Câu hỏi: Người đủ 15 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự khi chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng? đúng hay sai, giải thích tại sao?
Khẳng định sai. Bởi vì:
Theo quy định tại Khoản 3, Điều 14 Bộ luật hình sự năm 2015: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chuẩn bị phạm tội quy định tại Điều 123, Điều 134, Điều 168, Điều 169 của Bộ luật này thì phải chịu trách nhiệm hình sự.
Ngoài ra tại Nghị quyết số 109/2015/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2015 về việc thi hành Bộ luật Hình sự 2015 quy định không xử lý về hình sự đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi về tội phạm không được quy định tại Khoản 2 Điều 12 và các điểm b, c Khoản 2 Điều 14 của Bộ luật Hình sự năm 2015; nếu vụ án đã được khởi tố, đang điềutra, truy tố, xét xử thì phải đình chỉ; trong trường hợp người đó đã bị kết án và đang chấp hành hình phạt hoặc đang được tạm đình chỉ thi hành án, thì họ được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại; nếu người bị kết án chưa chấp hành hình phạt hoặc đang được hoãn thi hành án, thì được miễn chấp hành toàn bộ hình phạt.
Như vậy, người đủ 15 tuổi khi chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng ngoài các tội danh quy định tại Điều 123, Điều 134, Điều 168 và Điều 169 Bộ luật hình sự năm 2015 thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mặc dù họ có chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng.
Để giải thích đầy đủ và chi tiết hơn về nhận định trên Luật Minh Khuê phân tích chi tiết như sau:
1. Giải thích một số thuật ngữ chung
- Tuổi chịu trách nhiệm hình sự là độ tuổi được bộ luật Hình sự quy định nhằm xác định sự phát triển của một con người mà khi đến độ tuổi đó mới có khả năng phải chịu trách nhiệm hình sự (loại trách nhiệm hình sự và mức trách nhiệm hình sự) về hành vi phạm tội do mình gây ra.
Điều 12 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 quy định:
Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm rất nghiêm trọng, trừ những tội phạm mà BLHS có quy định khác.
Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều (xem chi tiết mục 2)
- Trong khoa học luật hình sự cũng như thực tiễn áp dụng luật hình sự từ trước đến nay đều thừa nhận quá trình thực hiện tội phạm cố ý bao gồm các giai đoạn phạm tội là chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành. Theo đó:
+ Chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm trừ trường hợp thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm quy định tại Điều 109, điểm a khoản 2 Điều 113 hoặc điểm a khoản 2 Điều 299 của Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017.
Người chuẩn bị phạm tội quy định tại một trong các Điều 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 123, 134, 168, 169, 207, 299, 300, 301, 302 và 324 của Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017 thì phải chịu trách nhiệm hình sự.
Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chuẩn bị phạm tội quy định tại Điều 123, Điều 168 của Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017 thì phải chịu trách nhiệm hình sự.
Như vậy, chuẩn bị phạm tội chính là việc người phạm tội có các hành vi cụ thể tạo các điều kiện cần thiết cho việc thực hiện tội phạm để đạt được mục đích của việc phạm tội.
- Phân loại tội phạm:
Điều 9 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017 quy định:
Căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật hình sự, tội phạm được phân thành 4 loại sau đây:
+ Tội phạm ít nghiêm trọng: là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do BLHS quy định đối với tội ấy là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm
+ Tội phạm nghiêm trọng: là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội lớn mà mức cao nhát của khung hình phạt do BLHS quy định đối với tội ấy là từ trên 03 năm đến 07 năm tù
+ Tội phạm rất nghiêm trọng: là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn là mức cao nhất của khung hình phạt do BLHS quy định đối với tội ấy là từ trên 07 năm đến 15 năm tù.
+ Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng: là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội đặc biệt lớn mà mức cao nhất ủa khung hình phạt do BLHS quy định đối với tội ấy là từ trên 15 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
2. Người đủ 15 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự khi chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng?
Người đủ 15 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự khi chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng là một khẳng định sai.
- Cơ sở pháp lý:
- Điều 9, Điều 12, Điều 14 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017
- Điểm e khoản 2 Điều 2 Nghị quyết số 41/2017/QH14
- Giải thích:
Theo khoản 2 Điều 12 BLHS 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 quy định người từ đủ 14 tuối đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các Điều sau đây:
- Điều 123: Tội giết người,
- Điều 134: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổng hại cho sức khỏe của người khác,
- Điều 141: Tội hiếp dâm,
- Điều 142: Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi,
- Điều 143: Tội cưỡng dâm,
- Điều 144: Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi,
- Điều 150: Tội mua bán người,
- Điều 151: Tội mua bán người dưới 16 tuổi,
- Điều 168: Tội cướp tài sản,
- Điều 169: Tội bắt có nhằm chiếm đoạt tài sản,
- Điều 170: Tội cưỡng đoạt tài sản,
- Điều 171: Tội cướp giật tài sản,
- Điều 173: Tội trộm cắp tài sản,
- Điều178: Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản,
- Điều 248: Tội sản xuất trái phép chấy ma túy ,
- Điều 249: Tội tàng trữ trái phép chất ma túy,
- Điều 250: Tội vận chuyển trái phép chất ma túy,
- Điều 251: Tội mua bán trái phép chất ma túy,
- Điều 252: Tội chiếm đoạt chất ma túy,
- Điều 265: Tội tổ chức đua xe trái phép
- Điều 266: Tội đua xe trái phép,
- Điều 286: Tội phát tán chương trình tin học gây hại cho hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử,
- Điều 287: Tội cản trở hoặc gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử,
- Điều 289: Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạnh viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác,
- Điều 290: Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản,
- Điều 299: Tội khủng bố,
- Điều 303: Tội phá hủy công trình, cơ sở, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia,
- Điều 304: Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện lỹ thuật quân sự
Tuy nhiên, ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội thì người đủ 15 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 123 (tội giết người) và Điều 168 (tội cướp tài sản) của BLHS (Điều 14 BKHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung 2017) . Điều này cho thấy, nhà làm luật đã thu hẹp phạm vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự của người đủ 15 tuổi. Bởi lẽ, ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội này mới chỉ là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm nên là mục đích phạm tội chưa đạt được, trừ trường hợp thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm quy định tại Điều 109, điểm a khoản 2 Điều 113 hoặc điểm a khoản 2 Điều 299 BLHS.
Đồng thời, khi người từ đủ 15 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự khi chuẩn bị phạm tội sẽ không căn cứ vào yếu tố tội phạm cấu thành đó thuộc loại tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
Ngoài ra, tại điểm e khoản 2 Điều 2 Nghị định số 41/2017/QH14 quy định rằng, không xử lý về hình sự đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi về tội phạm không được quy định tại khoản 2 Điều 12 và khoản 3 Điều 14 của BLHS năm 2015.
+ Nếu vụ án đã khởi tố, đang điều tra, truy tố, xét xử thì phải đình chỉ;
+ Trường hợp người đó đã bị kết án và đang chấp hành hình phạt hoặc đang được tạm đình chỉ chấp hành hình phạt thì được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại;
+ Trường hợp người bị kết án chưa chấp hành hình phạt hoặc đang được hoãn chấp hành hình phạt thì được miễn chấp hành toàn bộ hình phạt.
Như vậy, người đủ 15 tuổi khi chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng ngoài các tội dang quy định tại Điều 123, Điều 168 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung 2017 thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê gửi đến bạn đọc mang tính chất tham khảo. Trường hợp có bất kì thắc mắc nào liên quan đến pháp luật, bạn đọc vui lòng liên hệ tới Tổng đài tư vấn miễn phí theo số 1900.6162 để được đội ngũ Luật sư hỗ trợ. Xin trân trọng cảm ơn!.
