn Ngọc Hồi - Đống Đa và giải phóng được kinh thành Thăng Long. Việc đánh tan cuộc chiến xâm lược của nhà Thanh đã giữ vững nền độc lập, chủ quyền của quốc gia và tạo nên một chiến thắng hiển hách trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc.

Chiến thắng vang dội đánh tan năm vạn quân Xiêm và hai mươi chính vạn quân Thanh đã thể hiện vị thế, tài năng quân sự của Quang Trung - Nguyễn Huệ. Ông đã trở thành một người anh hùng dân tộc, đưa đất nước thoái ra khỏi sự xâm lăng của các thế lực lớn mạnh nước ngoài, giữ vững được chủ quyền quốc gia, tạo ra những mốc son chói lọi trong lịch sử của dân tộc Việt Nam.

 

3. Chấm dứt tình trạng liệt chia Đàng Trong - Đàng Ngoài, đặt cơ sở cho việc thống nhất đất nước

Sau khi lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong và đánh bại quân Xiêm, Nguyễn Nhạc cử Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc, đánh Phú Xuân, chiếm Thuận Hoá, đánh lui quân Trịnh giải phóng toàn bộ đất Đàng Trong. Ngày 10/6/1786, Nguyễn Huệ đã hạ được thành Phú Xuân và nhanh chóng tiến công ra vùng ranh giới bờ nam sông Gianh. Mục tiêu của Nguyễn Nhạc chỉ là củng cố phòng tuyến bờ nam sông Gianh - nghĩa là vẫn chấp nhận tình trạng phân liệt Đàng Trong - Đàng Ngoài. Thế nhưng sau khi xem xét tình hình Bắc Hà và cân nhắc, Nguyễn Huệ đã tự quyết đưa quân ra Đàng Ngoài, lấy danh nghĩa "phù Lê diệt Trịnh". Quyết định táo bạo này đã chứng tỏ được tầm nhìn và ý chí của Nguyễn Huệ. Thuỷ quân Tây Sơn đã vượt biển rồi đánh chiếm Vị Hoàng và tiến lên Thăng Long. Chỉ trong vòng mười ngày, quân Tây Sơn đã đánh tan quân Trịnh. Đến ngày 21/7/1786 đã chiếm được thành Thăng Long; ngày 31/7/1786, Nguyễn Huệ đã yết kiến cua Lê Hiển Tông tại điện Kính Thiên và trình bày lẽ diệt Trịnh. Vua Lê phong cho Nguyễn Huệ làm Nguyên suý dực chính phù vận Uy quốc công và gả công chúa Ngọc Hân. 

Qua đây có thể khẳng định rằng phong trào Tây Sơn đã có một cống hiến rất to lớn trong con đường thống nhất đất nước, đó là: xoá bỏ tình trạng phân liệt Đàng Trong - Đàng Ngoài kéo dài hai thế kỉ; và lật đổ chính quyền chúa Nguyễn chúa Trịnh. Trong hai cống hiến này, lực lượng quyết định là phong trào Tây Sơn và người tổ chức lãnh đạo thành công là Nguyễn Huệ. 

 

4. Quang Trung - Nguyễn Huệ đã xây dựng một vương triều Tây Sơn tiến bộ

Sau khi lên ngôi hoàng đế, Quang Trung đã bắt tay vào công cuộc xây dựng và cải cách đất nước. Tại kinh đô Phú Xuân, ông củng cố nội trị, xây dựng một vương triều mạnh với một bộ máy chính quyền chặt chẽ và có năng lực. Trước tình hình chính trị còn phức tạp ở Bắc Hà, ông đã đổi Thăng Long làm Bắc Thành, là trị sở của một đơn vị hành chính đặc biệt với quyền hạn khá lớn. Ngoài những tướng lĩnh của quân đội Tây Sơn, ông cũng sử dụng nhiều quan lại ở bộ máy chính quyền cũ và ra sức chiêu mộ nhân tài, trọng dụng các sĩ phu...Nhiều trí thức tài năng đã trở thành những vị quan trung thành của vương triều mới như Trần Văn Kỷ, Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Nguyễn Thiếp...Quân đội và quốc phòng được Quang Trung đặc biệt quan tâm đến nên đã có một lực lượng quân  đội hùng mạnh, đã trấn áp hành công các thế lực chống đối của một số cựu thần nhà Lê ở Bắc Hà. Với một bộ máy chính quyền hùng mạnh như vậy, vua Quang Trung đã thực thi nhiều chính sách về cải cách kinh tế - xã hội, văn hoá, giáo dục theo hướng khắc phục hậu quả chiến tranh, phục hồi kinh tế, ổn định trật tự xã hội...

Chỉ trong vỏn vẹn 4 năm lên ngôi đến lúc qua đời, công cuộc canh tân đất nước của Quang Trung dù chưa thể thực hiện đầy đủ cũng như phát huy hết tác dụng nhưng đã cho chúng ta thấy được tầm vóc, tài năng cũng như ý chí của vị hoàng đế tài ba này. Trong cuộc đời binh nghiệp của mình, từ khi tham gia khởi nghĩa, Nguyễn Huệ chỉ có thắng, chưa hề bại và đã ghi vào sử sách nhiều chiến công chói lọi.

Qua bài viết này, chúng ta có thể trả lời được câu hỏi: Nghĩa quân Tây Sơn do ai lãnh đạo ? Câu trả lời chính là ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho quý bạn đọc những kiến thức hữu ích. Trân trọng cảm ơn.